Eks-prezident Nursultan Nazarbaevtyń tusynda aitylýǵa tyiym salynǵan másele áshkere boldy. Áńgime adam saýdasyna qatysty bolmaq, - dep habarlaidy Dalanews.kz "Golos Naroda" basylymyna silteme jasap.
Qazaqstanda adam saýdasyna qatysty zańnama tek 2023 jyldyń 5 qyrkúieginde kúshine endi. Bul eldegi adam quqyqtaryn qorǵaý jolyndaǵy úlken qadam bolyp kóringenimen, Májilis depýtaty Marat Bashimovtiń aitýynsha, máseleniń ózi budan áldeqaida buryn bastaý alǵan. Nazarbaev dáýirinde el ishinde adam saýdasy týraly aitýǵa tyiym salynyp, memleket bul máseleni moiyndaýdan bas tartqan.
Bashimovtiń pikirinshe, burynǵy rejim adam saýdasyn joqqa shyǵaryp, bul qylmystyń qoǵamda bar ekenine kóz jumyp kelgen. Elde jumysshy retinde paidalanylatyn, jynystyq quldyqqa túsetin adamdardyń sany óse tússe de, bul jaǵdaidy retteýge baǵyttalǵan qadamdar jasalmady. Seksýaldyq jáne eńbek quldyǵy – adam quqyqtarynyń óreskel buzylyp, al Qazaqstanda adamdardy "nan úshin" satýǵa deiin bardy. Qoǵamda balalardy qaiyrshylyqqa májbúrleý de osy júieniń bir bóligi boldy.
Bul quldyqtyń ekonomikalyq negizi de bar: aýyr eńbekte paidalanylatyn adamdar eńbek naryǵynda arzan resýrs retinde qarastyryldy. Adamdar tek eńbek kúshin joǵaltpaǵan jaǵdaida ǵana baǵalandy. Osynyń saldarynan, adam saýdasy ekonomikalyq qurylymnyń ajyramas bóligine ainaldy.
Bashimovtiń aitýynsha, bul máseleni retteýge kedergi bolǵan faktorlardyń biri – eldegi jemqorlyq deńgeiiniń joǵarylyǵy. Quqyq qorǵaý organdary men jergilikti ákimshilikter bul júiege qatysyp, baqylaý jasaýdy elemei keldi. Depýtattyń aitýynsha, árbir aýyl, árbir aimaqtyń basshylary adam saýdasynyń bar ekenin biledi, biraq qol qýsyryp qarap otyrǵan. Bul máseleniń ushy tek quqyq qorǵaý organdarynyń ózderine ǵana emes, sonymen birge shekara baqylaý organdaryna da tireledi. Jaǵdai sonshalyqty kúrdeli bolǵany sonsha, tipti sábiler de satylatyn boldy. Bul elimizdegi adam saýdasynyń naǵyz sharyqtaý kezeńi edi.
Jańa zań bul kúresti jańa deńgeige kótergenimen, ony tolyqqandy sheshý úshin quqyqtyq júieni odan ári reformalaý qajet. Eń aldymen, quqyq qorǵaý organdarynyń tiimdi jumys isteýi jáne eldegi korrýptsiiaǵa qarsy batyl qadamdar jasalýy tiis. Elimizdiń qazirgi qylmystyq zańnamasynda 128-bap boiynsha adam saýdasyna 15 jylǵa deiingi bas bostandyǵynan aiyrý jazasy qarastyrylǵanymen, depýtattyń aitýynsha, bul jetkiliksiz. Ol zańdy kúsheitýge shaqyrdy, sebebi adam saýdasymen ainalysatyn qylmyskerler tek materialdyq qundylyqtardy emes, adam ómirin de satyp ketedi.
Adam saýdasy – tek qylmys emes, ol adamgershilikke qarsy óreskel áreket. Qazirgi Qazaqstannyń aldynda bul qylmysty túbegeili joiý mindeti tur. Qoǵamdyq sanada adam quqyqtaryn qorǵaý jáne korrýptsiiamen kúres mádenietin qalyptastyrý qajet. Qazirgi quqyqtyq sharalar – tek bastamasy ǵana, al bul kúres barlyq memlekettik organdar men azamattyq qoǵamnyń birlesken áreketterin talap etedi.
