Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy (QQQ) elde turǵyn úidiń qoljetimdiligi tómendep jatqanyn, bul ipotekaǵa suranysty tejeitin negizgi faktorlardyń birine ainalǵanyn málimdedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qaýymdastyqtyń málimetinshe, biylǵy jyldyń alǵashqy jartysynda ipotekalyq nesiege suranys ótken jylmen salystyrǵanda tómen deńgeide qaldy. Ipoteka alýǵa berilgen ótinishter sany bir jylda 13,4%-ǵa azaiyp, 419,2 myńǵa jetken.
Birinshi toqsanda suranys toqsandyq eseppen 20,8%-ǵa kúrt tómendegenimen, ekinshi toqsanda 18,7%-ǵa ósip, birshama qalpyna kele bastaǵan. Sarapshylar muny naryqtaǵy eń álsiz kezeńniń artta qalǵanynyń belgisi dep baǵalaidy.
QQQ dereginshe, turǵyn úi baǵasynyń halyq tabysynan áldeqaida jyldam ósýi ipotekaǵa suranysty shektep otyr. Sońǵy bir jylda bastapqy naryqtaǵy baspana baǵasy 15,5%-ǵa, qaitalama naryqta 11,8%-ǵa qymbattaǵan. Al halyqtyń naqty aqshalai tabysy nebári 0,1%-ǵa ǵana artqan.
Sarapshylardyń aitýynsha, baspana quny men tabys arasyndaǵy alshaqtyqtyń ulǵaiýy bastapqy jarnaǵa qoiylatyn talaptardy kúsheitip, ipoteka rásimdeýge qaýqarly azamattardyń sanyn azaitady.
Soǵan qaramastan, turǵyn úi satyp alý úshin Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynan (BJZQ) alynatyn qarajat kólemi aitarlyqtai ósken. Alǵashqy jartyjyldyqta turǵyn úi maqsatynda paidalanylǵan zeinetaqy jinaqtary 59%-ǵa kóbeiip, 407,5 mlrd teńgege jetken.
Sonymen birge ipotekalyq ótinishterdiń maquldaný deńgeii artqan. Byltyr bul kórsetkish 26,1% bolsa, biyl 28,1%-ǵa jetken. Ekinshi toqsanda maquldanǵan ótinishterdiń úlesi 32,8%-dy qurady. Qarjygerler muny bankter talaptaryna sáikes keletin ótinishterdiń kóbeiýimen jáne jeńildetilgen baǵdarlamalardyń úlesiniń artýymen bailanystyrady.
Ótinishter sany azaiǵanymen, jańa ipotekalyq nesieler kólemi 12,4%-ǵa ósip, 1,1 trln teńgege jetken. Bul rette jalpy bólshek nesie naryǵy 3,6%-ǵa qysqarǵan.
Naryqtaǵy ósimniń negizgi draiveri «Otbasy banki» boldy. Banktiń ipotekalyq nesieleri bir jylda 32,8%-ǵa ósip, 916,7 mlrd teńgeni qurady. Al ekinshi deńgeili bankterdiń naryqtyq ipotekalyq ónimderi 39%-ǵa qysqaryp, 161,5 mlrd teńgege deiin tómendegen.
Sarapshylardyń pikirinshe, ipoteka naryǵyndaǵy oń kórsetkishter tolyqtai derlik «Otbasy banki» men memlekettik qoldaý baǵdarlamalarynyń esebinen qalyptasyp otyr. Sonyń saldarynan ekinshi deńgeili bankterdiń naryqtyq ipotekasynyń úlesi bir jyl ishinde 26,2%-dan 14,3%-ǵa deiin azaiǵan.
Jeńildetilgen baǵdarlamalardyń basymdyǵy ipoteka boiynsha ortasha mólsherlemeni shamamen 10% deńgeiinde ustap tur. Bul kórsetkish bazalyq mólsherleme 18% bolǵan naryqtyq jaǵdaidan áldeqaida tómen.
Sonymen qatar qazaqstandyqtar burynǵydan iri kólemdegi nesielerdi kóbirek ala bastaǵan. Máselen, kólemi 20 mln teńgeden asatyn ipotekalardyń úlesi 31,4%-dan 39,6%-ǵa deiin ósken. Al 10 mln teńgege deiingi nesielerdiń úlesi 20,7%-dan 16,5%-ǵa tómendegen.
QQQ muny jyljymaityn múlik baǵasynyń qymbattaýymen bailanystyrady. Iaǵni baspana satyp alý úshin azamattarǵa burynǵydan kóbirek qarjy tartýǵa týra keledi.
Jyl basynan beri ipotekalyq portfel 7,2%-ǵa ósip, 7,5 trln teńgege jetken. Onyń ishinde «Otbasy bankiniń» ipotekalyq portfeli 4,4 trln teńgeni qurap, naryqtyń shamamen 60%-yna jaqyndaǵan.
Soǵan qaramastan ipotekalyq nesieler sapasy joǵary deńgeide qalyp otyr. Merzimi ótken bereshek úlesi 0,41% deńgeiinde saqtalǵan. Sarapshylar muny kepilzattyń bolýy, bastapqy jarna talaptary jáne qaryz alýshylardy muqiiat irikteý júiesimen túsindiredi.
QQQ boljamynsha, úshinshi toqsanda jeńildetilgen baǵdarlamalardyń keńeiýi men qurylys kompaniialarymen birlesken jobalardyń arqasynda ipotekaǵa suranys ári qarai qalpyna kele beredi.
Alaida qarjygerler qazirgi ósim ipoteka naryǵynyń tolyq jandanǵanyn bildirmeitinin atap ótti. Óitkeni ótinishter sany áli de ótken jylǵy deńgeiden tómen, al nesieleýdiń negizgi bóligi memlekettik qoldaý quraldary arqyly júzege asyrylyp jatyr.
Sarapshylardyń aitýynsha, turǵyn úi baǵasynyń halyq tabysynan jyldam ósýi baspana alýǵa qajetti bastapqy kapital kólemin ulǵaityp, azamattardy iri kólemdegi nesielerge júginýge májbúrleýde.
Zeinetaqy jinaqtaryn paidalaný bul máseleni ishinara jeńildetkenimen, ol turǵyn úi quny men halyq tabysy arasyndaǵy negizgi teńgerimsizdikti tolyq joia almaidy.
Qaýymdastyq qorytyndysynda ipoteka naryǵynyń turaqty ári teńgerimdi damýy úshin ekinshi deńgeili bankterdegi naryqtyq ipotekany jandandyrý qajet ekenin atap ótti. Sarapshylardyń pikirinshe, uzaq merzimdi qarjylandyrý quny tómendemei jáne turǵyn úidiń qoljetimdiligi artpaiynsha, ipoteka naryǵynyń damýy negizinen memlekettik qoldaý baǵdarlamalary men turǵyn úi jinaq júiesine táýeldi bolyp qala beredi.
