Eks-prezident Nazarbaev atyshýly memýarynda Ózbekstannyń tuńǵysh prezidenti Islam Kárimovpen dostyǵyn baiandaidy. Ábishuly «ózbek – óz aǵam» degenge keltire qazaq pen ózbektiń baýyrlastyǵyn sóz etken dep jazady Dalanews.kz.
«Meniń ómirim. Bodandyqtan – bostandyqqa» atty kitapta KSRO ydyraǵannan keiingi TMD elderiniń saiasi-ideologiialyq máselesi talqylanady. Ásirese, Ortalyq Aziia memleketteriniń Túrkistan konfederatsiiasyn qurý ideiasy nege iske aspaǵany ashyp aitylǵan.
Buǵan qosa N.Nazarbaev saiasattaǵy áriptesi – Kárimov týraly oiyn saraptap, onyń birbetkei ustanymyn alǵa tartqan. Boris Eltsinmen usaq básinen bastap, Qazaqstan-Ózbekstan arasyndaǵy qarym-qatynas shet qalmaidy.
«Eltsin men Kárimov birin-biri jaqtyra bermeitin. Bir ústelde otyrsa, kirjińdesip qalatyn edi. Kárimov Eltsinmen kezdese qala, janyna mindetti túrde meni ertip júretin...
13 jeltoqsanda Túrkimenstan astanasy – Ashhabadta Ortalyq Aziia memleketteriniń kóshbasshylary jinaldy. S.Niiazov, I.Kárimov, A.Akaev jáne men. Kelissóz ústeline otyrǵanymyz sol edi, Túrkimenstan tarapy Belovej kelisimine jaýap retinde Túrki odaǵyn, iaǵni Ortalyq Aziia elderiniń konfederatsiiasyn qurýdy usyndy.
B.N.Eltsin birneshe ret Ashhabadqa habarlasyp, ne sheshkenimizdi bilmekke talpyndy. Ol Túrki odaǵynyń qurylǵanyn qalamady. Orta Aziia elderin Reseige jaqyn ustaǵysy keldi. Kezdesý aiaqtalamyn degenshe Belovej kelisimi boiynsha qatysýshylar da, M.S.Gorbachiov te saǵat saiyn qońyraýlatty. Bul daýdyń sońy ýshyǵyp ketýge shaq turdy. Men mundai bólinistiń sońy slaviandar men túrkilerdiń qaqtyǵysyna ulasaryn eskerttim. Onyń ornyna táýelsiz memleketter qaýymdastyǵyn qurý týraly ideiany ortaǵa saldym. Mine, sol sátte Kárimovtyń qoldaýy osy isti birjaqty etken edi», – delingen memýarda.
Kitapta Kárimovtiń Eýraziialyq ekonomikalyq odaqty (áýelgi ataýy - EvrAzES, red.) synaǵany, Nazarbaevtyń odaqty qurý áreketine qatysty pikir bildirgeni qamtylǵan.
«Atalǵan joba Qazaqstannyń ózinde birden qoldaýǵa ie bolmady. Usynysymdy Ózbekstan prezidenti Islam Kárimov pen Túrkimenstan prezidenti Saparmurat Niiazov ta quptamady. Olar bul jobany keiinge qaldyryp, aqyldasýdy usyndy.
Kárimov birqatar basylymǵa: "Mundai qurylymnyń qazirgi býynǵa, keler urpaqqa qajeti qansha? Keshe ǵana egemendik alǵan elderdiń tóbesinen qaraityn saiasi uiym qurǵannan ne utamyz?" dep meniń ideiamdy ashyq synǵa aldy. Ol bul bastamaǵa úzildi-kesildi qarsy boldy.
Alaida ondaǵan jyl Qazaqstannyń usynysyn qoldamaǵan Ózbekstan 2005 jyly Odaqqa qosylýǵa niet bildirip, 2006 jyly baqylaýshy el statýsyn aldy. Basa aitqym keledi, 2016 jyly el tizginin ustaǵan Shavkat Mirziioev alǵashqy Qazaqstan men Ózbekstannyń baýyrlastyq bailanysyn nyǵaitýǵa kúsh saldy», – deidi Nazarbaev.
