Májilis depýtaty Nartai Sársenǵaliev premer-ministr Oljas Bektenovke depýtattyq saýal joldap, ROP máselesin kóterdi, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Depýtat osy baǵytta mynadai derek keltirdi: sarapshylar 2050 jylǵa qarai jer betindegi qoqystyń kólemi 3,4 milliard tonnaǵa jetedi dep dabyl qaǵyp otyr eken.
"Bul jerde bizdiń úles te az emes. Sebebi Qazaqstanda qatty turmystyq qaldyqty suryptaý men qaita óńdeý basy bar, aiaǵy joq áreket bolyp tur. Saldarynan kólemi kópqabatty úimen birdei qoqys poligondary qaptap jatyr. Resmi poligonǵa qoqys tastaý qymbat dep qaldyqtardy eldiń kózinen tasaǵa aparyp tógip tastaityndardy da kózimiz kórdi. Bul qorshaǵan orta men adam densaýlyǵyna orasan ziian ekeni aitpasa da túsinikti", - dedi ol.
Nartai Aralbaiuly qatty turmystyq qaldyqty kádege jaratýǵa kádimgidei aqsha kerek ekenin, al qarjylandyrýdy kóbeitý úshin, tarifti qymbattatpaý úshin Qazaqstanda óndirýshilerdiń keńeitilgen mindettemesi (ÓKM) mehanizmi iske qosylǵanyn, iaǵni ROP baryn aitty.
"Bul óte qarapaiym júie, bylai jumys isteýi kerek edi: qorshaǵan ortany lastaýshy kompaniialar qaldyqtardy jinaityn, qaita óńdeitin ortalyqtarǵa atqarǵan qyzmeti úshin tiisti qarjyny tóleidi. Boldy. Bul júie qatesiz jumys isteý úshin "Jasyl Damý" memlekettik kompaniiasy operator retinde quryldy. Túsinikti ári qarapaiym mehanizm. Biraq qarapaiym qareketti Ekologiia ministrligi qiyndatyp jiberdi. Iaki qoqysty óńdeýmen ainalysatyn kompaniialar atqarǵan jumysy úshin ózderine tiesili aqshany tikelei ala almai qaldy. Sebebi ol tólemdi "Jasyl Damý" ulttyq kompaniiasy 3 paiyzdyq nesie túrinde "Ónerkásipti damytý qory" arqyly berýdi uiǵarǵan. Buǵan 200 milliard teńge kózdelipti", - dedi ol.
Depýtattyń sózinshe, qoqys óńdegen kompaniia atqarǵan jumysy úshin ózine tiesili qarjyny qordan nesie túrinde alýǵa májbúr, demek ministrlik qoqys óńdeýshilerdiń ózderine tiesili qarajatty 3 paiyzdyq kredit retinde berip otyr.
"Muny qalai túsinýge bolady? Qordyń ózine de suraq kóp. Birinshiden, Ekologiialyq kodekske sáikes ( 388-bap, 1-tarmaq, 15-tarmaqsha) Ónerkásipti damytý qory tek qorshaǵan ortany jaqsartýǵa baǵyttalǵan óńdeýshi ónerkásip sektoryndaǵy jobalardy qarjylandyra alady. Demek qaldyqty jinaýmen, suryptaýmen jáne tasymaldaýmen ainalysatyn kásiporyndar qordyń qarajatyna qol jetkize almaidy. Sáikesinshe olar kúnderdiń kúninde tarifterdi kóterýdi talap etedi. Ol kezde salmaq baiaǵy tutynýshyǵa túsedi. Ministrlik salaǵa salǵan osy salmaqty jeńildetpese, óńirlerde qoqysty suryptaý jumysy sol kúii bastalmaidy, sáikesinshe taýdai qoqys poligondary jyl sanap kóbeie beredi degen sóz", - dedi ol.
Depýtat mynadai usynystar kóterip otyr:
- ROP-qa ýtildik tólemderdi tóleý tetigin qaita qaraý qajet;
- Kimge tikelei tólem, kimge nesie beriletinin naqty ajyratý qajet. Memleket basshysy tapsyrǵandai, "Ónerkásipti damytý qory" serpindi jobalardy nesielendirýi kerek. Al qoqysty óńdegender óz eńbekaqysyn nesie retinde emes "Jasyl damý"-dan tikelei tólem retinde alýy shart;
- ROP ýtilizatsiialyq tólemnen túsken aqshany qoqysty jinaityn, tasymaldaityn, suryptaityn ujymdarǵa da berýi qajet. Sebebi eń aýyr jumysty atqaratyn - solar.
- Óńirlerdegi qoqys poligondaryn azaitýdyń, óz mindetin durys atqarmaǵan kompaniialarǵa sanktsiia salýdyń tetikterin qarastyrý kerek.
- Ýákiletti organ júieli jumys jasaimyn dese, salalyq qaýymdastyqpen birlesip, Óndirýshilerdiń keńeitilgen mindettemesiniń kelisilgen tujyrymdamasyn qabyldaýy kerek. Sodan keiin barlyq normativtik-quqyqtyq aktini osy tujyrymdamaǵa sáikestendirý qajet.
Buǵan deiingi jaǵdai
Eske salaiyq, buǵan deiin ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Erlan Nysanbaev qoqysty qaita óńdeý josparyn oryndai almaǵan óńirlerdi atady.
Ministrdiń aitýynsha, Qazaqstanda jyl saiyn 4,5 million tonnadan asa kommýnaldyq qaldyq jinalady.
"2024 jyly olardyń qaita óńdelý deńgeii 25,8 paiyz boldy, al jospar 30 paiyz bolatyn. 20 óńirdiń ishinde 7 óńir belgilengen kórsetkishke jete almady", – dedi Nysanbaev.
Ministr 20 óńirdiń ishinde jeti óńir qaita óńdeý deńgeiine jete almaǵanyn málimdedi.
"Eń tómen kórsetkish myna óńirlerde baiqalady: Ulytaý – 12 paiyz, Almaty – 7,3 paiyz, Mańǵystaý oblysy – 5,5 paiyz, Soltústik Qazaqstan oblysy – 5 paiyz jáne Shymkent – 3,5 paiyz", – dedi Nysanbaev.
