Qoǵam nazarynan tys qalǵan mundai jastardyń taǵdyry bárimizdi alańdatýy kerek. Olar qandaida bir mamandyǵy bolmaǵan soń, ár jerde tiip qashyp, jumys istep, kúnin kórip júrgeni jasyryn emes. Ádette mundai jastar jaldamaly qurylysshy, kúzetshi, saýda ortalyqtarynda satýshy bolyp jumys isteidi. Eki qolǵa bir jumys taba almaǵandary ishimdikke salynyp ómirden baz keship ketetini de jasyryn emes.
Endi bir toby tynymsyz eńbek etip, tirnektep jinaǵan aqshasyna qala syrtynan jer telimin satyp alyp, úi bolyp ketýge baryn salady. Qazir bel jazbai eńbek etip, bir nátije shyǵarǵan (aýyldyq ólshemmen alyp qaraǵanda) jastar óte az. Árine, qalǵan jastardy eńbek etýden qashatyn ker jalqaýdyń qataryna jatqyzýǵa bolmaidy. Olardyń kópshiligi biraz jumys istep, qaltasynda azdaǵan qarajat paida bolǵannan keiin ábden eskirgen sheteldiń kóligin satyp alyp, qala ishinde taksishylyq jasap, nan tabýǵa árekettenedi.
Keń baitaq elimizdiń ár túkpirinde ornalasqan aýyldardy aralap, suraý salsańyz, ár aýyldan taksishylyqty kásip etken 30-40 jas jigittiń tizimin alasyz. Sondyqtan qazir qalalarda eski kólikpen júitkip júrgen aýyl jastaryn kezdestiretin boldyq. Olardyń bári birdei mys-mys aqsha ustap, paidaǵa belsheden batyp júr dep aitýǵa aýyzyń barmaidy. Ábden tozyǵy jetken kólikter bir kún júrse, on kún jóndeýde turady. Osylaisha jas taksister tapqan-taianǵandaryn kólikterin jóndetýge jumsap, jas ómirlerin qor qylyp júrgeni janymyzǵa batady. Bul tyǵyryqtan shyǵýdyń amala bar ma? Joq, ále tepse temir úzetin jastarymyz kók temirdiń sońynda júre bere me?
Sońǵy ýaqyttary kólik saýdasymen ainalysatyn iri dillerler syrt elderden keletin kólikterge tosqaýyl qoidy. Budan aýyl jastarynyń temir tulparǵa degen ábestigi burynǵydan artpasa, kemigen joq. Qazir kóshelerde sapasy syn kótermeitin orystyń mashinalary órip júr. Bolashaq taǵdyryn kólikpen bailanystyrǵan aýyl balalary jyldyq ósimdik paiyzy áldeneshe ese kóp nesie alyp, orystyń sapasyz kólikterin minýde. Olarda basqa tańdaý joq. Súiegi myqty, eskide bolsa sapaly japon men nemistiń kólikterin elge kirgizýge sheneýnik aǵalary baiaǵyda tosqaýyl qoiǵan. Sapasy nashar kólikter eki-úsh jylda tozyp, taksishylyqqa jaramai qalatyny jasyryn emes. Eger olar sapaly bolsa, ministrler men ákimder orystyń kóligin taqymdar edi ǵoi. Óz basym reseide qurastyrylǵan kólikterdi minip júrgen sheneýnikterdi kórgenim joq. Báriniń astynda kózdiń jaýyn alatyn «Mersedes» pen «Toiota». Osylaisha orystyń avtokólik óndirisin qoldap, aýyl jastaryn otyzǵa jetpei nesie batpaǵyna batyryp jatyrmyz.
Keń baitaq elimizdiń ár túkpirinde ornalasqan aýyldardy aralap, suraý salsańyz, ár aýyldan taksishylyqty kásip etken 30-40 jas jigittiń tizimin alasyz. Sondyqtan qazir qalalarda eski kólikpen júitkip júrgen aýyl jastaryn kezdestiretin boldyq. Olardyń bári birdei mys-mys aqsha ustap, paidaǵa belsheden batyp júr dep aitýǵa aýyzyń barmaidy. Ábden tozyǵy jetken kólikter bir kún júrse, on kún jóndeýde turady. Osylaisha jas taksister tapqan-taianǵandaryn kólikterin jóndetýge jumsap, jas ómirlerin qor qylyp júrgeni janymyzǵa batady. Bul tyǵyryqtan shyǵýdyń amala bar ma? Joq, ále tepse temir úzetin jastarymyz kók temirdiń sońynda júre bere me?
