Osy senbide Ázirbaijan men Armeniia arasyndaǵy Taýly Qarabaq daýy qaita tutatanyp, qarýly qaqtyǵystar oryn aldy. Ázirbaijan Qorǵanys ministrliginiń málimeterine súiensek, Armeniia birinshi bolyp, Halyqaralyq beibitshilik kelisimderin buzǵan. 2 sáýir kúni eki tarap arasyndaǵy uzaq jyldarǵy janjal qaita tutanyp, áskeri soǵys sharalary bastalǵan.
Keshegi qaqtyǵystar kezinde Armeniia qarýly kúshteriniń 6 tankisi, 15 arteleriialyq qondyrǵysy jáne injinerlik jabdyqtar joiylyp, 100-den astam áskeri jaraqat alǵan jáne 18 sarbazy kóz jumǵan.
(Taýly Qarabaqtaǵy qaqtyǵystar)
Al Ázirbaijan armiiasy Armeniia shabýyldaryna qarsy qaita soqqy júrgizgen. 12 ázirbaijandyq sarbaz kóz jumyp, 1 tanki isten shyqqan jáne Mi-24 tikushaǵyn Armeniia QK-i atyp túsirgen.
2 sáýirdegi Armeniia QK-niń provakatsiialyq shabýyldarynan keiin Ázirbaijan kontr-operatsiia júrgizgen. Eki memleket arasyndaǵy áskeri qaqtyǵystar Qarabaqtaǵy Agdere-Terter-Agdam jáne Hodjavend-Fizýli jerlerinde júrip jatyr.
Qazirgi tańda Ázirbaijan Qarýly kúshteri Talysh eldi-mekenin Armeniia áskerinen azat etken. Sondai-aq, shabýyldar Gerenboi aýdany men Naftalan qalasynda jáne Seisulan eldi-mekeninde de bolǵan.
Árizbaijandyq BAQ-tyń málemetterinde dál qazir atalmysh eldi-mekenderde áskeri soǵys rejimi engizilip, qarýly qaqtyǵystardyń ekinshi kezeńine daiyndyqtar júrgizilip jatqyny aitylady.
Ońtústik-kavkazdyq eki memleket arasyndaǵy janjaldar 1988 jyldan beri jalǵasyp keledi. Taýly Qarabaq pen onyń quramyna kiretin jeti aýdan (bul Árizbaijan territoriiasynyń 20 paiyzyn quraidy – Red.) Armeniia QK-niń okkýpatsiiasynda.
Al 1994-jyldyń mamyrynda eki tarap qarýly qaqtyǵystardy doǵarý jáne máseleni beibit jolmen sheshý týraly kelisimdergen kelgen. Sodan beri, EQYU-nyń Minsk tobyna múshe Resei, Frantsiia jáne AQSh arasynda kelissózder júrgizilip keledi. Ázirge bul kezissózderdiń eshbiriniń naqty nátijesi joq.
Armeniia okkýpatsiialaǵan Taýly Qarabaq territoriiasyn Ázirbaijanǵa qaitaryp berý týraly BUU-nyń 4 rezoliýtsiiasyn Serj Sargosian basqaratyn memleket áli oryndamaǵan.
Reseilik «gazeta.ru» basylymynyń derekterinde Ázirbaijan Qorǵanys ministrligi Qarabaq aýmaǵanda qarýly qaqtyǵystarǵa jol bermeý týraly beibit kelisimderdi Armeniia QK 130 ret buzǵandyǵyn aitqany jazylǵan.
(sýrette Ázirbaijan QK-niń baspasóz qyzmetiniń basshysy Vagif Diargahly)
«Armeniia QK qazir atalmysh aýmaqta 60, 82 jáne 120 millimetrlik minometter men úlken kolibrli pýlemetter qoldanyp jatyr»,-deidi Ázirbaijan Qorǵanys ministrligi baspasóz qyzmetiniń basshysy Vagif Diargahly. Sondai-aq, Diargahly myrza 200-ge jýyq ázirbaijandyq sarbazdyń kóz jumǵanyn teriske shyǵarǵan.
