Qazaqstanda mektep dırektorlaryn taǵaıyndaý tártibine ózgeris engizý josparlanyp otyr. Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova dırektorlardy bastapqyda eki oqý jylyna taǵaıyndap, jumysy nátıjeli bolǵan jaǵdaıda bul merzimdi taǵy eki jylǵa uzartýdy usyndy. Atalǵan bastamanyń mektep basqarý sapasyna áseri qandaı bolýy múmkin? Osy saýalǵa bilim berý salasynyń sarapshysy Ómir Shynybekuly jaýap berdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Mınıstr usynǵan jańa tártip
Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova Facebook jelisinde mektep dırektorlaryn taǵaıyndaý tártibin ózgertý jónindegi ustanymyn jarıalady. Mınıstrdiń aıtýynsha, dırektor eki oqý jylyna taǵaıyndalyp, jumysy tıimdi bolǵan jaǵdaıda taǵy eki jylǵa uzartylýy múmkin. Alaıda bir mektepti basqarý merzimi tórt oqý jylynan aspaýy tıis. Bul usynysty jaqyn ýaqytta mınıstrlik buıryǵy retinde bekitý josparlanyp otyr.
Mınıstrdiń sózinshe, dırektordyń qyzmeti naqty nátıjeler arqyly baǵalanýy qajet. Atap aıtqanda, mekteptegi bilim sapasynyń jaqsarýy, oqýshylardyń bilim deńgeıiniń ósýi, qaýipsizdik máseleleriniń sheshilýi jáne muǵalimderdiń kásibı biliktiliginiń artýy negizgi ólshem bolýy tıis. Sonymen qatar ol muǵalimder tarapynan mektep dırektorlarynyń ozbyrlyǵyna qatysty shaǵymdar túsip jatqanyn da atap ótti.
“Dırektor – oqý prosesin uıymdastyrýshy ǵana emes, ózi de bilikti, kásibı ustaz bolýy tıis”, – dedi mınıstr.
Bilim sarapshysy ne deıdi?
Atalǵan bastamaǵa baılanysty bilim berý salasynyń sarapshysy Ómir Shynybekuly pikir bildirip, usynysty qoldaıtynyn málimdedi. Aıtýynsha, bul qadam mektep basqarý júıesindegi burynnan kele jatqan problemalarǵa jaýap retinde kóterilip otyr.
Sarapshy keıingi bes-alty jylda Shymkent qalasy Bilim basqarmasy janyndaǵy mektep dırektorlyǵyna úmitkerlerdi irikteý komısıasynyń múshesi bolǵanyn aıtty. Onyń sózinshe, osy kezeńde úmitkerlerdiń kásibı deńgeıine qatysty alańdatarlyq jaıttar baıqalǵan. Ásirese, keıingi jyldary jyldary tájirıbeli muǵalimder dırektor bolýǵa qulyqsyz bolyp ketkenin alǵa tartty.
“Baıqaǵan tendensıam, ókinishke qaraı, bilimdi, bilikti muǵalimder dırektor bolýǵa umtylmaıtyn bolyp bara jatyr. Eshkimdi renjitkim de, kemsitkim de kelmeıdi, biraq keıingi kezde dırektorlyqqa kóbine dene shynyqtyrý pániniń muǵalimderi úmitker bolyp júr. Olardyń arasynda bul qyzmetke taǵaıyndalyp ketkender de az emes”, - deıdi ol.
Ómir Shynybekulynyń sózinshe, keıbir úmitkerler qarapaıym suraqtardan da súrinip,“shpargalka” qoldanǵan jaǵdaılar da tirkelgen.
