«Qara altyn» arzandap jatyr, qalai kún kóremiz?
Jiynnyń shymyldyǵyn turǵan saiasattanýshy Edýard Poletaev qazirgi kúngi jahandyq jaǵdai eýraziialyq odaqtyń keńistigindegi elderdiń damýyna kedergi keltirip otyrǵanyn aitty. «Qara altyn» baǵasynyń arzandaýy sonshalyqty haostyq jaǵdai emes edi. Kóptegen memleket mundai jaǵdaida beiimdele aldy. Onyń ishinde munaiǵa táýeldi emes memleketterdiń kópshiligi «qara altyn» baǵasynyń qubylýynan aman-esen ótti. Esesine, shikizatty syrtqa tasymaldaityn eksporter elder birden-aq dabyraǵa boi aldyryp aldy. Másele nede? Munaiǵa táýeldi memleketter áli de bolsa osy táýeldilikten qutylýdyń jolyn tapqan joq. Jasalmaq jobalar áli de júzege asqan joq. Demek, beiimdelý protsesi de júrgizilmei jatyr degen sóz» dedi ol.
Ekonomist Aidarhan Qusaiynovtyń aitýynsha munai, valiýta baǵamy týraly boljam jasaǵanda Qazaqstan men Reseidi salystyrǵan durys emes. «Iá, qos memleket te munai eksporttaýshy elge jatady, alaida is júzinde eki memlekettiń ekonomikasy eki bólek. Mysalǵa, Qazaqstanda munaidyń ishki tutynýy naryǵy 10 paiyzdy quraidy, al ózgesin biz syrtqa, iaǵni, eksportqa shyǵaramyz. Reseide kerisinshe, 80 paiyz ishki tutyný, tek 20 paiyzy ǵana eksportqa shyǵarylady. Endeshe baǵamdai berińiz, munai baǵasynyń qai memlekette qatty áser etip otyrǵanyn...» dedi Qusaiynov.
Óz kezeginde ekonomist Sergei Smirnov dollar baǵamyna bailanysty elimizde munai óńdeý kólemi de kemip otyrǵanyn tilge tiek etti.
«Biylǵy jylǵy boljam mynadai: munai barreli 40 dollardy quraǵan jaǵdaida 77 mln tonna qara altyn óndiremiz. Al barrel baǵasy 30 dollardyń tóńireginde bolǵanda 73 mln tonn munai óndiretin bolamyz» dedi ol.
Al otyrysty túiindegen Áskeri-strategiialyq zertteýler ortalyǵynyń bas ǵylymi qyzmetkeri Andrei Han: «Dál qazir joǵary jaqtaǵylar aityp júrgen, «bul daǵdarys ótpeli, sál kúte tursaq, shydap ketsek bári de jaqsy bolady» degen pikirdiń qisyny joq siiaqty. Biz kúte almaimyz...Sebebi, qazirdiń ózinde búgingi jaǵdaiǵa úlken alańdaýshylyq bar. Biz, bizdiń memleket munai baǵasynyń qubylýy sebepti biýdjettiń ózin bekite almai otyr» degen pikir bildirdi.
