Jyl saiyn álemde millionnan astam adamǵa qaterli isik diagnozy qoiylady. Qazaqstanda 2025 jylǵy derek boiynsha 249 myńnan astam naýqas tirkeýde tur. Onyń ishinde 40 myńnan astam adamǵa diagnoz biyl anyqtalǵan. Bul málimet Túrkitildes jýrnalister qory uiymdastyrǵan BAQ ókilderine arnalǵan meditsinalyq tekserý kezinde jariia etildi.
Qazaqstanda onkologiialyq aýrýlardy erte anyqtaýǵa erekshe kóńil bólinýde. Bul baǵyttaǵy jumystar QR Úkimeti bekitken 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar aiasynda júzege asyrylyp jatyr. Atalǵan baǵdarlamaǵa sáikes, azamattar sút bezi, jatyr moiny jáne toqishek qaterli isigine tegin skriningten óte alady. Bul qyzmet mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý mártebesine qaramastan usynylady.
Almaty aimaqtyq kópsalaly klinika direktorynyń orynbasary Igor Novikovtyń aitýynsha, zamanaýi onkologiia qarqyndy damyp keledi. Qazirgi tańda molekýliarlyq-genetikalyq diagnostika, jeke terapiia, immýndyq jáne targettik emdeý tásilderi engizilýde. Bul naýqastardyń ómir súrý uzaqtyǵyn arttyryp, sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Degenmen, aýrýdy erte anyqtaý – emniń eń tiimdi joly bolyp qala beredi.
Almaty oblysynda búginde 12 283 adam onkologiialyq esepte tur. Skriningtik tekserýler nátijesinde 77 myńnan astam adam sút bezi obyryna, 12 myńnan astamy jatyr moiny obyryna, al 91 myńnan astamy toqishek obyryna tekserilgen.
Tekserý nátijesinde sút bezi boiynsha 12 myńnan astam áielde, jatyr moiny boiynsha 1799 áielde, toqishek boiynsha 247 adamda isik aldy patologiia anyqtalǵan. Sonymen qatar, aýrýdyń 0–1 kezeńinde turǵan 170 naýqas tirkeýge alynǵan. Bul – der kezinde anyqtalǵan derttiń emdelýge joǵary múmkindik beretinin kórsetedi.
Soǵan qaramastan, kópshilik tegin tekserý múmkindigin tolyq paidalanbai otyr. Keibiri bul qyzmet týraly bilmese, endi biri diagnozdan qorqyp, dárigerge qaralýdy keiinge qaldyrady. Nátijesinde aýrý asqynyp ketýi múmkin.
Aýrýdyń aldyn alý maqsatynda óńirde mobildi meditsinalyq keshender de jumys isteidi. Sonyń arqasynda shalǵai aýyldarda turatyn turǵyndar da tekserýden óte alady. Máselen, 2025 jyly 55 kóshpeli tekserý uiymdastyrylyp, 13 myńnan astam adam qamtyldy. Nátijesinde 32 adamnan qaterli isik anyqtalyp, 290 adamda isik aldy jaǵdai tirkeldi.
Sonymen qatar, Almaty aimaqtyq kópsalaly klinikasynda turaqty túrde «Ashyq esik kúnderi» ótkiziledi. Byltyr mundai shara 13 ret uiymdastyrylyp, 500 adam tekserýden ótken. Onyń ishinde 12 adamnan qaterli isik anyqtalsa, 250 adamda kúmándi ózgerister tabylǵan.
Mamandardyń aitýynsha, qaterli isik búginde tek meditsinalyq emes, áleýmettik-ekonomikalyq máselege ainalyp otyr. Ásirese, er azamattar arasynda ólim-jitim joǵary. Sebebi áielder densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraidy.
Dárigerlerdiń basty keńesi – ýaqytyly tekserýden ótip, densaýlyqqa salǵyrt qaramaý. Óitkeni erte anyqtalǵan aýrýdy tolyq emdeýge múmkindik áldeqaida joǵary.
Náziia Joiamergenqyzy
#túrkitildesjýrnalisterqory #fondtiýrkoiazychnyhjýrnalistov #turkdilikonuşangazetecilervakfi
#turkicspeakingjournalists #checkup #media