“Osydan-aq bir qorytyndy jasaýǵa bolady. Úmitkerlerdiń basym bóliginiń bilimi men basqarýshylyq qabileti óte taıaz. Keıde qarapaıym suraqtarǵa da jaýap bere almaıdy. Óz tájirıbemnen aıtaıyn, Shymkent qalasy Bilim basqarmasynda dırektorlyqqa úmitkerlermen tikeleı efır formatynda suhbat júrgizilgen kezde, syrtta kezegin kútip otyrǵan úmitkerler komısıa qoıǵan suraqtardy jazyp alyp, sol jerde shpargalka daıyndap otyrǵan jaǵdaılar da boldy. Tipti daıyn shpargalkamen ustalǵandar da kezdesti. Bul jazbalar Bilim basqarmasynyń saıtynda 2022 nemese 2023 jyldary jarıalanǵan bolýy múmkin”, - dedi ol.
Sondaı-aq sarapshy bir mektepti ondaǵan jyl boıy bir adamnyń nemese bir áýlettiń basqarýy jıi kezdesetinin atap ótti. Onyń pikirinshe, mundaı tájirıbe bilim berý uıymdarynyń jabyq júıege aınalýyna jáne ishki baqylaýdyń álsireýine alyp keledi.
“Biz dırektor taǵaıyndaýdyń túrli mysaldaryn kórdik. Bir mektepte 30 jyl otyrǵan dırektorlar bar. Máselen, Túrkistan oblysy Ordabasy aýdanyndaǵy mektepke 1968 jyly ákesi dırektor bolyp taǵaıyndalǵan, keıin balasy 30 jyl basqarǵan, sońynda ornyn qyzyna qaldyrǵan. Iaǵnı, bir mekteptiń 50 jyldan astam ýaqyt boıy bir áýlettiń menshigine aınalyp ketkenin kórdik. Mundaı derekter az emes. Keıbir dırektorlar 10 jyl, 8 jyl, 7 jyl, 5 jyl otyrǵan”, - dep qosty ol.
Osy turǵyda Ómir Shynybekuly mınıstr usynǵan jańa taǵaıyndaý modelin synap kórý oryndy ekenin jetkizdi. Aıtýynsha, bul tásil dırektorlardyń jumysyna naqty baǵa berýge, jaýapkershilikti arttyrýǵa jáne basqarý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik berýi múmkin.
“Mınıstr Juldyz Dosbergenqyzynyń bastamasyn qoldaımyn. Muny da eksperıment retinde kóreıik, bálkim nátıje osy joly shyǵar”,- dedi ol.
Sonymen qatar sarapshy bilim berý uıymdarynda tolyq ınventarızasıa men qarjylyq aýdıt júrgizý qajet ekenin de atap ótti.
“Qalaı bolǵanda da, buǵan deıin dırektorlardyń qol astyndaǵy qyzmetkerlerge qysym kórsetýi, qarjylyq buzýshylyqtar sekildi máseleler áli túbegeıli sheshilgen joq. Men bul týraly Aımaǵambetovtiń mınıstr bolǵan kezinen bastap aıtyp kelemin. Barlyq bilim berý mekemelerine tolyq ınventarızasıa men aýdıt júrgizilýi tıis. Bul – ýaqytsha nemese formaldy shara emes, naqty qajettilik”, - dep usynysyn aıtty sarapshy.
Onyń sózinshe, esep-qısap pen menejmenttegi olqylyqtar joıylmaıynsha, dırektorlardy taǵaıyndaý júıesin ózgertý ózdiginen túbegeıli nátıje bermeýi múmkin.
“Ókinishke qaraı, dırektorlardyń kópshiligi menejmentten, esep-qısaptan habary joq. Keńes zamanynda árbir aýyl mektebinde, on jyldyq mektepterde avtokólik bolǵan. Keıbir mektepterde sol kezden qalǵan kólikter áli kúnge deıin balanstan shyǵarylmaǵan degen aqparat bar. Ol kólikterdiń ózi áldeqashan jaramsyz bolyp, temir-tersekke aınalǵan bolýy múmkin, biraq qaǵaz júzinde balansta tur. Osyndaı máselelerdiń bári muqıat tekserilýi kerek. Sondyqtan men mınıstrdiń bul bastamasyn qoldaımyn. Eksperımentten qorqatyn ýaqyttan óttik. Buǵan deıin túrli tájirıbeler jasaldy. Endi osyny da baıqap kóreıik”,- dep túıindedi ol.
