Avtor: Taras PANO
Aitpaqshy, umytyp baramyz: bul oqýǵa turarlyq maqala.
Siriia oppozitsiialyq kúshteriniń Astanada ótken kelissózderi Nazarbaevtyń bitimgerlik umtylysyn barynsha ashyp kórsetti.
Siriia oppozitsiialyq kúshteriniń bir jylda osymen ekinshi ret ótip otyrǵan konferentsiiasy Astanada aiaqtalyp, jiynǵa qatysýshylar: «Eldegi aýyr ahýaldy beibit túrde sheshý qajet» degen deklaratsiia qabyldady. Árine, olardyń munysy eshkimge jańalyq emes. Biraq, bir jetistik bolsa, ol uiymdastyrýshylar men qatysýshylar tarapynan jiynǵa shaqyrylǵan 37 adamnyń 29-y atalǵan qujatqa qol qoidy.
Deklaratsiiada ne delingen? Árine, reseilik diplomattardyń siriialyqtarǵa qarata «qarý-jaraqtaryńdy tastap, úilerińe oralyńdar» degen usynysy bul joly aitylǵan joq. Aitylsa da, onyń oryndalmasy anyq edi. Bul – ýtopiia.
Sharanyń uiymdastyrýshylary men konferentsiia moderatorlary jiynnyń Siriia prezidenti Bashar Asadtyń biligine qarsy baǵyttalmaǵanyn qaita-qaita qaitalaýmen boldy. Qyzyǵy, qatysýshylar da solai dese jarasar edi. Biraq, olar únsiz qalýdy jón dep tapty...
– Astanadaǵy basqosýdyń qandai da bir antiúkimettik nyshany joq. Jiyndy ótkizýdegi maqsat – Siriia daǵdarysynan shyǵýdyń jolyn izdeý, Siriia halqyn qiyndyqtan qutqarý jáne bul kúreste halyqtyń negizgi jaýyn anyqtaý, – dedi sóz oraiynda Frantsiianyń saiasi jáne syrtqy bailanystar ortalyǵynyń direktory Faben Býssar.
Qyzyq, iá? Azamattyq soǵystyń júrip jatqanyna 4 jyl boldy, millionǵa jýyq adam qaza tapty, al siriialyq oppozitsionerler negizgi jaýdy áli anyqtaý ústinde. Shyny kerek, bul tarapta úmitkerler kóp.
Konferentsiia qandai nátije berdi? Aitaiyq. Arnaiy komitet quryldy, birinshiden. Komitettiń ókilderi jaqyn arada Siriianyń soltústigine attanady. Bul aimaqty kúrdter «Islam memleketiniń» jaýyngerlerinen tazartyp, tipti birqatar ákimshilik mekemelerdiń jumysyn jolǵa qoiǵan bolatyn.
Anyǵynda, dál qazir siriialyq oppozitsionerlerge kúsh biriktiretin kez keldi. Bul olardyń pozitsiiasynan bólek, Siriiany saqtap qalýdyń jalǵyz joly. Olai bolmaǵan jaǵdaida búkil el Asad-Pýtin jáne radikaldy islamisterdiń arasyndaǵy soǵys alańyna ainalady. Oppozitsiia az emes. Barlyǵy 30-dan asatyn uiym men fraktsiia bar. Eger bular birikpese erteńgi kúni Asadtyń baskeserleri men islamisterdiń qarýly kúshteri bulardy jep tynady.
Jaraidy, konferentsiianyń nátijesi óz aldyna, onyń Astanada ótýiniń ózi qyzyqty. Jaqsy bilesizder, Resei islam memleketiniń jaýyngerleri men siriia oppozitsiiasyn «bólip-jarmaidy», eki jaqty da tek terrorister dep sanaidy.
Mine, osyndai jaǵdaida siriialyq oppozitsionerlerdiń basyn qosyp, Astanada úlken jiyn ótkizý – Nazarbaevtyń tarapynan jasalǵan batyl qadam. Munyń batyl qadam ekenin, bir jaǵynan Pýtinniń Siriianyń máselesin bir ózi sheshýge belsene kiriskeni dáleldei túsedi (árine, qarýdyń kúshimen).
Mine, osyndai jaǵdaida Astanada Siriia daǵdarysyna qatysty konferentsiia ótkizý, reseilik bilikke degen Nazarbaevtyń senimsizdigi jáne kúdigin kórsetip otyrsa kerek.
Nege? Birinshiden, qazaqtar Siriiadaǵy jaǵdaidy kim-kim, biraq dál Pýtinniń retke keltirerine, bylaisha aitqanda beibitshilik ornataryna senbeidi. Osy sebepti beitarap alań retinde óz qyzmetin usynyp otyr. Taraptardy til tabystyrý úshin...
Ekinshiden, Nazarbaev Astana konferentsiiasyn ótkizý arqyly Pýtinge mynany aitqysy kelgendei: «Vladimir, tek Bashar Asadtyń ǵana múddesin oilaý durys emes, qarsy tarappen de sóilesý kerek, olardyń pikirin tyńdaý qajet. «Islam memleketine» baǵyttalǵan-mys reseilik bombylardy oppozitsiianyń tóbesinen tastai salý – tyǵyryqtan shyǵar jol emes».
Nazarbaev taǵy mynany aitqysy keldi: «Vladimir, Siriianyń máselesin qarýdyń kúshimen sheshý, iaǵni áskeri operatsiiamen aralasý asa tiimdi jolǵa jatpaidy. Aldymen sózge keletin, sóz tyńdaityn taraptardyń basyn qosý kerek».
Al buǵan Islam memleketiniń ókilderi kirmeitini aidan anyq.
Bul arada Astana ýkrain-resei qaqtyǵysyndaǵy Minskiniń, Belarýstiń bitimgerlik tájiribesin qoldanyp kórmek siiaqty. Bul resmi Astanaǵa halyqaralyq sahnada birneshe upai jinaýdyń taptyrmas joly.
Negizinen musylman memleketin basqaratyn Prezident Nazarbaev túrli musylman kúshteriniń arasynda týyndaǵan saiasi daý-damailarǵa bitimger ári ádil qazy retinde aralasqysy keledi. Yqpaldy musylman memleketteriniń kópshiligi Siriia daǵdarysyna etene kirigip, belgili bir tarapty qoldap otyrǵanda osy saiasi daý-damaiǵa Qazaqstannyń da aralasyp, óz sózin aitatyn múmkindigi bar.
Árine, Siriia daǵdarysynyń túiinin tarqatýdy búgingiden de joǵary deńgeide sheshýge Qazaqstannyń áleýeti jetpesi anyq. Sebebi, mundai jaǵdaida kelissózderge syrt kóz jáne ájeptáýir qýatty tóreshi kerek bolady. Aitalyq, sonyń biri – AQSh. Onyń ishinde Amerikanyń syrtqy saiasat vedomstvosy.
Esterińizde bolsa, Ýkraina-Resei kelissózderine eýropalyq moderatorlyq qatysqan bolatyn.
Onyń ústine, dál qazir siriialyq oppozitsionerlerge áser ete alatyn bir kúsh bolsa ol – «vashingtondyq obkom». Sebebi, dál qazir olar kómekke muqtaj. Pýtinniń bombylaýyna qarsy tura alatyn áýe qorǵanysy kerek. AQSh-tyń aitqanyna kónse, Amerika olarǵa bul qorǵanysty berýge ázir.