Al Armeniia Prezidenti Serj Sargosian myrza, 18 armian sarbazynyń Qarabaqtaǵy qaqtyǵystar kezinde opat bolǵanyn rastaǵan. Bul týraly reseilik «vesti.ru» saity jazady.
(sýrette Armeniia Prezidenti Serj Sargsian)
Sargosian myrzanyń aitýynsha, Ázirbaijan QK Qarabaq aýmaǵynda tanki jáne aýyr arteleriiany qoldanǵan.
Ázirbaijandyq «Oxu.az» saitynyń habarlaýynsha, Qarabaqtaǵy qaqtyǵystar kezinde qaza tapqandar arasynda beibit turǵyndar da bar.
Ázirbaijan Prezidenti Ilham Áliev Armeniia taraby Minks kelisimderin buzǵanyn jáne BUU territoriialyq tutastyq týraly sheshimin oryndamai otyrǵanyn aitqan.
(sýrette Ázirbaijan jáne Túrkiia Prezidentteri - Áliev jáne Erdoǵan)
«Ókinishke orai, Armeniia okkýpatsiialaǵan Qarabaq jerin qaitaryp berý úshin birneshe talaptar qoiyp otyr. Biz barynsha beibit jolmen máseleni sheshýge bar kúshimizdi saldyq. Biz Ázirbaijannyń territoriialyq tutastyǵyn saqtap qalý úshin bárine daiynbyz. BUU osydan 20 jyl buryn, Qarabaqty qaitaryp berý týraly 4 rezoliýtsiia qabyldady. Armeniia osylardy áli kúnge deiin oryndaǵan joq»,-deidi Áliev myrza.
«Naqqin.az» saitynyń málimeterine súiensek, eki tarap arasyndaǵy janjaldyń qaita tutatýyna kúni keshe ǵana AQSh-ta ótken antiiadrolyq sammit sebepker bolǵan. Áliev pen Sargosian qatar qatysqan sammitte Ázirbaijan Prezidenti Armeniianyń BUU sheshimin oryndaýdan bas tartyp otyrǵanyn ashyq aityp, aiyptaǵan. Osydan keiin Sargosian óziniń Qorǵanys Ministrimen keńes ótkizgen. Al ekinshi kúni Qarabaqta qaqtyǵystar oryn alǵan.
Taǵy bir ázirbaijandyq «trend.az» saitynyń jazýynsha, Taýly Qarabaqtaǵy qaqtyǵystardyń qaita tutanýyna Túrkiia Prezidenti Taiyp Erdoǵan men Álievtiń kezdesýi sebepker bolýy múmkin.
Erdoǵannyń Álievpen týystyq qarym-qatynasta ekenin jáne Erdoǵannyń Ázirbaijanǵa jyly qaraitynyn BAQ birazdan beri aityp-aq, keledi. Tipti túrki jurtynyń ortaq armiiasyn qurý týraly ideiany usynǵan Erdoǵan óz kezeginde Túrkiia men Ázirbaijan ásker biriktiretinin aitqan edi.
Túrkiialyq «Anadolu.tr» basylymynyń habarlaýynsha, Qarabaqtaǵy qaqtyǵystarǵa qatysty Túrkiia Prezidenty Álievke arnaiy habarlasyp, kómek qolyn sozýǵa daiyn ekendigin jetkizgen. Bul aqparatty Ázirbaijan Prezidentiniń baspasóz qyzmeti de rastap otyr.
«Minval.az» agenttiginiń habarlaýynsha, qazir Pákistan Respýblikasy arnaiy telegramma joldap, Taýly Qarabaq janjalyna bailanysty Ázirbaijanǵa áskeri kómek kórsetýge daiyn ekendigin bildirgen.
Qarabaq janjaly kimderge paidaly?
