بٷگٸن - ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن جەنە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كٷنٸ. بۇل كٷن 1997 جىلى بەكٸتٸلگەن بولاتىن. وسىعان وراي پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ "مەملەكەتٸمٸز قۋعىن-سٷرگٸننەن جازىقسىز جاپا شەككەن جانداردى اقتاۋ, تٶل تاريحىمىزدىڭ اقتاڭداق بەتتەرٸن وبەكتيۆتٸ ەرٸ تىڭعىلىقتى زەردەلەۋ جۇمىستارىنا باسا مەن بەرٸپ وتىرعانىن" مەلٸمدەدٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"بٸز جىل سايىن 31 مامىر كٷنٸ ٶتكەن عاسىرداعى ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن جەنە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الامىز. بٸز ٶتكەن زامانداعى قاسٸرەتتٸ وقيعالاردان تاعىلىم الىپ, ونى ۇلت جادىندا ساقتاي بٸلۋٸمٸز كەرەك. سوندا عانا كەز كەلگەن سىناقتان سٷرٸنبەي ٶتٸپ, ەدٸلەتتٸ مەملەكەت جەنە ٶركەنيەتتٸ قوعام قۇرۋ جولىنداعى بيٸك بەلەستەردٸ باعىندىرا الامىز", - دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, قۋعىن-سٷرگٸن جىلدارى ٸشٸندە قازاقستان اۋماعىندا قۇرىلعان لاگەرلەرگە 5 ميلليوننان اسا ادام جٸبەرٸلگەن.
سونىمەن قاتار, قازاقستاندا 125 مىڭنان اسا ادام قۋعىنعا ۇشىراپ, 25 مىڭ ادام اتۋ جازاسىنا كەسٸلگەنٸ تۋرالى دەرەكتەر بار.
جازىقسىز جازالانعانداردىڭ قاتارىندا الاش زييالىلارى - ە. بٶكەيحانوۆ, ا.بايتۇرسىنۇلى, م.تىنىشباەۆ, م.دۋلاتۇلى, ت.رىسقۇلوۆ, م.جۇماباەۆ, س.سەيفۋللين, ٸ.جانسٷگٸروۆ, ب.مايلين, س.اسفەنديياروۆ سىندى قايراتكەرلەر بار. ساياسي قۇرباندار لاگەرلەرگە جٸبەرٸلٸپ وتىرعان. قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ ەيەلدەرٸ دە اقمولا وبلىسىندا ورنالاسقان "الجير" لاگەرٸندە ازاپتالدى.
1993 جىلى "جاپپاي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن اقتاۋ" تۋرالى زاڭ قابىلدانعان بولاتىن. سونىڭ نەتيجەسٸندە جازىقسىز جالا جابىلعاندار اقتالدى.
ال بٷگٸن الماتىدا 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن جەنە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كٷنٸ قارساڭىندا 1931-33 جىلدارداعى اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكٸشكە گٷل شوقتارىن قويۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ.
ٸس-شارا "قاراعايلى" سكۆەرٸندە ٶتٸپ, قازاقستاننىڭ جاپپاي ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارى قاۋىمداستىعىنىڭ, "ەدٸلەت" تاريحي-اعارتۋشىلىق قوعامىنىڭ باسشىلارى مەن 1938 جىلى قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان قازاق تەاتر ٶنەرٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ جۇمات شانيننٸڭ نەمەرەسٸ رايحان شانينا سٶز سٶيلەدٸ.
گٷل قويۋ رەسٸمٸنە قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعان جانداردىڭ ۇرپاقتارى, قالا حالقى, 1986 جىلى جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسۋشىلار مەن جاستار ۇيىمدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ دە قاتىستى. قاتىسۋشىلار قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعانداردى بٸر مينۋت ٷنسٸزدٸكپەن ەسكە الىپ, ەسكەرتكٸشكە گٷل شوقتارىن قويدى.
بۇعان دەيٸن مەجٸلٸس دەپۋتاتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتور ەركٸن ەبٸل اشارشىلىق قولدان ۇيىمداستىرىلعان دەگەن پٸكٸر بٸلدٸرگەن ەدٸ. استانادا ٶتكەن دٶڭگەلەك ٷستەلدە "بيىل رەپرەسسييا مەن قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن اقتاۋ باعىتىنداعى كوميسسييانىڭ جۇمىسى اياقتالدى. ەڭ الدىمەن, اقتاۋ الگوريتمٸ جاقسارتىلدى. ەكٸنشٸدەن, بۇرىن قۇپييا بولعان قۇجاتتاردىڭ بەتٸ اشىلىپ, پرەزيدەنت ارحيۆٸنە بەرٸلدٸ. بٸراق كوميسسييا ٶز جۇمىسىن اياقتاسا دا, زەرتتەۋ جۇمىستارى ەرٸ قاراي جالعاسپاق", - دەدٸ ول استانادا ٶتكەن دٶڭگەلەك ٷستەلدە.
تاريحشى اشارشىلىق ساياسي قۇرال بولعانىن ايتقان بولاتىن.
"حالىقتى كەمپەسكەلەۋ, ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن مەن اشارشىلىق - كەڭەس ٷكٸمەتٸنٸڭ ساياسي قۇرالى. اشارشىلىق سونىڭ ساتىلارىنىڭ بٸرٸ دەسەك بولادى. سوندىقتان مەن زەرتتەۋشٸ رەتٸندەگٸ اشارشىلىقتى قولدان جاسالعان دەپ ەسەپتەيمٸن", - دەدٸ ەركٸن ەبٸل.
