Qazaqstan qartaiý qarqyny boiynsha Eýropadan ozyp barady. Bul týraly Qazaq Expert Club-tyń áleýmettik saladaǵy sarapshysy Aigerim Jaqypbek aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazir Qazaqstanda 60 jastan asqan shamamen 2,8 million adam turady. Bul el halqynyń 14 paiyzyna jýyq. On jyl buryn bul kórsetkish 5 paiyzdyq tarmaqqa tómen bolǵan. Demograftardyń boljamynsha, 2030 jylǵa qarai 60 jastan asqan azamattardyń úlesi 15–17 paiyzǵa deiin jetýi múmkin.
Qazaqstan mundai qartaiý qarqynyna daiyn ba jáne bul úrdis ózge eldermen salystyrǵanda qandai deńgeide? Osy suraqtarǵa Qazaq Expert Club-tyń áleýmettik saladaǵy sarapshysy Aigerim Jaqypbek jaýap berdi.
Sarapshynyń aitýynsha, Qazaqstan qazir demografiialyq qartaiý deńgeii boiynsha aralyq orynda tur. El halqy Reseimen salystyrǵanda áli de jas, onda 65 jastan asqandardyń úlesi shamamen 17 paiyzdy quraidy. Alaida Qazaqstan Ortalyq Aziiadaǵy kórshi elderden aitarlyqtai «kári». Mysaly, Qyrǵyzstanda bul kórsetkish 5,7 paiyz bolsa, Ózbekstanda 60 jastan asqandar halyqtyń 9,4 paiyzyn ǵana quraidy.
Aigerim Jaqypbek Qazaqstandaǵy basty másele – qartaiýdyń óte qysqa merzimde júrip jatqanyn atap ótti.
Eýropa elderinde demografiialyq qartaiý 30–40 jylǵa sozylyp, memleketterge densaýlyq saqtaý, kútim jáne egde jastaǵylardy jumyspen qamtý júiesin birtindep qalyptastyrýǵa múmkindik bergen. Al Qazaqstan bul joldy bar bolǵany 1–2 onjyldyqta ótýde. Qoǵam men memlekettik institýttar mundai jyldamdyqqa beiimdelip úlgermei otyr.
Sarapshynyń aitýynsha, qazirdiń ózinde egde jastaǵylar sanynyń ósýi biýdjetke, eńbek naryǵyna, salyq júiesine, zeinetaqy men áleýmettik qyzmetterge aitarlyqtai salmaq túsirip otyr. Búginde eńbekke qabiletti 100 adamǵa shamamen 14–15 zeinetkerden keledi. Eger on jyl buryn bir zeinetkerge 7–8 jumys isteitin adamnan kelse, qazir bul kórsetkish 5 adamǵa deiin qysqarǵan.
Zeinetkerlerdiń ózderi úshin de jaǵdai ońai emes. Elde 120-dan sál asatyn belsendi uzaq ómir súrý ortalyǵy bar. Bul ortalyqtarda egde jastaǵylar sportpen shuǵyldanyp, shyǵarmashylyqpen ainalysyp, bir-birimen aralasa alady. Alaida olardyń qamtý aýqymy shekteýli: baǵdarlamalarǵa ondaǵan myń adam ǵana qatysady, al 60 jastan asqan azamattardyń jalpy sany 2,7 millionnan asady.
Memlekettik qarttar úileriniń sany da az – bar bolǵany 45–50 mekeme. Onda shamamen 3,5–6 myń adam turady, bul 60 jastan asqandardyń nebári 0,3 paiyzy. Bul mekemelerde zeinetkerlerdiń zeinetaqysynyń 70 paiyzy turý men kútim shyǵyndaryna ustalyp qalady, qalǵan bóligi biýdjetten sýbsidiialanady.
Al jekemenshik pansionattarda turý quny aiyna 160–180 myń teńgeden bastalyp, 400–500 myń teńgege deiin jetedi. Bul baǵa kóptegen otbasy úshin qoljetimsiz.
Sarapshy erekshe bir máselege de nazar aýdardy: zeinet jasyndaǵy áielder kóbine jalǵyz qalady, tabysy tómen ári qoldaý múmkindigi shekteýli. Munyń sebebi – ómir súrý uzaqtyǵyndaǵy aiyrmashylyq. Áielder orta eseppen 78–79 jyl, erler 69–70 jyl ómir súredi. Sonymen qatar áielderdiń zeinetaqysy erlerge qaraǵanda 15–20 paiyzǵa tómen. Buǵan bala kútimine bailanysty eńbek ótiliniń úzilýi, jalaqynyń tómendigi jáne zeinetke erterek shyǵý áser etedi.
Aigerim Jaqypbektiń pikirinshe, eger bul baǵytta eshqandai ózgeris jasalmasa, 2030 jyldardyń ortasyna qarai demografiialyq qartaiý el ekonomikasy úshin kúrdeli máselege ainalýy múmkin.
Sarapshynyń aitýynsha, basty suraq – zeinetkerlerdi qalai asyraý emes, qartaiýdy belsendi ári ekonomikaǵa salmaq salmaityn úderiske ainaldyrý. Ol úshin memleket egde jastaǵy adamdardyń densaýlyǵyna, jumyspen qamtylýyna jáne bilim alýyna investitsiia salýy qajet. Sonda ǵana zeinet jasyndaǵy azamattar qoǵamnyń belsendi múshesi bolyp qala alady.