Dál osy taqyrypta boljam jasaý qiyn bolǵanymen, Qarabaq janjaly kimderge tiimdi? Bajailap kórsek, bul soǵys birinshi kezekte Vladimir Pýtinge paidaly. Ótken jolǵy Túrkiia men arada bolǵan Sý-24 ushaǵyna qatysty oqiǵada Ázirbaijan Ankaranyń pozitsiiasyn ashyq qoldaǵan edi. Árine, Kreml qojaiyny buǵan tiisinshe jaýap qaitarýy kerek-tin. Sonyqtan Pýtin Túrkiiaǵa ketken esesin Áliev arqyly alýdy jón kóredi. Erdoǵanǵa tikelei soǵys asha almaǵandyqtan, Armeniiany qot-qottap, Ázirbaijanǵa qarsy qoiýy da múmkin. Sebebi, Armeniia EAEO-ǵa múshe, hristiandyq Reseidiń forposty.
Ekinshiden, AQSh pen Resei arasyndaǵy básekelestikte, Resei taǵy bir márte jeńilis tapqan edi. Siriiadaǵy janjaldardy beibit jolmen sheshýde AQSh diplomatiiasy jeńiske jetip, Resei Asad elinen óz áskerin qaitaryp alǵany belgili. Demek, Qarabaq janjalyn qaita órshitý arqyly Kreml revansh alýdy kózdeidi.
Stsenarii sol baiaǵy, Armeniia Qarabaqta provokatsiia jasaidy, nátijesinde birneshe beibit turǵyn qaza bolady. Armeniia men Ázirbaijan arasyndaǵy janjal kúsheigen tusta Máskeý araǵaiyndyq jasap, áskerin kirgizý arqyly jaǵdaidy retteýshi rólge ie bolady.
Sol sol-aq, eken, Áliev Vashingtonda antiiadrolyq keńeste júrgen kezde Armeniia provokatsiia jasady. Alaida Pýtin úlken senim bildirgen Armeniia Qarýly kúshteri alǵashqy shaiqasta-aq, jeńilip qaldy. Armeniianyń Qarabaqta 20 jyl boiy qurǵan áskeri kúshi Ázirbaijannyń birinshi shabýylyna tótep bere almady.
Sargosian aqyrynda óziniń máskeýlik qojaiynynan kómek surady. Ázirbaijan alǵashqy jeńisin toilap jatqanda RF Qorǵanys ministri Sergei Shoigý birinshi bolyp, odan keiin RF SIM Sergei Lavrov bar, aqyrynda RF Prezidenti Pýtinniń ózi telefon soǵyp, taraptardy soǵysty toqtatýǵa shaqyrdy.
Bul jerde reseilik BAQ-tyń da róli basym edi. Qarabaq janjaly qaita tutanǵan senbiniń túninde reseilik BAQ Qarabaqta júrgen edi (qandai jolmen jáne qalai soǵys oshaǵynda reseilik BAQ jetti belgisiz). Dizinformatsiialyq saiasatty jaqsy ustanǵan reseilik BAQ reseilik propogandany nasihattaýǵa kiristi. Dálirek aitsaq, Qarabaqtaǵy qaqtyǵystarǵa AQSh pen Erdoǵandy kinálaý bastaldy. Bul óz kezeginde Ýkraina daǵdarysyn eske túsiredi.
Al provokatorlyq jasap, janjaldy tutandyrǵan Armeniia alǵashqy jeńilisten keiin Halyqaralyq qaýymdastyqqa shaǵymdanyp, Ázirbaijandyq agressiiany doǵarýdy talap etti. Alaida Sargosian myrza soǵystyń Ázirbaijan territoriiasynda júrip jatqanyn eskermegen bolsa kerek. Al Ázirbaijannyń memlekettik territoriiasynda Armeniia armiiasy qaidan júr? Taǵy bir parodoks.
Qarabaqqa qatysty Kerri ne dedi?
Vashingtondaǵy Áliev pen AQSh memhatshysy Djon Kerridiń kezdesýinde (antiiadrolyq sammit aiasynda) Qarabaq máselesi de sóz bolǵan. Onda Taýly Qarabaqqa qatysty AQSh Ázirbaijandy qoldaitynyn jáne máseleniń beibit jolmen sheshilýine kúsh salatynyn jetkizgen.
