Búgin - saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni. Bul kún 1997 jyly bekitilgen bolatyn. Osyǵan orai Prezident Qasym-Jomart Toqaev "memleketimiz qýǵyn-súrginnen jazyqsyz japa shekken jandardy aqtaý, tól tarihymyzdyń aqtańdaq betterin obektivti ári tyńǵylyqty zerdeleý jumystaryna basa mán berip otyrǵanyn" málimdedi, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Biz jyl saiyn 31 mamyr kúni ótken ǵasyrdaǵy saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alamyz. Biz ótken zamandaǵy qasiretti oqiǵalardan taǵylym alyp, ony ult jadynda saqtai bilýimiz kerek. Sonda ǵana kez kelgen synaqtan súrinbei ótip, ádiletti memleket jáne órkenietti qoǵam qurý jolyndaǵy biik belesterdi baǵyndyra alamyz", - dedi Memleket basshysy.
Derekterge súiensek, qýǵyn-súrgin jyldary ishinde Qazaqstan aýmaǵynda qurylǵan lagerlerge 5 millionnan asa adam jiberilgen.
Sonymen qatar, Qazaqstanda 125 myńnan asa adam qýǵynǵa ushyrap, 25 myń adam atý jazasyna kesilgeni týraly derekter bar.
Jazyqsyz jazalanǵandardyń qatarynda alash ziialylary - Á. Bókeihanov, A.Baitursynuly, M.Tynyshbaev, M.Dýlatuly, T.Rysqulov, M.Jumabaev, S.Seifýllin, I.Jansúgirov, B.Mailin, S.Asfendiiarov syndy qairatkerler bar. Saiasi qurbandar lagerlerge jiberilip otyrǵan. Qýǵyn-súrginge ushyraǵan azamattardyń áielderi de Aqmola oblysynda ornalasqan "ALJIR" lagerinde azaptaldy.
1993 jyly "Jappai qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý" týraly zań qabyldanǵan bolatyn. Sonyń nátijesinde jazyqsyz jala jabylǵandar aqtaldy.
Al búgin Almatyda 31 mamyr – saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni qarsańynda 1931-33 jyldardaǵy asharshylyq qurbandaryna arnalǵan eskertkishke gúl shoqtaryn qoiý rásimi ótti.
Is-shara "Qaraǵaily" skverinde ótip, Qazaqstannyń jappai saiasi qýǵyn-súrgin qurbandary qaýymdastyǵynyń, "Ádilet" tarihi-aǵartýshylyq qoǵamynyń basshylary men 1938 jyly qýǵyn-súrginge ushyraǵan qazaq teatr óneriniń negizin qalaýshylardyń biri Jumat Shaninniń nemeresi Raihan Shanina sóz sóiledi.
Gúl qoiý rásimine qýǵyn-súrginge ushyraǵan jandardyń urpaqtary, qala halqy, 1986 jyly Jeltoqsan oqiǵasyna qatysýshylar men jastar uiymdarynyń ókilderi de qatysty. Qatysýshylar qýǵyn-súrginge ushyraǵandardy bir minýt únsizdikpen eske alyp, eskertkishke gúl shoqtaryn qoidy.
Buǵan deiin Májilis depýtaty, tarih ǵylymdarynyń doktor Erkin Ábil asharshylyq qoldan uiymdastyrylǵan degen pikir bildirgen edi. Astanada ótken dóńgelek ústelde "biyl repressiia men qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý baǵytyndaǵy komissiianyń jumysy aiaqtaldy. Eń aldymen, aqtaý algoritmi jaqsartyldy. Ekinshiden, buryn qupiia bolǵan qujattardyń beti ashylyp, Prezident arhivine berildi. Biraq komissiia óz jumysyn aiaqtasa da, zertteý jumystary ári qarai jalǵaspaq", - dedi ol Astanada ótken dóńgelek ústelde.
Tarihshy asharshylyq saiasi qural bolǵanyn aitqan bolatyn.
"Halyqty kámpeskeleý, saiasi qýǵyn-súrgin men asharshylyq - Keńes úkimetiniń saiasi quraly. Asharshylyq sonyń satylarynyń biri desek bolady. Sondyqtan men zertteýshi retindegi asharshylyqty qoldan jasalǵan dep esepteimin", - dedi Erkin Ábil.