Osy arada eks-prezidenttiń keibir tarihi faktilerdi burmalap jibergenin ashyq aitqan jón.
Atap aitqanda, 2008 jyly Tashkent baǵyt-baǵdary kúmándi EvrAzES-ten shyǵý týraly sheshim qabyldaǵan. 2015 jyly osy uiymnyń irgetasynda qurylǵan Eýraziialyq odaqqa da qosylǵan joq. 2020 jyly Tashkent osy odaqqa tek "táýelsiz baqylaýshy" retinde ǵana kirdi.
Estelikte Ózbekstannyń saiasi mańyzy eskerýsiz qalmaidy. 2015 jyly Túrkiianyń áýe kúshteri Reseidiń ushaǵyn atyp túsirgende Tashkenttiń bitimgerlik qadamǵa barǵany aitylǵan. Osy oqiǵadan keiin eki el arasyndaǵy qarym-qatynas kúrt nasharlady.
Nazarbaev Túrkiia men Resei arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty qalpyna keltirýge kóp kúsh salǵanyn, atap aitqanda, Túrkiiany Erdoǵannyń atynan Pýtinge hat jazýǵa shaqyrǵanyn jazady. Aitýynsha, Túrkiia bul usynysty maquldap, qazaqstandyq diplomattarmen birge hattyń mátinin daiyndaǵan.
«Aqyrynda bul túiin Tashkentte tarqady. 2016 jyly Ózbekstan astanasynda ShYU-na múshe memleket basshylarynyń kezdesýi ótti. Aradaǵy kelisim boiynsha Túrkiia prezidenti Pýtinge sol hattyń kóshirmesin jiberýi kerek edi. Elshi J.Túimebaev sol kezde Túrkiianyń prezidenti R.Erdoǵan kóshirmeni emes, túpnusqany jiberýdi uiǵarǵanyn aitty. Ol úshin kómekshisi Ibragim Qalyndy arnaiy ushaqpen Tashkentke jibermekshi boldy.
Bul jerde birqatar másele týyndaǵan edi. Ózbek astanasynyń aspany jabyq, óitkeni aýqymdy shara ótkeli tur. Amal bolmaǵasyn, ushaqty Shymkentke qondyryp, hatty kólikpen jetkizbekshi boldyq. Biraq, Kárimov táýekel etip, túrik ushaǵyn Tashkentke qondyrýǵa ruqsat berdi. Sol ýaqytta túrik ushaǵy Qazaqstan aspanynda qalyqtap, janarmaiy sarqylyp, qai áýejai qabyldaitynyn bilmei dal bolǵan edi.
Osylaisha, Qalyn myrza der kezinde jetip, hat Pýtinniń qolyna tidi. Resei prezidenti ony oqyp, túri surlanyp ketkeni ras. Alaida, men Erdoǵannyń tatýlasýǵa daiyn ekenin, ony qoldaý keregin aittym. Pýtin danalyǵyn taǵy bir dáleldep, qulaq túrdi, keiinnen ekeýi telefon arqylyp tildesip, túsinisti», – deidi Ábishuly.
Ózbekstandy shirek ǵasyrdan astam basqarǵan Kárimov óz eliniń tarihynda oiyp turyp oryn alady. Ekonomikasyn alǵa súireýde de eńbegi zor dep paiymdaidy Nazarbaev kitabynda.
«1998 jyly Astanany tanystyrdyq. Bul aýqymdy halyqaralyq shara edi, TMD elderiniń basshylarynyń basy qosyldy. Sol kezde Kárimov «Astanany aýystyryp, jańa qalany qaita turǵyzý úshin úlken júrek kerek. Al, ol meniń dosym Nursultanda bar» degen júrekjardy oi aitqan edi», – dep eske alady eks-prezident.
Kitapta Kárimovpen beiresmi kezdesýde búkpesiz áńgimege den qoiyp, biraz máseleni talqyǵa salǵanyn da eske alady Nazarbaev.
Aita keteiik, eks-prezident memýardyń bir danasyn qazirgi Ózbekstan prezidenti Shavkat Mirziioevke syilaǵan.
