Qazaqstannyń uialy bailanys salasyna taǵy bir oiynshy qosylýy múmkin. Alaida jańa kompaniianyń paida bolýy bailanys naryǵyndaǵy básekeni shynymen kúsheite ala ma, álde qomaqty investitsiiany qajet etetin taǵy bir kúrdeli joba bolyp qala ma? Qarjy sarapshysy Aibar Oljai Dalanews.kz redaktsiiasyna tórtinshi mobildi operatordyń naryqqa kirý múmkindigi men onyń aldynda turǵan negizgi máselelerdi túsindirdi.
Sarapshynyń pikirinshe, qazirgi jaǵdaida Qazaqstanda uialy bailanys operatorlarynyń tapshylyǵy baiqalmaidy. Sondyqtan tórtinshi operatordyń paida bolýyn el ekonomikasy úshin birinshi kezektegi qajettilik retinde qarastyrý qiyn.
"Ekonomikalyq qajettilik turǵysynan qarasaq, bizde uialy bailanys operatorlary jetispeidi degen defitsit sezilip turǵan joq. Bul – el ekonomikasy úshin birinshi kezektegi kún tártibinde turǵan másele emes. Bizge, eń aldymen, uialy jeliniń sapasy mańyzdy", – deidi Aibar Oljai.
Onyń sózinshe, jańa operatordyń naryqqa yqpaly qansha investitsiia salatynyna jáne tutynýshyǵa qandai tarif usynatynyna bailanysty bolady.
Eger jańa kompaniianyń tarifteri qazirgi operatorlardyń usynystarynan aitarlyqtai erekshelenbese, onyń kelýi naryqtaǵy básekeni túbegeili ózgerte qoimaýy múmkin.
Jańa operatorǵa milliardtaǵan investitsiia qajet
Mobildi bailanys naryǵyna jańa kompaniianyń kirýindegi negizgi máseleniń biri – infraqurylym. Tolyqqandy operator retinde jumys isteý úshin kompaniia bazalyq stantsiialar ornatyp, jelisin eldi mekenderge deiin jetkizip, bailanystyń turaqty jumysyn qamtamasyz etýi kerek.
Qazir Qazaqstanda jeke infraqurylymy bar úsh operator jumys isteidi. Olar – Tele2 jáne Altel brendterimen qyzmet kórsetetin "Mobail Telekom-Servis", Beeline jáne izi brendterimen jumys isteitin "KaR-Tel", sondai-aq Kcell jáne activ brendterin biriktiretin "Ksell".
Bul naryqtyń qanshalyqty kóp kapital qajet etetinin qazirgi operatorlardyń investitsiiasynan da baiqaýǵa bolady. Máselen, 2023 jyldan 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna deiin Kcell-diń kúrdeli shyǵyndary 411,8 mlrd teńgeni, al "KaR-Teldiń" kúrdeli shyǵyndary 288,6 mlrd teńgeni quraǵan.
Aibar Oljai jańa kompaniianyń da osyndai aýqymdy shyǵyndarǵa daiyn bolýy keregin aitady.
"Mobildi operator bolý úshin bazalyq stantsiialar qoiý kerek. Olardy eldi mekenderge deiin jetkizýge milliardtaǵan investitsiia qajet. Buǵan deiingi operatorlar da jyl saiyn úlken kólemde investitsiia salyp keldi", – deidi sarapshy.
Sondyqtan jańa oiynshy úshin bir mezgilde eki mindet týyndaidy. Bir jaǵynan, sapaly jeli qurýǵa qomaqty qarjy jumsaýy kerek, ekinshi jaǵynan, tutynýshylardy tartý úshin básekege qabiletti tarif usynýy qajet.
Arzan tarifti uzaq ýaqyt ustap turý qiyn bolýy múmkin
Sarapshynyń pikirinshe, qomaqty investitsiia qajet etetin kompaniia úshin naryqqa óte tómen baǵamen shyǵyp, sol tarifti uzaq ýaqyt saqtaý ekonomikalyq jaǵynan kúrdeli.
Degenmen jańa operator alǵashqy kezeńde klient jinaý úshin baǵany ýaqytsha tómendetýi múmkin.
"Eń alǵashqy kezeńde demping arqyly belgili bir abonenttik bazany ózine tartýǵa áreket jasaýy múmkin. Máselen, mundai saiasat bir jyl kóleminde júrgiziledi. Sol kezde báseke kúsheiedi. Biraq ol ýaqytsha bolýy múmkin", – deidi Aibar Oljai.
Iaǵni jańa kompaniia naryqtaǵy ornyn qalyptastyrý úshin alǵashqy ýaqytta qoljetimdi tarifter usynǵanymen, infraqurylymǵa jumsalǵan investitsiiany qaitarý qajettiligi keiin baǵa saiasatyna áser etýi yqtimal.
Jańa operator kimniń abonentin alady?
Taǵy bir másele – Qazaqstandaǵy abonenttik naryqtyń kólemi.
Jańa operator múldem jańa tutynýshylar naryǵyn qalyptastyrmaidy. Sondyqtan oǵan negizinen qazirgi operatorlardyń klientteri úshin básekelesýge týra keledi.
Aibar Oljaidyń baǵalaýynsha, Qazaqstandaǵy shamamen 20 milliondyq abonenttik bazanyń 15–16 milliony belsendi paidalanýshylar retinde qarastyrylsa, olardyń basym bóligi qazirgi operatorlar arasynda bólinip qoiǵan.
