Kópshiligimiz general-maior, marqum Murat Qalmataevtyń Aýǵan soǵysyna qatysqanynan habardarmyz. Alaida Jeltoqsan kóterilisine qandai qatysy baryn bilmeimiz. Jýrnalist Serikbol Hasan Murat aǵanyń "Aq jelken" jýrnalyna bergen suhbatynan úzindi usynypty. Qalmataevtyń Jeltoqsanyna kóterilisine qanshalyqty qatysy baryn jáne Keńesiniń ókimetiniń ony nege Aýǵan jerine jóneltip jibergenin osy bir suhbattan oqyp bilýge bolady.
– Jeltoqsan kóterilisinde soldattardyń dýbinkasyna urylmasam da, moraldyq taiaq jedim. Kolbinniń kezindegi júiemen, əsirese, Ishki Ister ministrligi men Ulttyq Qaýipsizdik komitetindegi azamattardyń is-əreketimen kelispeitindigimdi aitqanym úshin aiypty boldym.
Men ol kezde Ishki Ister ministriniń orynbasary, respýblika boiynsha saiasi bólimniń bastyǵy, militsiia generaly bolatynmyn.
Bastapqyda Jeltoqsanda alańǵa shyqqan jastardy shynymen tərtip buzǵan shyǵar dep oilap júrgem. Biraq tərtip buzǵan adamdy jazalaýdyń da zańdy joly bolady.
Al bular jazalaýdyń dóreki túrin jasai bastady.
Soldattar alańǵa shyqqan jigitterimizdi soqqynyń astyna aldy, qyzdarymyzdyń shashynan súiredi. Sheshindirip tastap, muzǵa jatqyzyp qoidy. Basyn kóterse boldy, soldattar dýbinkamen uryp, esterinen tandyryp otyrdy.
Mundai qatygezdikke shydai almaǵan soń, men muny jasaǵan adamdarǵa qarsy keldim.
Məskeýden kelgen Keńes Odaǵy Ishki Ister ministriniń orynbasarymen qarsylastym.
Qazaqstan Ortalyq partiia komitetiniń ekinshi hatshysyna jolyǵyp: «Mynaý ne sumdyq, muny toqtatpaisyz ba? Fashister de bulai istegen joq. Bular kinəli bolsa zańdy túrde sottaiyq. Jazasyn sot bersin. Bul qalai bolǵany?» – dep edim, sonda ol: «Seniń olarǵa janyń ashysa men saǵan bir aqyl aitaiyn», – dedi.
Men birdeńe aitqaly otyr ma desem, ol: «Úiińe baryp kórpe-jastyq əkep bulardyń astyna jaiyp qoi, sonda bular jyly jatady», – dedi. Əlgini estigende partiiaǵa degen senimim bir shaiqalyp qaldy, sebebi men 40 jyl kommýnist bolǵan adam edim...
...Jeltoqsan kóterilisi kezinde maǵan joǵary jaqtan 400 əskeri adamnyń jaralanǵanyn radiodan habarlaý tapsyryldy. Anyq-qanyǵyn bileiin dep, gospitalǵa bardym. Barsam shetinen basy-qoly bailaýly əskeriler gospitalǵa syimai tur. Qolym syndy dep bailanyp alǵan bireýin janyma shaqyryp aldym da: «Mynany ala turshy», – dep qalamymdy berip edim, əlgi shap berip ustap aldy.
Negizi, qoly synǵan adamnyń saýsaǵy istemeidi. Sosyn bas dərigerdi shaqyrtyp alyp: «Bulardyń basy-qoly synsa, rentgendi kórset», – dep edim, joq bolyp shyqty. Sosyn əlgi soldattyń qolyn sheshkizdim. Qolyn sheshse, túgi joq.
Basym jaryldy degen bir orysty sheshindirip edim, jarylmaq turmaq bóritken bolsa buiyrmasyn.
Aqyry anyǵyna jetken soń gospitalda jatqan 200 adamdy tún ishinde túgel shyǵartyp jiberdim.
Sol əreketim Məskeýdegi adamdardyń qulaǵyna jetken.
Artynsha meni sotqa bermek bolyp, daý-damai bastaldy.
Kóterilis basylǵannan keiin maǵan Məskeýden Qazaqstanda turýǵa bolmaidy degen sheshim shyǵaryp, bir-aq kúnniń ishinde Aýǵanstanǵa aidap jiberdi.
Ol kezde men elýdemin, tipti nemerem bar bolatyn. Amalsyz Aýǵan soǵysyna kete bardym...
