Qazaqstanda óńirler arasyndaǵy demografiialyq alshaqtyq tereńdep barady. 2025 jyldyń alǵashqy jartysynda elimizdiń 20 aimaǵynyń 10-ynda halyq sany kemigen. Onda da Qaraǵandy (1,9 myń adamǵa), Shyǵys Qazaqstan (4,2 myń), sondai-aq ekonomikalyq áleýeti tómenirek Qostanai (4,2 myń) men Soltústik Qazaqstan (7,8 myń) oblystary sekildi iri óndiristik óńirlerde. Al halyq sanynyń eń joǵary ósimi elimizdegi iri úsh megapoliste, iaǵni Astanada (+102,2 myń), Almatyda (+61,4 myń) jáne Shymkentte (+37,4 myń) tirkeldi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Bul úrdistiń negizgi eki sebebi bar. Birinshisi – óńirlerdiń "qartaiýy". Mundaida egde jastaǵylardyń úlesi artqan saiyn, týý kórsetkishinen ólim-jitim kórsetkishi ozyp otyrady. Ekinshi sebebi – ishki migratsiia, iaǵni halyqtyń óńirlerden ortalyqqa jappai kóshýi. 2025 jyldyń birinshi toqsanynda, byltyrǵydai, kóshi-qonnyń oń saldosy tek iri qalalar men Almaty oblysynda baiqaldy. Qalǵan óńirlerden kóship ketkender sany kelip qonystanǵandardan aitarlyqtai artyq", dep jazady Finprom.kz.
Úkimettiń 22 shilde kúngi otyrysynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri Svetlana Jaqypova osy máseleni ashyq kóterdi. Ministrdiń aitýynsha, eldegi kóshi-qon protsesiniń negizgi problemasy ońtústik pen batystaǵy halyq sanynyń kúrt ósimi men soltústik óńirlerdegi depopýliatsiia, sondai-aq megapolisterdegi halyq sanynyń shamadan tys kóbeiýi bolyp tabylady.
Ekonomikalyq zertteýler institýtynyń boljamy boiynsha, 2030 jylǵa deiin qazirgi demografiialyq úrdister jalǵasa beredi. Eń joǵary ósim Astanada (20,3%), Almatyda (13,7%) jáne Shymkentte (11,6%) bolsa, kerisinshe, Soltústik Qazaqstan (-6,1%), Abai (-3,4%), Qostanai (-3,5%) jáne Shyǵys Qazaqstan (-3,5%) oblystarynda halyq sany aitarlyqtai azaiýy múmkin.
Halyq sanynyń teńsizdigi áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaidy ýshyqtyryp otyr
Óńirlerdegi demografiialyq tepe-teńdiktiń buzylýy halyqtyń turmys sapasyna keri áser etýde. Ulttyq statistika biýrosynyń dereginshe, jan basyna shaqqandaǵy tabys deńgeii eń tómen aimaqtarǵa ońtústik oblystar jatady. 2025 jyldyń I-toqsanynda Túrkistan oblysynda bul kórsetkish bar bolǵany 125,5 myń teńgeni, Jambyl oblysynda 148,7 myń teńgeni quraǵan. Kerisinshe, tabys deńgeii joǵary óńirlerge Almaty (359,5 myń teńge), Astana (323,7 myń teńge) jáne munaily Atyraý oblysy (323,3 myń teńge) jatady. Osy úsh aimaqta halyqtyń kedeilik deńgeii de eń tómen.
"Mamandar ishki migratsiianyń qazirgi qarqyny qaýipti ekenin, osylai jalǵasa berse megapolisterdegi áleýmettik infraqurylym syn kótermeitinin jaǵdaiǵa jetetinin ashyq moiyndap otyr. Jýyrda úkimet bekitken "2025–2030 jyldarǵa arnalǵan óńirlik damý tujyrymdamasynda" aimaqtardaǵy negizgi kemshilikter aiqyn kórsetilgen. Onyń ishinde kóptegen oblystardyń biýdjetke táýeldiligi, shaǵyn qalalar ekonomikasynyń bir baǵytta ǵana damýy, áleýmettik jáne injenerlik infraqurylymnyń nasharlyǵy da jatqyzylady", - deidi sarapshylar.
Óńirlerdegi ómir sapasy: kim alda, qaisysy qalys ketti?
Tujyrymdamaǵa sáikes, aimaqtardaǵy infraqurylym teńsizdigi óńirlik standarttar júiesi (ÓSJ) arqyly baǵalanýda. Bul júie 2023 jyly qabyldanǵan, maqsaty qai aimaqtyń áleýmettik jaǵdaiy eń tómen ekenin naqty kórsetý bolyp tabylady.
Eki jyl buryn áleýmettik igiliktermen qamtylý deńgeii qalalarda 87%, aýyldarda nebári 55,3% bolǵan. Tujyrymdama boljamyna sáikes, 2025 jyldyń sońynda qalalarda bul kórsetkish 91,6%-ǵa, aýyldarda 66,6%-ǵa jetýi tiis. Biraq bul kórsetkishter barlyq óńirde birkelki emes. Mysaly, qalalar arasynda eń tómen kórsetkish Aqtóbe (83,3%), Soltústik Qazaqstan (88,5%) jáne Jambyl (88,9%) oblystarynda bolsa, eń joǵary kórsetkish Pavlodar (94,7%), Atyraý (94,6%) jáne Jetisý (94%) oblystarynda baiqalady. Al aýyldar arasynda jaǵdaiy eń qiyn Abai (57%), Shyǵys Qazaqstan (60,5%) jáne Batys Qazaqstan (60,6%) oblystarynda tirkelgen.
"Infraqurylymnyń negizgi problemalary – kommýnikatsiia jelileriniń tozýy, mektep pen aýrýhanalardyń jetispeýshiligi, jol sapasynyń tómendigi men internettiń nasharlyǵy. Úkimettiń esebinshe, aldaǵy jyldary infraqurylymdy jańǵyrtý úshin 19 trillion teńge qajet. Onyń 11,2 trln teńgesi aimaqtardyń negizgi qajettilikterine, qalǵan 7,8 trln teńgesi óńirlik teńsizdikti joiýǵa jumsalmaq. Premer-ministrdiń orynbasary Qanat Bozymbaevtyń aitýynsha, 2026 jyldan bastap biýdjet qarajaty infraqurylymy artta qalǵan óńirlerge basym bólinbek. Degenmen, bilik qolǵa alǵan osy sharalar aimaqtardan jappai kóshi-qondy toqtata ala ma, álde milliardtap salynǵan mektepter men balabaqshalar bos qala ma, bul ýaqyttyń enshisindegi dúnie. Tujyrymdamadaǵy jalpy josparlardyń naqtylyǵy tómen ekeni de jii synǵa alynyp júr. Máselen, Mańǵystaý munai óndirisi esebinen damityny túsinikti, al ekonomikasy ártaraptanbaǵan óńirlerge qatysty naqty investitsiialyq jobalar belgisiz kúiinde qalyp otyr. Mejeli merzimde bul josparlar iske asa ma, joq pa, ol jaǵyn bajailaýdan da qinalamyz", - deidi Finprom sarapshylary.
