Qazaqstannyń depozitterge kepildik berý qory (QDKBQ) jeke tulǵalardyń bankterdegi eń suranysqa ie jáne keń taralǵan jinaq aqshalarynyń kóptegen turpatyn: salymdardyń barlyq túrlerin, onyń ishinde merzimdi, merzimsiz, shartty, talap etilmeli salymdardy, aǵymdaǵy shottar men tólem kartochkalaryndaǵy aqshalardy qorǵaidy. Jeke tulǵalar úshin qorǵaný quqyǵy qazaqstandyq zańnamada qarastyrylǵan. Alaida keibir qarjy ónimderi jáne banktik qyzmetter, onyń ishinde jeke tulǵalarǵa kórsetiletin qyzmetter qor kepildigimen qorǵalmaidy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
- Sondai kórsetiletin qyzmetterdiń biri – islam bankterindegi depozitter.
- Metaldyq shottardy da QDKBQ kepildigi qamtymaidy. Klient altyn nemese kúmisti allokirlengen shotqa satyp ala otyryp, metall shoty ashylǵan banktiń senimdiligine bailanysty táýekelderdi ózi kóteredi.
"Zańdy tulǵalarǵa keler bolsaq, olardyń banktik salymdary men shottaryndaǵy aqshalary depozitterge kepildik berý júiesimen qorǵalmaidy. Bul rette dara kásipkerler, jeke notariýstar, jeke sot oryndaýshylary, advokattar jáne kásibi mediatorlar atalǵan qor tarapynan salymshy-jeke tulǵalarmen birdei dárejede qorǵalǵan", - deidi QDKBQ baspasóz qyzmeti.
- Sonymen qatar QDKBQ kepildikteri bank klientteriniń bank uiashyqtary men seifterindegi aqshalary men qundy zattaryn qamtymaidy. Banktiń seiftik kórsetetin qyzmetteri boiynsha klientterdiń múlikteri bank litsenziiasynan aiyrylsa da olarǵa qol suǵylmaidy. Bul jaǵdaida olardyń ielerine qaitarylýyn banktiń ýaqytsha ákimshiligi qamtamasyz etedi.
- Qazaqstannyń depozitterge kepildik bery qorynyń kepildikteri sondai-aq banktik depozittik sertifikattarǵa da qoldanylmaidy. Ataýynda «depozittik» sózi bolǵanymen, bul investitsiialyq qural bank salymy emes, baǵaly qaǵaz bolyp ta tabylady. Banktik depozittik sertifikattar birjada ainalymǵa jiberilmeidi, iesiniń aty-jónin, ataýly qunyn, merzimin jáne syiaqy mólsherlemesin bank klientpen aradaǵy shartta naqty belgileidi. Bankter depozittik sertifikattar boiynsha sol merzimge salymdarǵa qaraǵanda edáýir joǵary tabystylyq usynady. Alaida qazaqstandyq zańnamaǵa sáikes jalpy bankterdiń depozittik sertifikattary jáne baǵaly qaǵazdary depozitterge mindetti kepildik berý júiesiniń qorǵaý aiasyna kirmeidi.
"Banktik depozittik sertifikattar boiynsha da investitsiiaǵa qatysty qaǵidalar qoldanylady: barynsha joǵary tabys alamyn dep, barlyq aqshany investitsiialyq quraldarǵa jumsaýǵa bolmaidy. Onyń ústine ony merziminen buryn óteý boiynsha iesiniń quqyǵy shektelýi múmkin, ondai jaǵdaida aqshany sharttyń búkil merzimi aiaqtalǵansha alýǵa bolmaidy. Sondyqtan aqshalai qor jinaý úshin kem degende qorǵalǵan jáne anaǵurlym "ikemdi" depozitti qarastyrǵan jón", – deidi qor sarapshylary.
Osy rette jinaq salymdar tiimdi balama tabys kózi bolýy múmkin: Ulttyq Banktiń birqalypty qatań aqsha-nesie saiasaty aiasynda bankter mundai depozitter boiynsha joǵary mólsherlemeler usynady. QDKBQ teńgelik salymdar boiynsha, syiaqalaryn qosqanda 20 mln teńgege deiin kepildik beredi.
Salymshylar úshin aqshalaryn QDKBQ kepildik bermeitin banktik ónimderge ornalastyrýdyń qandai táýekelderi bar?
Salymshylar metall shottaryna altyn nemese kúmis alý, banktik depozittik sertifikattar alý arqyly nemese aqshalaryn islam bankteriniń qarjy quraldaryna ornalastyra otyryp, banktiń senimdiligin baǵalaýǵa qatysty táýekelderdi ózderi kóteredi. Atap aitar bolsaq, eger bank litsenziiasynan aiyrylatyn bolsa, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáikes metall shottardyń nemese banktik depozittik sertifikattardyń ieleri 8-shi kezektiliktegi "basqa" kreditorlarǵa jatqyzylady. Bankti taratý barysynda kreditorlarmen esep aiyrysý bank aktivterin satý qorytyndysy boiynsha jáne olar jetkilikti bolǵan jaǵdaida júrgiziledi.
