Jazýshy, etnograf Bolat Bopaiuly Ashyq Podcast-ta qazaq halqy ertede jer silkinisin qalai boljaǵanyn áńgimelep berdi, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Etnograftyń sózinshe, qazaq halqynyń suńǵylalyǵy sol - kez kelgen apatty aldyn ala boljai alǵan.
"1910 jyly jeltoqsannyń 22-si eken, jer silkinisi boldy ǵoi. Sodan 110 jyl salyp kelip, 22-si kúni silkindi. Qazaq astronom halyq qoi. Keń jazira saharalarda kóship qonyp júrdi. Mal sharýashylyǵy, egin sharýashylyǵy, ańshylyq, qusshylyǵynyń - bári tabiǵatpen tyǵyz qatysty boldy. Sonyń ishinde shóppen, juldyzdarmen, ań-qustarmen, jybyrlaǵan jándiktermen, qonatyn qonysymen, aqqan sýmen, asqar taýmen, jaiylymmen tutas qatysty bolǵannan keiin qazaqtyń ishinde óte bilimdar adamdar boldy. Apparatpen tekserip kórmese de, aspanǵa qarap, juldyzdardyń orny aýysýyn bildi. Tabiǵatta bolatyn apattardy jaqsy bildi. Qarly borandardyń, qyzyl topan sýlardyń, zilzala jer silkinisteriniń, quiyn apattarynyń (bárin bildi - esk.). Óitkeni apattarda qolyndaǵy maly jutap qalsa, basyndaǵy baspanasy qirap qalsa, jan baǵý qiyn bolady ǵoi. Aldyn ala saqsyný úshin jańaǵy nárselerdi jaqsy bildi", - dedi jazýshy.
Bolat Bopaiuly juldyzdardyń reti, ainalyp otyrýy jerge óz áserin tigizetinin de aitty.
"Juldyzdardyń ishinde 60 jylda ainalyp turyp, jer sharyna salmaǵyn salyp ketetin juldyzdar bar. Ertegilerde, ańyzdarda aitylady, ǵylym da dáleldeidi. 100 jylda bir kelip, ketip qalatyndary bolady. Qazaqtar "ergejeili juldyzdar" deidi. Ergejeili degen kishi juldyzdar ǵoi, sonyń ózi jer sharynan bálenbai ese úlken. Odan keiin orta juldyzdar, alyp juldyzdar, ǵaiyp juldyzdar...
Juldyzdar ainalyp turǵan juldyz (ishindegi bir juldyz -esk.) shertip qalady, sol kezde aspannan jerge tartylys kúshi túsedi, ózgeris bolady eken. Úlken tartylys kúshi bolady da, sol jerde jer silkinip ketedi deidi. Japoniianyń da, Eýropanyń da damyǵan ǵalamtor ǵasyrynda búginge deiin tappai otyrǵan nársesi sol - juldyzdardyń kele jatqan kezdegi ýaqyty, 100 jyl degen siiaqty.
Soǵan bailanysty juldyzdyń ornyn tabý kerek. Sony zertteý kerek. Jer astyndaǵy nárselerge salmaq salady ǵoi. "Zilzala aspannan keledi, juldyzdan keledi, Alladan keledi, adamnan emes, ony Alla biledi" degen sózder qazaqta sodan qalǵan", - dedi ol.
Etnograftyń sózinshe, bul jolǵy jer silkinisin jer móńkidi dep aitýǵa bolady.
"Saq bolsań saqtaimyn" deidi. 100 jyl tolǵannan keiin bul nárseniń erteli-kesh qaitalanýy. ...Osy jolǵy bizdikinde móńký boldy. Ony "jer móńkidi" deidi. Móńkigeni óte qaýipti. Shaiqalǵan eshteńe etpeidi. Sýdyń tolqyny siiaqty (móńkigeni - esk.). Ol óte qiyn bolady. Saq bolý kerek. Saq bolý úshin baiaǵy zamanda qońyraý ilip qoiǵan. Syńǵyrlaidy ǵoi. Árkimge jan ózine kerek. (Buryn qazaqtar - esk.) Úkimet aitpady demei, saq boldy. Saq bolǵan jaqsy dep oilaimyn", - deidi Bolat Bopaiuly.