(kollaj - Vashingtonda kezdesken eki Prezident Barak Obamanyń qasynda)
«Biz Taýly Qarabaqtaǵy máseleniń tez arada jáne beibit jolmen sheshilýin qalaimyz. Qarabaqtaǵy jaǵdailardy jáne Ázirbaijanyń territoriialyq tutastyǵyn saqtaý úshin birinshi kezekte kelissózder júrgizilýi kerek»,-deidi Kerri.
Germaniia kimdi qoldaidy?
Nemis Býndestagynyń depýtaty Mark Gaýptman Taýly Qarabaqtaǵy qaqtyǵystarǵa qatysty málimdeme jasap, Ázirbaijanǵa qoldaý kórsetetini aitty.
«Germeniia jáne EO Armeniianyń Taýly Qarabaqty okkýpatsiialaýyn zańsyz dep tanidy. Minsk tobynyń kelisimderine sáikes, BUU, EQYU jáne Eýropa keńesiniń sheshimin Armeniia tez arada oryndaýy tiis»,-dedi.
OA elderi jáne Qazaqstan nege únsiz?
Qazirgi tańda Taýly Qarabaqtaǵy janjaldarǵa qatysty Ázirbaijannyń pozitsiiasyn qoldap, Armeniiany basýǵa shaqyrǵan memleketter men Halyqaralyq uiymdar myralar boldy: Túrkiia, Germaniia, Pákistan, Grýziia Ázirbaijanǵa áskeri kómek kórsetýge daiyn ekendikterin jetkizse, Iran, Latviia, AQSh jáne NATO soǵysty toqtatýǵa shaqyrǵan. Sonymen qatar, Frantsiia, Ýkraina, Resei Prezidentteri Qarabaqtaǵy janjaldarǵa qatysty pikir bildirse, odaqtasymyz Belorýsiia Prezidenti Aleksandr Lýkashenko Ázirbaijan Prezidentimen telefon arqyly sóilesip, soǵysty toqtatýǵa shaqyrǵan.
Qarabaqtaǵy janjaldardan keiin NATO, EO, Eýropa keńesi jáne BUU basshylary da shuǵyl keńes ótkizip, qarýly soǵysqa jol bermeýdiń, territoriialyq daýdy beibit jolmen sheshýdiń jolyn izdestirgen.
Orta Aziiadaǵy túrki memleketteri Ázirbaijanǵa kómektesýge qaýqarsyz bolǵandyqtan ázirge únsizdik tanytýda. Osyǵan deiin Túrkimenstan Prezidenti Berdimuhamedov Ázirbaijandy qoldaidy degen aqparattyń jalǵan ekendigin aityp, aqtalyp úlgergen.
Al 2014 jyly Armeniia Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa kiretin kezde, Qazaqstan Prezidenti Armeniianyń okýpatsiialaǵan territoriiasy – Qarabaq Armeniia quramyna kirmeitinin aityp, Ázirbaijannyń territoriialyq tutastyǵyn qoldaitynyn bildirgen. Tipti, Nazarbaev ol kezde Sargosianǵa ýltimatým qoiyp, eger EAEO-ǵa múshe bolǵysy kelse, Qarabaqty Ázirbaijanǵa qaitaryp berýi kerek ekendigin aitqan edi.
https://www.youtube.com/watch?v=9FdoyuYHqxY
Qazir qazaq Prezidenti Kýbada resmi is-saparmen júrgendikten Qarabaqtaǵy qaqtyǵystarǵa qatysty qandai da bir málimdeme jasamaǵan.
Al Qyrǵyzstan osyǵan deiin Túrkiiadan góri Pýtinniń integratsiiasyna yntyqtyǵyn baiqatqan.
Sondyqtan, Qarabaqtaǵy jaǵdaida túrki jurtynyń yntymaǵy synǵa túsetinin taǵy ras.
https://www.youtube.com/watch?v=uW3PoORrmK4
https://www.youtube.com/watch?v=GZVbJjXtPc4
https://www.youtube.com/watch?v=OSLpW_Sppmw
(Qarabaqtaǵy qazirgi jaǵdai)
Nurgeldi Ábdiǵaniuly
Abai.kz