"Tórtinshi operator úshin bul asa úlken naryq emes. Onyń ústine sapaly qyzmet kórsetý úshin úlken investitsiia salyp, bazalyq stantsiialar ornatyp, signaldy kúsheitý kerek", – deidi ol.
Sarapshy jańa operatordyń ózin-ózi aqtaýy úshin eleýli abonenttik baza qalyptastyrý qajet dep esepteidi.
"Mysaly, ózin-ózi aqtaý úshin kem degende 3–4 million abonent kerek bolýy múmkin. Al qazirgi operatorlar naryqtaǵy sol úlesti qanshalyqty bere qoiady degen suraq bar", – deidi qarjy sarapshysy.
Demek, jańa kompaniianyń aldynda tek infraqurylym salý mindeti emes, birneshe million turaqty klient qalyptastyrý máselesi de tur.
Báseke tarifpen ǵana ólshenbeidi
Jańa operatordyń paida bolýy tutynýshylar úshin tańdaý múmkindigin arttyrýy múmkin. Alaida mobildi bailanys naryǵyndaǵy básekeni tek tarif qunymen baǵalaý jetkiliksiz.
Bailanys sapasy, internet jyldamdyǵy, qamtý aýmaǵy jáne jeliniń turaqtylyǵy da sheshýshi ról atqarady. Sondyqtan jańa operator arzan tarif usynǵanymen, infraqurylymy qazirgi kompaniialarmen básekelesetin deńgeige jetpese, abonentterdi uzaq merzimge ustap qalý qiyn bolady.
Aibar Oljaidyń pikirinshe, tórtinshi operatordyń naryqtaǵy bolashaǵy onyń qansha qarjy salatynyna, qandai baǵa saiasatyn júrgizetinine jáne eń bastysy, qandai sapada qyzmet usyna alatynyna bailanysty bolmaq.
Osy turǵydan alǵanda, jańa operatordyń kelýi avtomatty túrde tarifterdiń uzaq merzimge arzandaýyn nemese básekeniń kúrt kúsheiýin bildirmeidi. Negizgi másele – jańa oiynshynyń milliardtaǵan investitsiiany qajet etetin infraqurylymdy damyta otyryp, jetkilikti abonenttik baza jinap, ekonomikalyq turǵydan turaqty biznes-model qalyptastyra alýynda.
Naryqta qazir kimder bar?
Qazaqstannyń mobildi bailanys naryǵynda qazir jeke jelisi bar úsh negizgi oiynshy jumys isteidi. Bir kompaniia Tele2 jáne Altel brendterin damytsa, ekinshisi Beeline men izi qyzmetterin usynady. Úshinshi operator Kcell jáne activ brendteri arqyly jumys isteidi.
Keiingi jyldary bul salaǵa salynǵan qarjy kólemi de aitarlyqtai artqan. 2023–2025 jyldary aqparat jáne bailanys sektoryndaǵy negizgi kapitalǵa baǵyttalǵan investitsiia 1,2 trln teńgege jetti. Bul telekommýnikatsiia naryǵynda jańa infraqurylym qurýdyń qomaqty qarajatty qajet etetinin kórsetedi.
Jańa operatorǵa tek bazalyq stantsiialar jetkiliksiz
Tórtinshi operator naryqqa tolyqqandy derbes oiynshy retinde kiretin bolsa, oǵan jelini is júzinde jańadan qurýǵa týra keledi. Bul bazalyq stantsiialar ornatýmen ǵana shektelmeidi. Kompaniiaǵa radiojiilik resýrsy, magistraldyq bailanys arnalary, tehnikalyq jabdyqtar jáne jelini turaqty ustap turatyn infraqurylym qajet.
Máselen, 2022 jyldyń sońynda 5G tehnologiiasyna arnalǵan eki jiilik jolaǵyn paidalaný quqyǵy 156 mlrd teńgeden astam somaǵa satylǵan. Bul – jeliniń ózin salýǵa ketetin shyǵyndy eseptemegendegi kórsetkish.
Qazirgi operatorlar da infraqurylymyn damytýǵa júzdegen milliard teńge jumsap otyr. Sondyqtan jańa kompaniianyń naryqqa kirýi bastapqy kezeńniń ózinde úlken qarjylai resýrsty talap etedi.
Tórtinshi operator tarifti arzandata ala ma?
Naryqqa jańa oiynshynyń kelýi abonent úshin tańdaý múmkindigin arttyrýy múmkin. Kompaniia klient jinaý úshin alǵashqy kezeńde qazirgi operatorlardan tiimdirek tarif nemese jańa qyzmet túrlerin usynýy yqtimal.
Alaida baǵadaǵy báseke uzaq merzimde basqa máselege ákelýi múmkin. Operator bir mezgilde tarifti qoljetimdi ustap, jelini damytýǵa milliardtaǵan teńge investitsiia salýy kerek. Sondyqtan jańa oiynshynyń naryqqa qandai biznes-modelmen kiretini mańyzdy.
Sheteldik tájiribede jańa operator kelgennen keiin naryqtaǵy kompaniialardyń bir abonentten túsetin tabysynyń azaiǵan jaǵdailary kezdesken. Bul tutynýshy úshin baǵa jaǵynan tiimdi bolǵanymen, kompaniialardyń infraqurylymǵa qarjy salý múmkindigine qysym túsirýi múmkin.
