قازاقستاندا ٶڭٸرلەر اراسىنداعى دەموگرافييالىق الشاقتىق تەرەڭدەپ بارادى. 2025 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا ەلٸمٸزدٸڭ 20 ايماعىنىڭ 10-ىندا حالىق سانى كەمٸگەن. وندا دا قاراعاندى (1,9 مىڭ ادامعا), شىعىس قازاقستان (4,2 مىڭ), سونداي-اق ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸ تٶمەنٸرەك قوستاناي (4,2 مىڭ) مەن سولتٷستٸك قازاقستان (7,8 مىڭ) وبلىستارى سەكٸلدٸ ٸرٸ ٶندٸرٸستٸك ٶڭٸرلەردە. ال حالىق سانىنىڭ ەڭ جوعارى ٶسٸمٸ ەلٸمٸزدەگٸ ٸرٸ ٷش مەگاپوليستە, ياعني استانادا (+102,2 مىڭ), الماتىدا (+61,4 مىڭ) جەنە شىمكەنتتە (+37,4 مىڭ) تٸركەلدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"بۇل ٷردٸستٸڭ نەگٸزگٸ ەكٸ سەبەبٸ بار. بٸرٸنشٸسٸ – ٶڭٸرلەردٸڭ "قارتايۋى". مۇندايدا ەگدە جاستاعىلاردىڭ ٷلەسٸ ارتقان سايىن, تۋۋ كٶرسەتكٸشٸنەن ٶلٸم-جٸتٸم كٶرسەتكٸشٸ وزىپ وتىرادى. ەكٸنشٸ سەبەبٸ – ٸشكٸ ميگراتسييا, ياعني حالىقتىڭ ٶڭٸرلەردەن ورتالىققا جاپپاي كٶشۋٸ. 2025 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىندا, بىلتىرعىداي, كٶشٸ-قوننىڭ وڭ سالدوسى تەك ٸرٸ قالالار مەن الماتى وبلىسىندا بايقالدى. قالعان ٶڭٸرلەردەن كٶشٸپ كەتكەندەر سانى كەلٸپ قونىستانعانداردان ايتارلىقتاي ارتىق", دەپ جازادى Finprom.kz.
ٷكٸمەتتٸڭ 22 شٸلدە كٷنگٸ وتىرىسىندا ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ سۆەتلانا جاقىپوۆا وسى مەسەلەنٸ اشىق كٶتەردٸ. مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ەلدەگٸ كٶشٸ-قون پروتسەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ پروبلەماسى وڭتٷستٸك پەن باتىستاعى حالىق سانىنىڭ كٷرت ٶسٸمٸ مەن سولتٷستٸك ٶڭٸرلەردەگٸ دەپوپۋلياتسييا, سونداي-اق مەگاپوليستەردەگٸ حالىق سانىنىڭ شامادان تىس كٶبەيۋٸ بولىپ تابىلادى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ بولجامى بويىنشا, 2030 جىلعا دەيٸن قازٸرگٸ دەموگرافييالىق ٷردٸستەر جالعاسا بەرەدٸ. ەڭ جوعارى ٶسٸم استانادا (20,3%), الماتىدا (13,7%) جەنە شىمكەنتتە (11,6%) بولسا, كەرٸسٸنشە, سولتٷستٸك قازاقستان (-6,1%), اباي (-3,4%), قوستاناي (-3,5%) جەنە شىعىس قازاقستان (-3,5%) وبلىستارىندا حالىق سانى ايتارلىقتاي ازايۋى مٷمكٸن.
حالىق سانىنىڭ تەڭسٸزدٸگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايدى ۋشىقتىرىپ وتىر
ٶڭٸرلەردەگٸ دەموگرافييالىق تەپە-تەڭدٸكتٸڭ بۇزىلۋى حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا كەرٸ ەسەر ەتۋدە. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگٸنشە, جان باسىنا شاققانداعى تابىس دەڭگەيٸ ەڭ تٶمەن ايماقتارعا وڭتٷستٸك وبلىستار جاتادى. 2025 جىلدىڭ ٸ-توقسانىندا تٷركٸستان وبلىسىندا بۇل كٶرسەتكٸش بار بولعانى 125,5 مىڭ تەڭگەنٸ, جامبىل وبلىسىندا 148,7 مىڭ تەڭگەنٸ قۇراعان. كەرٸسٸنشە, تابىس دەڭگەيٸ جوعارى ٶڭٸرلەرگە الماتى (359,5 مىڭ تەڭگە), استانا (323,7 مىڭ تەڭگە) جەنە مۇنايلى اتىراۋ وبلىسى (323,3 مىڭ تەڭگە) جاتادى. وسى ٷش ايماقتا حالىقتىڭ كەدەيلٸك دەڭگەيٸ دە ەڭ تٶمەن.
