2026 jylǵy 1 shildeden bastap kúshine engen Qazaqstan Respýblikasynyń jańa Konstitýtsiiasynda ár azamattyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa quqyǵy bekitildi. Bul quqyqtyń is júzinde qalai júzege asatynyn jáne qazaqstandyqtardyń qandai meditsinalyq qyzmetterge tegin qol jetkize alatynyn Qazaq Expert Club densaýlyq saqtaý salasynyń sarapshysy Gúlnafis Júsipálieva túsindirdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshynyń aitýynsha, densaýlyqty qorǵaý quqyǵy adamnyń dárigerge alǵash qaralýynan emes, aýrýdyń aldyn alýdan bastalady.
«Qazaqstanda belgili bir jas sanatyndaǵy azamattar úshin jatyr moiny obyry, sút bezi obyry jáne toq ishek qaterli isigin erte anyqtaýǵa arnalǵan skriningter tegin ótkiziledi. Sonymen qatar arteriialyq gipertoniiany, qant diabetin, lipid almasýynyń buzylýyn jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń qaýip faktorlaryn erte anyqtaýǵa baǵyttalǵan profilaktikalyq tekserýlerge erekshe kóńil bólinedi», – dedi Gúlnafis Júsipálieva.
Onyń aitýynsha, balalar jyl saiyn profilaktikalyq meditsinalyq tekserýden ótedi. Al sozylmaly aýrýy bar azamattar dispanserlik baqylaýǵa alynýǵa quqyly. Sondai-aq ekpeler Ulttyq profilaktikalyq egý kúntizbesine sáikes júrgiziledi.
Sarapshynyń sózinshe, sozylmaly aýrý anyqtalǵan árbir adam dispanserlik baqylaýǵa tura alady.
«Bul degenimiz – adamnyń densaýlyǵy turaqty baqylaýda bolady, qajetti tekserýlerden ótedi, dárigerdiń qadaǵalaýynda bolyp, emdeý tásili ýaqytynda túzetiledi. Ókinishke qarai, kóptegen patsient bul múmkindikti tolyq paidalanbaidy. Al dispanserlik baqylaý asqynýlardyń aldyn alýǵa kómektesedi», – dedi ol.
Gúlnafis Júsipálievanyń aitýynsha, kóptegen qazaqstandyq óz quqyqtary týraly tolyq aqparattan habarsyz.
«Árbir patsient óziniń meditsinalyq qujattarymen tanysýǵa, ekinshi dárigerdiń pikirin alýǵa, diagnozy men emine qatysty suraq qoiýǵa, sondai-aq zańda kózdelgen jaǵdailarda meditsinalyq aralasýǵa kelisim berýge nemese odan bas tartýǵa quqyly ekenin bári birdei bile bermeidi», – dedi sarapshy.
Sarapshy 40 jasqa tolǵan azamattarǵa óz emhanasyna baryp, qandai profilaktikalyq tekserýler men skriningter qarastyrylǵanyn naqtylap alýǵa keńes berdi.
«Qant diabeti, arteriialyq gipertoniia jáne keibir onkologiialyq aýrýlar bastapqy kezeńde eshqandai belgi bermeýi múmkin. Sondyqtan ýaqytyly tekserýden ótý óte mańyzdy», – dedi ol.
Júsipálievanyń aitýynsha, profilaktika tek memlekettik skriningpen shektelmeidi.
«Eger adam memlekettik skriningke jatatyn topqa kirmese de, ýchaskelik dárigerine baryp profilaktikalyq tekserýden óte alady. Dáriger qaýip faktorlaryn baǵalap, qan qysymyn, dene salmaǵynyń indeksin ólsheidi. Qajet bolǵan jaǵdaida zerthanalyq taldaýlarǵa, elektrokardiogrammaǵa nemese beiindi mamandarǵa joldama beredi. Bul ásirese otbasynda infarkt, insýlt, qant diabeti nemese onkologiialyq aýrýlar bolǵan adamdar úshin óte mańyzdy», – dedi sarapshy.
Sarapshynyń pikirinshe, qazirgi meditsinada barlyǵyna birdei ortaq tekserý tizimi joq.
«Búginde profilaktika adamnyń jasyna, jynysyna, tuqym qýalaýshylyǵyna, ómir saltyna jáne burynnan bar aýrýlaryna qarai josparlanady. Sondyqtan alǵashqy meditsinalyq-sanitarlyq kómek dárigerimen birge jeke profilaktika josparyn jasaǵan durys», – dedi ol.
Gúlnafis Júsipálieva kóptegen adamnyń profilaktikalyq tekserýdi ýaqyttyń joqtyǵynan keiinge qaldyratynyn aitty. Alaida zańnamada mundai tekserýlerden ótý úshin qyzmetkerlerge áleýmettik demalys berý qarastyrylǵanyn eske saldy.
«Kópshilik densaýlyqqa kútim jasaý qymbat dep oilaidy. Negizinde bárin qarapaiym qadamnan bastaýǵa bolady: emhanaǵa tirkelý, ýchaskelik dárigermen tanysý, jasyńyzǵa sáikes qandai tekserýler qarastyrylǵanyn bilý, qan qysymyn turaqty baqylaý, kórsetilim boiynsha vaktsina saldyrý jáne densaýlyq mazalasa, dárigerge qaralýdy keiinge qaldyrmaý qajet», – dedi sarapshy.
Sóz sońynda Gúlnafis Júsipálieva densaýlyqty qorǵaý quqyǵy azamat ózine berilgen múmkindikterdi paidalanǵan kezde ǵana naqty júzege asatynyn aitty.
«Buryn adamdar densaýlyq saqtaý júiesin tek aýyrǵan kezde ǵana eske alatyn. Qazir meditsina adamdy tek aýyrǵanda emes, deni saý kezinde de qoldap, súiemeldeýi kerek. Menińshe, densaýlyqty qorǵaýǵa qatysty konstitýtsiialyq quqyqtyń qazirgi zamanǵy máni dál osynda», – dep túiindedi sarapshy.
