مەجٸلٸس دەپۋتاتى نارتاي سەرسەنعاليەۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, روپ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
دەپۋتات وسى باعىتتا مىناداي دەرەك كەلتٸردٸ: ساراپشىلار 2050 جىلعا قاراي جەر بەتٸندەگٸ قوقىستىڭ كٶلەمٸ 3,4 ميلليارد تونناعا جەتەدٸ دەپ دابىل قاعىپ وتىر ەكەن.
"بۇل جەردە بٸزدٸڭ ٷلەس تە از ەمەس. سەبەبٸ قازاقستاندا قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتى سۇرىپتاۋ مەن قايتا ٶڭدەۋ باسى بار, اياعى جوق ەرەكەت بولىپ تۇر. سالدارىنان كٶلەمٸ كٶپقاباتتى ٷيمەن بٸردەي قوقىس پوليگوندارى قاپتاپ جاتىر. رەسمي پوليگونعا قوقىس تاستاۋ قىمبات دەپ قالدىقتاردى ەلدٸڭ كٶزٸنەن تاساعا اپارىپ تٶگٸپ تاستايتىنداردى دا كٶزٸمٸز كٶردٸ. بۇل قورشاعان ورتا مەن ادام دەنساۋلىعىنا وراسان زييان ەكەنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ", - دەدٸ ول.
نارتاي ارالبايۇلى قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتى كەدەگە جاراتۋعا كەدٸمگٸدەي اقشا كەرەك ەكەنٸن, ال قارجىلاندىرۋدى كٶبەيتۋ ٷشٸن, تاريفتٸ قىمباتتاتپاۋ ٷشٸن قازاقستاندا ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ كەڭەيتٸلگەن مٸندەتتەمەسٸ (ٶكم) مەحانيزمٸ ٸسكە قوسىلعانىن, ياعني روپ بارىن ايتتى.
"بۇل ٶتە قاراپايىم جٷيە, بىلاي جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك ەدٸ: قورشاعان ورتانى لاستاۋشى كومپانييالار قالدىقتاردى جينايتىن, قايتا ٶڭدەيتٸن ورتالىقتارعا اتقارعان قىزمەتٸ ٷشٸن تيٸستٸ قارجىنى تٶلەيدٸ. بولدى. بۇل جٷيە قاتەسٸز جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن "جاسىل دامۋ" مەملەكەتتٸك كومپانيياسى وپەراتور رەتٸندە قۇرىلدى. تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ قاراپايىم مەحانيزم. بٸراق قاراپايىم قارەكەتتٸ ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ قيىنداتىپ جٸبەردٸ. ياكي قوقىستى ٶڭدەۋمەن اينالىساتىن كومپانييالار اتقارعان جۇمىسى ٷشٸن ٶزدەرٸنە تيەسٸلٸ اقشانى تٸكەلەي الا الماي قالدى. سەبەبٸ ول تٶلەمدٸ "جاسىل دامۋ" ۇلتتىق كومپانيياسى 3 پايىزدىق نەسيە تٷرٸندە "ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋ قورى" ارقىلى بەرۋدٸ ۇيعارعان. بۇعان 200 ميلليارد تەڭگە كٶزدەلٸپتٸ", - دەدٸ ول.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە, قوقىس ٶڭدەگەن كومپانييا اتقارعان جۇمىسى ٷشٸن ٶزٸنە تيەسٸلٸ قارجىنى قوردان نەسيە تٷرٸندە الۋعا مەجبٷر, دەمەك مينيسترلٸك قوقىس ٶڭدەۋشٸلەردٸڭ ٶزدەرٸنە تيەسٸلٸ قاراجاتتى 3 پايىزدىق كرەديت رەتٸندە بەرٸپ وتىر.
