Kezinde óndiris qaldyǵy sanalǵan ken úiindileri men baiytý qaldyqtary búginde qaitadan baǵaly metall kózi retinde qarastyryla bastady. Álemde shikizatqa suranystyń artýy jáne tehnologiialardyń damýy kóptegen eldi jańa ken oryndaryn igerýden góri eski úiindiler men qaldyq qoimalaryn qaita óńdeýge kóbirek nazar aýdarýǵa itermelep otyr, dep habarlaidy dalanews.kz.
Bul másele Qazaqstan úshin de ózekti bola tústi. Qazaq Expert Club sarapshysy, geologiia-mineralogiia ǵylymdarynyń doktory, QR Ulttyq injenerlik akademiiasynyń akademigi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen geology Nizami Djafarov jer qoinaýyn tiimdi paidalaný endi tek ekologiialyq emes, ekonomikalyq mindetke de ainalǵanyn aitady.
“Búginde eski ken úiindileri is júzinde “ekinshi rettik ken oryndaryna” ainalyp otyr. Paidaly komponentterdiń edáýir bóligi áli kúnge deiin óndirý jáne óńdeý kezeńderinde joǵalady. Al qazirgi tehnologiialar olardy áldeqaida tiimdi alýǵa múmkindik beredi”, – deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha, 1970-jyldary quramynda bir tonnaǵa keminde 2 gramm altyn bar ken ǵana óndiristik mańyzy bar dep eseptelse, búginde quramynda 0,4–0,5 g/t altyn bar kenniń ózi ekonomikalyq turǵydan tiimdi sanalady.
Akademiktiń sózinshe, munyń aiqyn mysaldarynyń biri – Qostanai oblysyndaǵy Jitiqara altyn ken orny. Bul ken orny shamamen 50 jyl boiy úzilispen igerilgen.
“Sol kezeńde quramynda tonnasyna keminde 3 gramm altyn bar ken ǵana óndiristik mańyzy bar dep esepteldi. Al óndirilgen kendegi altynnyń ortasha mólsheri 7–10 g/t bolǵan. Tipti “bos jynys” dep sanalǵan arshyndy jynystardyń ózinde altyn mólsheri 3 g/t-ǵa deiin jetken. Biraq ol kezde mundai materialdar perspektivaly shikizat retinde qarastyrylmai, jol qurylysyna paidalanyldy”, – deidi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, tehnologiialardyń damýy men metall baǵasynyń ósýi nátijesinde mundai jynystardyń bir bóligi búginde tolyqqandy óndiristik shikizat retinde baǵalanýy múmkin.
Sonymen qatar atalǵan ken ornynyń baiytý qaldyqtary quramyndaǵy synap, myshiak jáne joǵary shańdaný deńgeiine bailanysty áli kúnge deiin ekologiialyq qaýip tóndirip otyr. Zertteýler bul qaldyqtardyń quramynda ortasha eseppen 1 g/t altyn saqtalǵanyn jáne jalpy kólemi bir tonnadan asatyn altyn qory bar ekenin kórsetken.
Akademiktiń aitýynsha, paidaly resýrstardyń edáýir bóligi ken ornyn baǵalaý kezeńinde-aq joǵalady.
“Tabiǵi túrde jinalǵan paidaly komponentterdiń tek 60–80%-y ǵana mineraldyq resýrs retinde esepke alynady. Onyń ózinen nebári 70–90%-y ǵana óndiristik igerýge jiberiledi. Iaǵni qazirgi sátte eń joǵary ekonomikalyq tiimdilik beretin qorlar ǵana óndiriledi”, – deidi ol.
Budan bólek, shyǵyndar óndirý men óńdeý barysynda da jalǵasady. Ken óndirý kezinde paidaly komponentterdiń 5–10%-y joǵalýy múmkin bolsa, kendi óńdeý jáne daiyn ónim alý kezeńinde taǵy 15–30%-y joǵalady.
Sonyń saldarynan keibir paidaly qazbalar boiynsha jer qoinaýyndaǵy bastapqy paidaly komponentterdiń jartysynan azy ǵana sońǵy ónimge deiin jetedi.
Qazir ken oryndaryn baǵalaý kezinde zamanaýi tehnologiialarmen qatar ekologiialyq, tehnikalyq jáne ekonomikalyq faktorlar da eskeriledi. Degenmen negizgi kriterii retinde áli de qysqa merzimdegi eń joǵary tabystylyq alynady.
“Tek ekonomikalyq paidany emes, ken oryndaryn igerý barysynda el joǵaltyp jatqan resýrstar kólemin de eskerý qajet. Kei jaǵdaida kedei kender men baiytý qaldyqtaryn bólek jinap saqtaý áldeqaida tiimdi bolýy múmkin. Óitkeni tehnologiia damyǵan saiyn jáne naryq jaǵdaiy ózgergen kezde olardy qaita óńdeý anaǵurlym tiimdi bolady”, – deidi Nizami Djafarov.
Sarapshynyń pikirinshe, bul – jer qoinaýyn paidalanýdyń jańa modeline kóshý úderisi. Endi tek jańa ken oryndary ǵana emes, ondaǵan jyl boiy óndiris qaldyǵy sanalyp kelgen úiindilerdiń ózi strategiialyq mańyzy bar resýrsqa ainalyp otyr.
