Bir kezderi kúlli respýblikaǵa dámdi kartobymen tanylyp, arqar-merinos qoiymen aty ozǵan Narynqol óńiri óziniń baiyrǵy agrarlyq brendterin qaita tiriltpek. Jaqynda Almaty oblysynyń Raiymbek aýdanynda ótken aýyl sharýashylyǵy forýmynda dál osy másele basty taqyrypqa ainaldy. Jiynda Narynqol kartobyn ónerkásiptik deńgeide qaita túletýdiń naqty jobalary tanystyrylyp, sharýalar alǵashqy serpindi nátijelerin bólisti, dep habarlaidy dalanews.kz.
Raiymbek aýdanynyń ákimi Dastan Qudabaev aýdannyń 90 jyldyǵy aiasynda uiymdastyrylǵan agroforýmnyń basty maqsaty ǵylym men óndiris arasyndaǵy bailanysty kúsheitý ekenin jetkizdi. Shara barysynda ol sý únemdeý tehnologiialaryn engizý máselesine toqtaldy.
"Biz sý únemdeý tehnologiialaryn 5 myń gektar jerge engizýdi josparlap otyrmyz. Qazirdiń ózinde 2,5 myń gektar alqapta osy tehnologiia qoldanylyp jatyr. Sonymen birge dron arqyly mineraldy tyńaitqysh berý baǵytyndaǵy jobalarǵa da sharýalar qyzyǵýshylyq tanytýda", – dedi ol.
Dastan Qudabaevtyń málimetinshe, aýdannyń jalpy jer kólemi 710 myń gektardy quraidy. Onyń 445 myń gektary aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler bolsa, 40 myń gektary egistik alqaptar.
"Jaiylym máselesi bizde asa ózekti emes. Sharýalar jermen tolyq qamtylǵan. Memlekettik baǵdarlamalar aiasynda kórsetilip jatqan qoldaý da jetkilikti. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy salasyn odan ári damytýǵa barlyq múmkindik bar", – dedi aýdan ákimi.
Sondai-aq ol Raiymbek aýdanynyń tynys-tirshiliginiń shamamen 90 paiyzy aýyl sharýashylyǵymen bailanysty ekenin atap ótti.
"Qazirgi tańda aýdanymyzda 68 myń bas iri qara, 50 myńǵa jýyq jylqy jáne 268 myńǵa jýyq qoi ósirilip jatyr. Sondyqtan mal sharýashylyǵyn damytý biz úshin basty baǵyttardyń biri bolyp qala beredi", – dedi Dastan Qudabaev.
Al “Altyn Dán” óndiristik kooperativiniń tóraǵasy Dýlat Mamyrovtyń sózinshe, kooperativ 2022 jyly segiz sharýa qojalyǵynyń birigýimen qurylǵan. Memlekettik qoldaý aiasynda tehnika satyp alynyp, keiin sý únemdeý tehnologiialary engizilgen.
“Almaty oblysynda jańbyrlatyp sýarý júiesine beriletin 80 paiyzdyq sýbsidiianyń arqasynda osy jobany júzege asyrdyq. Qazir munda kartop, arpa, bidai jáne jońyshqa ósirilip jatyr. Eń bastysy – 250 gektar jerge PepsiCo kompaniiasynyń chipsy óndirýge arnalǵan arnaiy kartop sorttaryn ektik”, – dedi ol.
Kooperativ basshysynyń aitýynsha, halyqaralyq kompaniiamen arnaiy kelisimshart jasalǵan. Kompaniia agronomdary egistikti turaqty baqylap, óndiris tehnologiiasynyń saqtalýyn qadaǵalap otyr.
Sharýalardyń jospary boiynsha bir gektardan orta eseppen 27-30 tonna ónim alynady. Bul kórsetkishke qol jetkizilse, kúzde 6-7 myń tonnaǵa deiin kartop jinalmaq.
“Byltyr tájiribelik kezeńnen óttik. Biyl tolyqqandy seriktestikke kóshtik. Eger bári jospar boiynsha júzege assa, Narynqol kartobynan óndirilgen ónimder qazaqstandyq naryqqa 2027 jyldan bastap shyǵa bastaidy”, – dedi Dýlat Mamyrov.
Forým barysynda aýyl sharýashylyǵy salasynyń ardageri, Raiymbek jáne Kegen aýdandarynyń Qurmetti azamaty Bosatqan Uldarbekov te sóz sóiledi. Ol Narynqol óńiriniń kezinde kartop sharýashylyǵymen búkil respýblikaǵa tanylǵanyn eske aldy.
Onyń aitýynsha, ótken ǵasyrdyń sońyna deiin óńirde tórt iri kartop sharýashylyǵy jumys istep, shamamen 3 myń gektar jerge kartop egilgen. Sonyń nátijesinde jyl saiyn 60 myń tonnaǵa deiin ónim óndirilip, Almaty qalasy jergilikti kartoppen qamtamasyz etilgen.
“Azyq-túlik qaýipsizdigi – kez kelgen memleket úshin mańyzdy másele. Bir kezde Narynqol kartoby Almatyny qamtamasyz etip otyrdy. Keiin bul júie álsiredi. Búgingi forýmnyń ereksheligi – ǵylym men sharýashylyqty qaita tabystyryp otyrǵanynda. Óitkeni ǵylymsyz sharýa – soqyr”, – dedi ardager.
Onyń pikirinshe, Narynqoldyń burynǵy eki brendi – arqar-merinos qoi sharýashylyǵy men kartop óndirisin qaita jandandyrýǵa tolyq múmkindik bar.
“Tabiǵi jaǵdai da, tájiribe de, áleýet te jetkilikti. Eń bastysy – ǵylym men sharýanyń bailanysyn kúsheitý kerek. Sonda burynǵy jetistikterdi qaita jańǵyrtýǵa bolady”, – dedi Bosatqan Uldarbekov.
Búginde Raiymbek aýdanynda qolǵa alynǵan jańa jobalar Narynqol kartobynyń burynǵy bedelin qaitarýǵa múmkindik beretindei kórinedi. Kezinde Almatyny kartoppen qamtyǵan óńir araǵa jyldar salyp qaitadan iri agrarlyq ortalyqqa ainalýǵa talpynyp otyr. Al alǵashqy nátijeler osy kúzde belgili bolmaq.