"ماماندار ٸشكٸ ميگراتسييانىڭ قازٸرگٸ قارقىنى قاۋٸپتٸ ەكەنٸن, وسىلاي جالعاسا بەرسە مەگاپوليستەردەگٸ ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم سىن كٶتەرمەيتٸنٸن جاعدايعا جەتەتٸنٸن اشىق مويىنداپ وتىر. جۋىردا ٷكٸمەت بەكٸتكەن "2025–2030 جىلدارعا ارنالعان ٶڭٸرلٸك دامۋ تۇجىرىمداماسىندا" ايماقتارداعى نەگٸزگٸ كەمشٸلٸكتەر ايقىن كٶرسەتٸلگەن. ونىڭ ٸشٸندە كٶپتەگەن وبلىستاردىڭ بيۋدجەتكە تەۋەلدٸلٸگٸ, شاعىن قالالار ەكونوميكاسىنىڭ بٸر باعىتتا عانا دامۋى, ەلەۋمەتتٸك جەنە ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمنىڭ ناشارلىعى دا جاتقىزىلادى", - دەيدٸ ساراپشىلار.
ٶڭٸرلەردەگٸ ٶمٸر ساپاسى: كٸم الدا, قايسىسى قالىس كەتتٸ?
تۇجىرىمداماعا سەيكەس, ايماقتارداعى ينفراقۇرىلىم تەڭسٸزدٸگٸ ٶڭٸرلٸك ستاندارتتار جٷيەسٸ (ٶسج) ارقىلى باعالانۋدا. بۇل جٷيە 2023 جىلى قابىلدانعان, ماقساتى قاي ايماقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايى ەڭ تٶمەن ەكەنٸن ناقتى كٶرسەتۋ بولىپ تابىلادى.
ەكٸ جىل بۇرىن ەلەۋمەتتٸك يگٸلٸكتەرمەن قامتىلۋ دەڭگەيٸ قالالاردا 87%, اۋىلداردا نەبەرٸ 55,3% بولعان. تۇجىرىمداما بولجامىنا سەيكەس, 2025 جىلدىڭ سوڭىندا قالالاردا بۇل كٶرسەتكٸش 91,6%-عا, اۋىلداردا 66,6%-عا جەتۋٸ تيٸس. بٸراق بۇل كٶرسەتكٸشتەر بارلىق ٶڭٸردە بٸركەلكٸ ەمەس. مىسالى, قالالار اراسىندا ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸش اقتٶبە (83,3%), سولتٷستٸك قازاقستان (88,5%) جەنە جامبىل (88,9%) وبلىستارىندا بولسا, ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش پاۆلودار (94,7%), اتىراۋ (94,6%) جەنە جەتٸسۋ (94%) وبلىستارىندا بايقالادى. ال اۋىلدار اراسىندا جاعدايى ەڭ قيىن اباي (57%), شىعىس قازاقستان (60,5%) جەنە باتىس قازاقستان (60,6%) وبلىستارىندا تٸركەلگەن.
"ينفراقۇرىلىمنىڭ نەگٸزگٸ پروبلەمالارى – كوممۋنيكاتسييا جەلٸلەرٸنٸڭ توزۋى, مەكتەپ پەن اۋرۋحانالاردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ, جول ساپاسىنىڭ تٶمەندٸگٸ مەن ينتەرنەتتٸڭ ناشارلىعى. ٷكٸمەتتٸڭ ەسەبٸنشە, الداعى جىلدارى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ ٷشٸن 19 تريلليون تەڭگە قاجەت. ونىڭ 11,2 ترلن تەڭگەسٸ ايماقتاردىڭ نەگٸزگٸ قاجەتتٸلٸكتەرٸنە, قالعان 7,8 ترلن تەڭگەسٸ ٶڭٸرلٸك تەڭسٸزدٸكتٸ جويۋعا جۇمسالماق. پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2026 جىلدان باستاپ بيۋدجەت قاراجاتى ينفراقۇرىلىمى ارتتا قالعان ٶڭٸرلەرگە باسىم بٶلٸنبەك. دەگەنمەن, بيلٸك قولعا العان وسى شارالار ايماقتاردان جاپپاي كٶشٸ-قوندى توقتاتا الا ما, ەلدە ميللياردتاپ سالىنعان مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار بوس قالا ما, بۇل ۋاقىتتىڭ ەنشٸسٸندەگٸ دٷنيە. تۇجىرىمداماداعى جالپى جوسپارلاردىڭ ناقتىلىعى تٶمەن ەكەنٸ دە جيٸ سىنعا الىنىپ جٷر. مەسەلەن, ماڭعىستاۋ مۇناي ٶندٸرٸسٸ ەسەبٸنەن داميتىنى تٷسٸنٸكتٸ, ال ەكونوميكاسى ەرتاراپتانباعان ٶڭٸرلەرگە قاتىستى ناقتى ينۆەستيتسييالىق جوبالار بەلگٸسٸز كٷيٸندە قالىپ وتىر. مەجەلٸ مەرزٸمدە بۇل جوسپارلار ٸسكە اسا ما, جوق پا, ول جاعىن باجايلاۋدان دا قينالامىز", - دەيدٸ Finprom ساراپشىلارى.
