Qazaqstan jerinde tarihtyń tereńinen kele jatqan sáýlet dástúri men búgingi injenerlik oilaý bir-birimen toǵysyp jatady. Táýelsizdik alǵan jyldardan beri eldiń ár buryshynda ulttyq rýhty zamanaýi qurylys sheshimderimen ushtastyrǵan birshama ǵimarat boi kóterdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Bul nysandar jai ǵana sáýlet týyndysy emes — olar qalalardyń tarihi, mádeni jáne sharýashylyq ósý jolynyń dáleli ispetti. Mundai ǵimarattardyń kóbi Astanada shoǵyrlanǵanymen, Almaty, Túrkistan, Shymkent pen Aqtaýda da ózindik bet-beinesimen tanylǵan nysandar jetkilikti. Qurylysshylar merekesi qarsańynda elimizdegi erekshe 10 ǵimaratty eske alaiyq.
1. Báiterek (Astana) Elordanyń basty nyshany sanalatyn bul monýment 2002 jyly ashylǵan. Biiktigi 105 metrge jetedi, al baqylaý alańy 97 metrde ornalasqan — bul san 1997 jyly astananyń Almatydan kóshirilgenin eske salady. Ǵimarattyń bas ideiasy Samuryq qusy týraly ańyzben bailanysty: sol sebepti monýment tóbesinde diametri 22 metrlik altyn tústi shar tur, ol kún sáýlesine qarai reńin ózgertedi. Ishinde kórme zaldary, panoramalyq alań jáne Prezidenttiń alaqan bederi bar. Búginde bul — eldiń basty týrortalyqtarynyń biri.
2. Han Shatyr (Astana) Álemdegi eń iri shatyr tárizdi qurylystardyń bireýi, biiktigi shamamen 150 metr. Bolat arqandarmen kerilgen alyp kúmbez móldir polimermen qaptalǵan — bul kún jaryǵyn ótkizip, ishki ortany turaqty ustaidy. Keshende saýda ortalyqtary, kinoteatrlar, balalar alańdary jáne tipti tropikalyq jaǵajai bar: syrtta aiaz bolsa da, ishinde +25–30 gradýs saqtalady.
3. Beibitshilik jáne kelisim saraiy (Astana) Piramida pishindi ǵimarat — biiktigi men taban uzyndyǵy birdei, 62 metr. Munda álemdik jáne dástúrli dinder basshylarynyń sezi ótedi. Ishinde opera teatry, murajailar, konferentsiia zaldary men qysqy baq ornalasqan, al joǵarǵy bóliktegi túrli tústi shynydar halyqtar dostyǵyn beineleidi.
4. «Nur Álem» sferasy (Astana) 2017 jylǵy EXPO kórmesiniń basty nysany, diametri 80 metrge jýyq shar tárizdi ǵimarat. Segiz qabatynda jańartylatyn energiia kózderine — kún, jel, sý, ǵarysh energiiasyna — arnalǵan interaktivti ekspozitsiialar ornalasqan. Qazir bul bolashaq energiiasy mýzeii retinde jumys isteidi.
5. Voznesensk sobory (Almaty) HH ǵasyr basynda salynǵan, álemdegi eń biik aǵash shirkeýlerdiń biri (shamamen 56 metr). Qurylysynda metall shege derlik qoldanylmaǵan, tek aǵash qosylystar arqyly birneshe qatty jer silkinisine tótep bergen. Túrli tústi kúmbezderi áli kúnge deiin kóz tartady.
6. Respýblika saraiy (Almaty) Keńestik modernizm stilinde salynsa da, qazaq ulttyq órnekteri engizilgen mádeni nysan. Tóbesi tirektersiz jasalǵandyqtan, zaldyń keńistigi keń ári akýstikasy joǵary. Munda halyqaralyq kontsertter men memlekettik is-sharalar ótedi.
7. Qoja Ahmet Iasaýi kesenesi (Túrkistan) XIV ǵasyrda Ámir Temirdiń buiryǵymen salynǵan, Orta Aziiadaǵy eń úlken kirpish kúmbezdi ǵimarattardyń biri. IýNESKO-nyń búkilálemdik mura tizimine engen, islamdyq mádeniettiń mańyzdy oshaǵy.
8. Qarahan kesenesi (Taraz) XI ǵasyrdaǵy Qarahan áýleti dáýiriniń sáýlet úlgisi, tolyqtai kúidirilgen kirpishten turǵyzylǵan, geometriialyq órnektermen bezendirilgen.
9. Otpan taý kesheni (Mańǵystaý) Dástúrli qazaq sáýleti men zamanaýi arhitektýrany ushtastyrǵan tarihi-mádeni ortalyq, Adai rýynyń birlik belgisi sanalǵan jer. Qazir ulttyq merekeler men mádeni sharalar ótkiziletin ortalyqqa ainalǵan.
10. «Otyrar» kitaphanasy (Túrkistan) Shyǵystyq órnekter men zamanaýi geometriialyq formalardy úilestirgen kitaphana kesheni — tek kitap qoimasy emes, ǵylymi kezdesýler men kórmelerge arnalǵan qoǵamdyq keńistik.
Bul on nysan — Qazaqstannyń tarihi tereńdigi men zamanaýi izdenisiniń ainasy. Astanadaǵy Báiterek, Han Shatyr jáne «Nur Álem» táýelsiz eldiń jańa beinesin kórsetse, Almatydaǵy Voznesensk sobory men Respýblika saraiy mádeni ómirdiń tiregi bolyp qala beredi. Al Túrkistan, Taraz ben Mańǵystaýdaǵy eskertkishter — ǵasyrlar boiy qalyptasqan sáýlet murasynyń baǵa jetpes úlgisi.
