2026 jylǵy 31 shildede Semei qalasynda Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýty Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne aqparat ministrliginiń qoldaýymen «Óńirlerdiń sailaý aldyndaǵy kún tártibin qalyptastyrýdaǵy róli» taqyrybynda Sarap» sarapshylar klýbynyń aimaqtyq otyrysyn ótkizdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Is-sharaǵa Astana, Abai jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń sarapshylyq jáne akademiialyq qoǵamdastyǵynyń ókilderi, azamattyq sektordyń óńirlik kóshbasshylary, jastar uiymdarynyń jetekshileri qatysty.
Otyrys barysynda sarapshylar óńirlerdiń sailaý protsesindegi rólin, qoǵamdyq-saiasi trendterdiń qalyptasý erekshelikterin, saiasi partiialardyń azamattyq qoǵam institýttarymen ózara is-qimylyn, sondai-aq, jastardyń sailaýǵa qatysýyn talqylady. Ortalyq jáne óńirlik deńgeidegi azamattardyń elektoraldyq kóńil-kúileri men qoǵamdyq-saiasi belsendiliginiń deńgeiin kórsetetin QQDI áleýmettik zertteýleriniń nátijelerine bólek nazar aýdaryldy. Sondai-aq, sarapshylar saiasi partiialardyń ókilderi arasynda ótken teledebat pen olardyń sailaý naýqanynyń barysyna yqpalyn talqylady.
Otyrysty ashqan QQDI Institýtsionaldyq taldaý jáne reformalar ortalyǵynyń direktory Rizzat Tasym «Qazirgi sailaý naýqany óńirlerdiń qoǵamdyq-saiasi protsesterge belsendi aralasýy jaǵdaiynda ótip jatyr. Bir palataly Quryltaiǵa kóshý jaǵdaiynda partiialar aýmaqtyq qamtýdy keńeitip, óńirlik teńgerimdi qamtamasyz etýge umtylýda. Osylaisha, óńirler negizgi elektoraldyq alańǵa jáne Quryltai quramyn qalyptastyrýǵa tikelei qatysýshy mańyzdy kúshke ainalyp otyr», - dep atap ótti.
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýtynyń Qoǵamdyq protsesterdi zertteý ortalyǵynyń direktory, filosofiia ǵylymdarynyń doktory Áliia Masalimova qoǵamnyń sailaýdan ne kútetinin, elektoraldyq kóńil-kúiler men azamattardyń sailaý protsesine qatysý deńgeiin kórsetetin QQDI-diń sońǵy áleýmettanýlyq zertteýlerdiń nátijelerin tanystyrdy. «Zertteý nátijeleri qoǵamda eldiń damýyna qatysty oń kózqarastyń basym ekenin kórsetedi. Azamattar reformalardy qoldaidy, óitkeni olar jaqyn bolashaqta halyqtyń turmys deńgeii men sapasyna tikelei áser etedi. Bul rette ózgeristerdi oń qabyldaý saiasi turaqtylyqty, qoǵamdyq kelisimdi jáne mádeni murany saqtaýdy qamtamasyz etý qabiletimen tyǵyz bailanysty. Osy oraida búgingi tańda partiialar úshin óńirlerge salystyrmaly taldaý júrgizý, elektorattyq minez-qulyq sipatyn aiqyndaý jáne memlekettik organdar men azamattyq qoǵam institýttary úshin naqty sharalardy tujyrymdaý mańyzdy mindet bolyp tabylady», – dep atap ótti spiker.
Abai oblysy Qoǵamdyq keńesiniń múshesi, tarihshy Madiiar Nasyrov sailaý ritorikasyna jas býyn ókilderiniń qatysý máselesine toqtaldy. «Jastarmen tikelei jumys istei otyryp, mazmundy kún tártibine jáne shynymen de mańyzdy máselelerdi talqylaýǵa qatysýǵa degen joǵary suranysty kórip otyrmyn. Bul rette jastar men qoǵamnyń suranysy óńirge bailanysty erekshelenedi. Mysaly, Abai oblysynyń turǵyndary úshin basty taqyryptardyń biri densaýlyq saqtaý salasy bolyp qala beredi. Dál osy sebepti halyqtyń ómir súrý sapasy men uzaqtyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan partiialyq bastamalar erekshe mańyzǵa ie».
