Bul biz ashyp otyrǵan jańalyq emes. Qai zamanda bolmasyn telearnalarǵa qoiylatyn talap osy turǵydan bolýy shart.
Qazaq tilin qoiyrtpaq jasaǵan baǵdarlamalar
Ókinishke orai, úlkenimiz bar, kishimiz bar, bárimiz birigip Eýraziia-1 arnasynan beriletin «Qalaýlym» baǵdarlamasyn qalamaitynymyzdy aityp, japtyra almadyq. «Baiaǵy jartas – sol jartastyń» ánine salyp, áli jalǵasyp keledi.
Ana tilinde eki sózdiń basyn qosa almai, tusalǵan attai kibirtikteitin júrgizýshisi Kental osy arnadaǵy «Sóz sizde» habary jaiynda áńgime aityp sózimdi shyǵyndaǵym joq! Tek qana «Shoqpardy áline qarai kóterse etti» degim keledi.
Ol az deseńiz, «Ándijanda bir apam bar, munan ótken soraqynyń» keri kelip, KTK arnasynan «Kel kelinim» baǵdarlamasynyń shyǵa bastaǵany da biraz ýaqyttyń júzi boldy. Qarańyzshy, ainaldyrǵan eki sózden quralyp, bir sóilemnen turatyn baǵdarlamanyń taqyrybynda tynys belgisinen jiberilgen eki qate tur.
Qazaq tiliniń grammatikasynda taqyryp jazylǵanda tynys belgilerin qoimaýǵa bolady degen erejeni oqyǵan da, estigen de emespin. Al baǵdarlamanyń ishki mazmunyna kóńil aýdarsańyz, ene ataýly óz ulyna dúiim qyzdyń ishinen kelin izdeidi. «Men kelin bolýǵa laiyqpyn» dep bilek sybanyp, túkpir-túkpirden úmitker qyzdar aǵylyp kelip jatady.
Kópke topyraq shashýdan aýlaqpyn, nebir ibaly, imanjúzdi boijetkender úmitkerler qataryna ilikpei, keri qaitty. Sol topqa iligip, búgingi kúni efirde baq synap júrgen qyzdardyń ishinde de Aida, Aisáýle, Gúlbarshyn syndy sanaýly ǵana ibaly, tárbieli qyzdardyń júrgenin kórmender jaqsyly biletini anyq.
Al sóilese, aýyzdyǵa sóz, júrse, attyǵa jol bermeitin – Ásem, Zarina, Sana efirge shyqqanda dalaǵa shyǵyp ketkiń keledi. Tipti, otyrǵan otyrysynyń ózi jiirkenish týdyratyn Laýra siiaqty qyzdardyń efirde tairańdaýyna jol bolsyn!
Túsingen kisige efir, sahna – kieli oryn. Qanshama million qazaqtyń aldyna shyǵyp alyp, ádepti belinen basyp, aýzyna kelgenin sóilep, ábestik is-áreketter kórsetýge olarǵa kim quqyq berdi? Óz tilinen qoiyrtpaq jasaǵan ózge ult ókilderin kórgenińiz bar ma? Olai bolsa, qazaǵymnyń qasietti tilin shubarlap, qorlaýǵa ruqsat berip otyrǵan kimder?
Teledidar kóptiń aqparattyq-tanymdyq quraly bolǵandyqtan, túski demalys ýaqytynda arnany qossań, ý da shý, aira-jaira bolyp jatqan osy baǵdarlamalardan kóziń súrinedi. Az da emes, kóp te emes – úsh saǵattyq baǵdarlama!
Betimen ketken qyz, usaqtalǵan jigitter
Sońǵy ýaqytta «qandai tamasha dúnie bar eken» dep emes, «búgin ne sumdyqtary bar eken» dep eriksiz teledidardy qaraityn boldym.
Ózine kelin tańdap kelgen tórt ene de sipai qamshylap, kiiz qazyqtai bylqyldaidy. Ashyq pikir, ótkir syn aityp, bolashaq kelinder, erteńgi analardy der kezinde tezge salý joq.
Ár baǵdarlamanyń tizgini júrgizýshiniń qolynda desek, osy habar barysynda qyzdardyń aldyna otyryp alyp, olar ne aitsa da, ne istese de «táit» deýge shamasy kelmei, jymiia qarap otyra beretin júrgizýshi boijetkenniń sharasyz áreketine ne joryq?!
Jarty ǵasyrdan asqan ustazdyq eńbegimde oqyp-túigenim boiynsha, alty alashtyń jigitteri bekzattyqtaryn, azamattyqtaryn tanytyp, qyzǵa ózderi sóz salýshy edi.
Jańarǵan jańa qoǵamnyń jastary ǵoi dep túsinistikpen qaraiyn deseń de, «ana jigitti qalap keldim, myna jigitti qalap keldim» dep, kóz jasyn kóldetip turǵan qyzdardy kórgende, kirerge tesik taba almai qalady ekensiń. Qunan men dónendi, qoshqar men tekeni ajyrata almai, bos sózge urynyp, usaqtanyp otyrǵan jigitterdi kórgende, tipti qarynyń ashady.
«Adamǵa tárbie ata-anadan, ustazdan, ortadan beriledi» degen ǵibratty da uly Abai aityp ketken. Olai bolsa, el ishinde júrgen bolashaq árbir kelin osy habardy qaraityn bolsa, «osyndai kelin bolý kerek» dep emes, «osyndai kelin bolmaý kerek» dep sabaq alýy tiis. Áitpese, osy baǵdarlamany qaramaǵandary tipti jaqsy bolar edi.
Gúlbaný TÓLENOVA,
Óskemen qalasy, ardager-ustaz.
https://dalanews.kz/25192