Bula kúshi boiyna syimaǵan aýyl jastarynyń kók temirge áýestenip, taksist bolyp, elimizdi ushpaqqa shyǵarmasy anyq. Sonda ne isteýimiz kerek? Iá, qazir jastarǵa arnalǵan arnaiy saiasat bar. QR Bilim jáne ǵylym ministrliginiń quramynda Jastar isimen ainalysatyn dúrdei komitettiń jumys isteitinin bilemiz. Oblystyq ishki saiasat basqarmalary jyl saiyn aqsha bólip, qoǵam úshin túkke qajeti joq fleshmobtar uiymdastyryp turady. Bul bizdiń memlekettegi jastar saiasatynyń sulbasy.
Asqar Myrzahmetov elimizdegi jastardyń múddesin qorǵaidy degen «Jas Otannyń» belsendilerine jyrtyńdap, júzdegen stýdentti sabaǵynan qaldyryp, fleshmob uiymdastyrýdy toqtatyńdar dep eskertý jasady. Biznes qurylymda jumys istep, oblys basqaryp, naqty ispen ainalysqan Asekeńniń «Jas Otanǵa» eskertý jasaýy oryndy. Dál qazir qazaq jastarynyń alańdarda sekeńdep bi bileitin ýaqyty emes.
Ókinishke orai, qazir jastar uiymy alańdarda bi bilep, túngi klýbtarda qaýipsiz jynystyq qatynasty nasihattap, músheqap taratyp júr. Bolmasa, barsha qazaq jastary nashaqor bolyp ketkendei quqyq qorǵaýshylarmen birlesip, esirtki tutynýshylarmen kúresýde. Osy bir is-sharalardy jastar uiymy birinen-biri aina qatesiz kóshirip alatyny belgili. Joǵaryda tizbektep shyqqan is-sharalar úlken qalalarda ótse, qabyldaýǵa bolady. Al alaqandai aýyl, aýdandarda osyndai is-sharalar uiymdastyryp, jalaý kóterip júrgen jastardy kórgende ne jylaryńdy, ne kúlerińdi bilmeisiń. Quddy qazaq jastary bári nasha shegip, azǵyndyq jolǵa túsip ketkendei áserge qalasyń. Budan ne baiqaýǵa bolady?
Basqany qaidam, óz basym budan memleket jastardyń muń-muqtajy úshin bólingen qarjysyn jastar saiasatyna jaýapty basshylardyń tanysynyń atynan qoǵamdyq uiym quryp, jasandy is-sharalar uiymdastyryp, igerip júrgenin baiqaisyń.
Taǵy da aita ketetin másele respýblikalyq deńgeide jastar saiasatyn basqaryp otyrǵan «jas bastyqtar» jastardyń hal-ahýalyn jetik bilmegen soń, jastar múddesine arnalǵan qarajat esirtkige qarsy kúres pen qaýipsiz sekske jumsalýy kerek dep sheshim shyǵara salatyny belgili. Budan biz jastar saiasatymen ainalysýshylardyń jastar arasynda qandai ózekti máseleler bar ekenin bilmeitinin ańǵaramyz.
Búginde elimizde «Diplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń júrip jatqanyna 3-4 jyldyń júzi boldy. Osy ýaqyt aralyǵynda jýrnalister jergilikti atqaminerler jastarǵa beriletin 90 myń teńgeni para retinde alyp, sodan keiin qalǵan qarjyny alýǵa jol ashatynyn talai ret jazdy. Osy másele boiynsha «Jas Otan» bastaǵan júzdegen jastar uiymy bir ret tekserý júrgizip, bir máseleni sotqa deiin jetkizgenin estigen de, kórgen de joqpyz. Sondyqtan A.Myrzahmetovtyń «Jas Otanǵa» «jumys isteý tásilińdi ózgert!» dep shúiligýi óte oryndy dep esepteimiz.
N.ÁÝBÁKIR.