Bul rette Qazaqstannyń depozitterge kepildik berý qorynyń kepildikteri bank litsenziiasynan aiyrylǵan jaǵdaida kepildik berilgen depozitter boiynsha depozitorlar-jeke tulǵalarmen jedel túrde esep aiyrysýdy kózdeidi.
Eske salamyz, QDKBQ Tengri Bank, Capital Bank Kazakhstan jáne AsiaCredit Bank boiynsha olar litsenziiasynan aiyrylǵan kúnnen bastap, 6-8 jumys kúni ishinde salymshylaryna kepildi ótem tólei bastady. Al zań boiynsha tólemdi bastaýdyń maksimaldy merzimi – 35 jumys kúnin quraidy.
Tipti QDKBQ kepildik bergen depozitterge bailanysty qandai táýekelder bolýy múmkin?
Depozitter boiynsha kepildikter:
-
qazaqstandyq zańnamada dara kásipkerlerdi qosqanda, barlyq depozitor-jeke tulǵalar úshin qarastyrylǵan,
-
Qordyń arnaiy rezerviniń qarajatymen qamtamasyz etilgen (2025 jyldyń 01 mamyryna qarai 1,2 trln teńge),
-
alaida, somasy boiynsha shektelgen.
"Salymshylar bankterge maksimaldy kepildik somasy sheginen artyq aqshany ornalastyra otyryp, táýekelderdi óz betimen kóteredi: eger bank litsenziiasynan aiyrylsa, QDKBQ salymshyǵa maksimaldy kepildik mólsheri sheginde ǵana ótem tóleidi. Al odan asqan qaldyq aqsha taratylatyn banktiń mindettemeleri boiynsha 4-shi kezektegi kreditorlardyń qataryna jatqyzylady. Bul mindetteme banktiń taratý komissiiasyna júkteledi. Alaida taratylatyn banktiń aktivteri jetkilikti bolyp, aldyńǵy qatardaǵy kreditorlar aldyndaǵy mindettemeler tolyǵymen oryndalǵannan keiin ǵana óteletin bolady. Sol úshin bankte iri aqsha qarajattary bolǵan jaǵdaida, kepildik berilgen somanyń kólemin arttyrý úshin aqshany bir emes, ártúrli bankke kepildik mólsheri sheginde ornalastyrǵan jón", - deidi sarapshylar.
Eske salamyz, depozitterge kepildik berý júiesine qatysýshy árbir banktegi depozitter óz aldyna bólek jáne teń dárejede qorǵalǵan:
-
teńgedegi jinaq salymdar boiynsha – 20 million teńgeni,
-
teńgedegi jinaq salymdardan basqa kartochkalar, shottar jáne depozitter boiynsha – 10 million teńgeni,
-
shetel valiýtasyndaǵy salymdar, kartochkalar jáne shottar boiynsha – 5 million teńgeni quraidy.
Eger salymshynyń bir bankte ártúrli birneshe depoziti jáne solardyń arasynda jinaq salymy da bar bolsa, Qordyń jiyntyq kepildigi salymshynyń árbir salymy boiynsha belgilengen maksimaldy kepildik somasyn esepke ala otyryp, 20 mln teńgeni quraidy jáne odan asyrylmaidy.
Depozitter boiynsha kepildikter týraly qandai senimdi aqparat kózderi bar?
Qazirgi ýaqytta qazaqstandyq bankterdiń depozitorlary depozitke kepildik berilgen-berilmegeni jáne qandai maksimaldy somaǵa kepildik berilgeni týraly aqparatty mindetti túrde depozitti ashý barysynda alady. Salymnyń osy túri nemese shoty boiynsha QDKBQ kepildikteri týraly aqparat jáne basqa da mańyzdy talaptar sharttyń, ótinishtiń nemese klient qol qoiatyn bólek qujattyń birinshi betinde yńǵaily keste nysanynda kórsetiledi. Bank salymy shartynyń mazmuny jáne ony rásimdelýine qatysty bul talaptar QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men QDKBQ bastamasy boiynsha 2024 jyly 7 tamyzda engizilgen. Maksimaldy kepildik somasy týraly aqparatty depozitti uzartý barysynda da eskergen mańyzdy.
Budan basqa, depozitorlar depozitter boiynsha kepildikter jáne kepildi ótemdi tóleý tártibi týraly da jalpy sipattaǵy málimetterdi alady.
Klientter banktiń bólimshelerinde nemese onlain túrinde depozit ashyp, shartqa qol qoiý barysynda bank olarǵa shotynyń nemese salymynyń negizgi talaptary týraly málimet berýge mindetti.
Budan basqa, aqparat Qazaqstannyń depozitterge kepildik berý qorynyń koll-ortalyǵynda 1460 qysqa nómiri boiynsha (qońyraý tegin), kdif.kz saitynda, sondai-aq Bankter jáne bank qyzmeti týraly jáne Ekinshi deńgeidegi bankterinde ornalastyrylǵan depozitterge mindetti kepildik berý týraly Qazaqstan Respýblikasynyń zańdarynda qoljetimdi.