«Intellektýaldy jastar qoǵamynyń» jetekshisi Qýanysh Moldaqashev jastardyń áleýetin tiimdi qoldanýǵa shaqyrdy. «Partiialar jastardy tek tsifrlyq jobalarǵa tartýmen shektemeýge tiis. Olardy baǵdarlamalardy ázirleýge, qoǵamdyq mańyzy bar máselelerdi talqylaýǵa jáne saiasi sheshimder qabyldaýǵa tolyqqandy tartý mańyzdy».
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Taldaý jáne boljaý institýtynyń direktory Aiaýjan Áshimova azamattyq qoǵam, memlekettik organdar men saiasi partiialar arasyndaǵy dialog alańy bolyp tabylatyn qoǵamdyq keńesterdiń sailaý protsesterindegi mańyzdy rólin atap ótti: «Sailaý naýqany kezeńinde qoǵamdyq keńesterdiń partiialarmen syndarly ózara is-qimyly áleýmettik suranystardy eskerýge, óńirlerdiń ózekti máselelerin talqylaýǵa jáne azamattardyń saiasi institýttar men sailaý protsesine degen senimin arttyrýǵa múmkindik beredi».
«Erýdit» bilim berý jáne ǵylym ortalyǵynyń direktory, filosofiia ǵylymdarynyń doktory Aidyn Qaiyrbekulyúgit-nasihat naýqanynda qundylyqqa negizdelgen tásilge basa nazar aýdarýǵa shaqyrdy. «Azamattar qundylyqtar tóńireginde birigedi. Bul qaǵidat sailaý protsesterinde de tolyq jumys isteidi. Sailaýshylardyń óńirlik erekshelikteri týraly sóz bolǵanda, biz tek kúndelikti máselelerdi sheshýge ǵana emes, sonymen birge túsinikti qundylyq baǵdarlaryna da aiqyn suranystyń bar ekenin kóremiz. Sondyqtan saiasi partiialar úshin halyqqa jaqyn qundylyqtardy dáripteý, árbir óńirdiń mádeni ári áleýmettik ereksheligin eskerý jáne mazmundy dialog ornatý mańyzdy. Dál osy ortaq qundylyqtar men óńirlik kún tártibin túsinýge negizdelgen senim elektorattyq qoldaýdyń basty faktorlarynyń birine ainalady».
Professor, Qazaqstan Ulttyq jaratylystaný ǵylymdary akademiiasynyń akademigi Zeinolla Toqaev memlekettik reformalardy ǵylymi-saraptamalyq súiemeldeýdiń mánin jáne elektorattyq dialogtaǵy senimniń mańyzdylyǵyn qarastyrdy: «Saiasi partiialardyń sailaý naýqanyna tabysty qatysýynyń basty faktory óńir turǵyndarynyń senimi ekeni belgili. Dál osy sebepti óńirlik erekshelikterdi, jergilikti qoǵamdyq suranystardy eskerý jáne halyqpen turaqty dialog ornatý birinshi kezekti mańyzǵa ie. Mundai tásil saiasi partiialarǵa azamattardyń shynaiy qajettilikterine jaýap beretin sheshimder usynýǵa múmkindik beredi ári sailaý protsesine degen senimdi nyǵaita túsýge yqpal etedi».
Shakarim University Áleýmettanýlyq taldaý ortalyǵynyń jetekshisi, filosofiia ǵylymdarynyń doktory Muhtar Ábdikárimovqatysýshylardy óńirdegi basty qoǵamdyq trendtermen jáne áleýmettik kóńil-kúimen tanystyrdy: «Qazirgi jaǵdaida óńirlik basqarýdyń tiimdiligi qoǵamdyq senim men elektorattyq belsendiliktiń negizgi sharttarynyń birine ainalyp otyr. Negizgi indikatorlardyń qatarynda, sondai-aq jergilikti kún tártibin eskerý jáne baǵdarlamalardy óńirlendirý, kommýnikatsiialardy tsifrlandyrý, partiialyq tizimderde bilikti kásibi kadrlardyń bolýy bar».
Jiyn qorytyndysynda qatysýshylar óńirlerdiń elektoraldyq kún tártibin qalyptastyrýdaǵy mańyzy artyp kele jatqanyn atap ótip, sarapshylyq qaýymdastyq, azamattyq sektor jáne memlekettik institýttar arasyndaǵy turaqty dialogty nyǵaitýdyń ózektiligin aitty. Sonymen qatar azamattardyń elektoraldyq úderisterge qatysý tetikterin jetildirýge baǵyttalǵan usynymdar ázirledi.