"مۇنى قالاي تٷسٸنۋگە بولادى? قوردىڭ ٶزٸنە دە سۇراق كٶپ. بٸرٸنشٸدەن, ەكولوگييالىق كودەكسكە سەيكەس ( 388-باپ, 1-تارماق, 15-تارماقشا) ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋ قورى تەك قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا باعىتتالعان ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپ سەكتورىنداعى جوبالاردى قارجىلاندىرا الادى. دەمەك قالدىقتى جيناۋمەن, سۇرىپتاۋمەن جەنە تاسىمالداۋمەن اينالىساتىن كەسٸپورىندار قوردىڭ قاراجاتىنا قول جەتكٸزە المايدى. سەيكەسٸنشە ولار كٷندەردٸڭ كٷنٸندە تاريفتەردٸ كٶتەرۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. ول كەزدە سالماق باياعى تۇتىنۋشىعا تٷسەدٸ. مينيسترلٸك سالاعا سالعان وسى سالماقتى جەڭٸلدەتپەسە, ٶڭٸرلەردە قوقىستى سۇرىپتاۋ جۇمىسى سول كٷيٸ باستالمايدى, سەيكەسٸنشە تاۋداي قوقىس پوليگوندارى جىل ساناپ كٶبەيە بەرەدٸ دەگەن سٶز", - دەدٸ ول.
دەپۋتات مىناداي ۇسىنىستار كٶتەرٸپ وتىر:
- روپ-قا ۋتيلدٸك تٶلەمدەردٸ تٶلەۋ تەتٸگٸن قايتا قاراۋ قاجەت;
- كٸمگە تٸكەلەي تٶلەم, كٸمگە نەسيە بەرٸلەتٸنٸن ناقتى اجىراتۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى تاپسىرعانداي, "ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋ قورى" سەرپٸندٸ جوبالاردى نەسيەلەندٸرۋٸ كەرەك. ال قوقىستى ٶڭدەگەندەر ٶز ەڭبەكاقىسىن نەسيە رەتٸندە ەمەس "جاسىل دامۋ"-دان تٸكەلەي تٶلەم رەتٸندە الۋى شارت;
- روپ ۋتيليزاتسييالىق تٶلەمنەن تٷسكەن اقشانى قوقىستى جينايتىن, تاسىمالدايتىن, سۇرىپتايتىن ۇجىمدارعا دا بەرۋٸ قاجەت. سەبەبٸ ەڭ اۋىر جۇمىستى اتقاراتىن - سولار.
- ٶڭٸرلەردەگٸ قوقىس پوليگوندارىن ازايتۋدىڭ, ٶز مٸندەتٸن دۇرىس اتقارماعان كومپانييالارعا سانكتسييا سالۋدىڭ تەتٸكتەرٸن قاراستىرۋ كەرەك.
- ۋەكٸلەتتٸ ورگان جٷيەلٸ جۇمىس جاسايمىن دەسە, سالالىق قاۋىمداستىقپەن بٸرلەسٸپ, ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ كەڭەيتٸلگەن مٸندەتتەمەسٸنٸڭ كەلٸسٸلگەن تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋى كەرەك. سودان كەيٸن بارلىق نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸنٸ وسى تۇجىرىمداماعا سەيكەستەندٸرۋ قاجەت.
بۇعان دەيٸنگٸ جاعداي
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ەرلان نىسانباەۆ قوقىستى قايتا ٶڭدەۋ جوسپارىن ورىنداي الماعان ٶڭٸرلەردٸ اتادى.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا جىل سايىن 4,5 ميلليون توننادان اسا كوممۋنالدىق قالدىق جينالادى.
"2024 جىلى ولاردىڭ قايتا ٶڭدەلۋ دەڭگەيٸ 25,8 پايىز بولدى, ال جوسپار 30 پايىز بولاتىن. 20 ٶڭٸردٸڭ ٸشٸندە 7 ٶڭٸر بەلگٸلەنگەن كٶرسەتكٸشكە جەتە المادى", – دەدٸ نىسانباەۆ.
مينيستر 20 ٶڭٸردٸڭ ٸشٸندە جەتٸ ٶڭٸر قايتا ٶڭدەۋ دەڭگەيٸنە جەتە الماعانىن مەلٸمدەدٸ.
"ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸش مىنا ٶڭٸرلەردە بايقالادى: ۇلىتاۋ – 12 پايىز, الماتى – 7,3 پايىز, ماڭعىستاۋ وبلىسى – 5,5 پايىز, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسى – 5 پايىز جەنە شىمكەنت – 3,5 پايىز", – دەدٸ نىسانباەۆ.
