كٶپشٸلٸگٸمٸز گەنەرال-مايور, مارقۇم مۇرات قالماتاەۆتىڭ اۋعان سوعىسىنا قاتىسقانىنان حاباردارمىز. الايدا جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸنە قانداي قاتىسى بارىن بٸلمەيمٸز. جۋرناليست سەرٸكبول حاسان مۇرات اعانىڭ "اق جەلكەن" جۋرنالىنا بەرگەن سۇحباتىنان ٷزٸندٸ ۇسىنىپتى. قالماتاەۆتىڭ جەلتوقسانىنا كٶتەرٸلٸسٸنە قانشالىقتى قاتىسى بارىن جەنە كەڭەسٸنٸڭ ٶكٸمەتٸنٸڭ ونى نەگە اۋعان جەرٸنە جٶنەلتٸپ جٸبەرگەنٸن وسى بٸر سۇحباتتان وقىپ بٸلۋگە بولادى.
– جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸندە سولداتتاردىڭ دۋبينكاسىنا ۇرىلماسام دا, مورالدىق تاياق جەدٸم. كولبيننٸڭ كەزٸندەگٸ جٷيەمەن, əسٸرەسە, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸندەگٸ ازاماتتاردىڭ ٸس-əرەكەتٸمەن كەلٸسپەيتٸندٸگٸمدٸ ايتقانىم ٷشٸن ايىپتى بولدىم.
مەن ول كەزدە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى, رەسپۋبليكا بويىنشا ساياسي بٶلٸمنٸڭ باستىعى, ميليتسييا گەنەرالى بولاتىنمىن.
باستاپقىدا جەلتوقساندا الاڭعا شىققان جاستاردى شىنىمەن تəرتٸپ بۇزعان شىعار دەپ ويلاپ جٷرگەم. بٸراق تəرتٸپ بۇزعان ادامدى جازالاۋدىڭ دا زاڭدى جولى بولادى.
ال بۇلار جازالاۋدىڭ دٶرەكٸ تٷرٸن جاساي باستادى.
سولداتتار الاڭعا شىققان جٸگٸتتەرٸمٸزدٸ سوققىنىڭ استىنا الدى, قىزدارىمىزدىڭ شاشىنان سٷيرەدٸ. شەشٸندٸرٸپ تاستاپ, مۇزعا جاتقىزىپ قويدى. باسىن كٶتەرسە بولدى, سولداتتار دۋبينكامەن ۇرىپ, ەستەرٸنەن تاندىرىپ وتىردى.
مۇنداي قاتىگەزدٸككە شىداي الماعان سوڭ, مەن مۇنى جاساعان ادامدارعا قارسى كەلدٸم.
مəسكەۋدەن كەلگەن كەڭەس وداعى ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارىمەن قارسىلاستىم.
قازاقستان ورتالىق پارتييا كوميتەتٸنٸڭ ەكٸنشٸ حاتشىسىنا جولىعىپ: «مىناۋ نە سۇمدىق, مۇنى توقتاتپايسىز با? فاشيستەر دە بۇلاي ٸستەگەن جوق. بۇلار كٸنəلٸ بولسا زاڭدى تٷردە سوتتايىق. جازاسىن سوت بەرسٸن. بۇل قالاي بولعانى?» – دەپ ەدٸم, سوندا ول: «سەنٸڭ ولارعا جانىڭ اشىسا مەن ساعان بٸر اقىل ايتايىن», – دەدٸ.
مەن بٸردەڭە ايتقالى وتىر ما دەسەم, ول: «ٷيٸڭە بارىپ كٶرپە-جاستىق əكەپ بۇلاردىڭ استىنا جايىپ قوي, سوندا بۇلار جىلى جاتادى», – دەدٸ. Əلگٸنٸ ەستٸگەندە پارتيياعا دەگەن سەنٸمٸم بٸر شايقالىپ قالدى, سەبەبٸ مەن 40 جىل كوممۋنيست بولعان ادام ەدٸم...
...جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸ كەزٸندە ماعان جوعارى جاقتان 400 əسكەري ادامنىڭ جارالانعانىن راديودان حابارلاۋ تاپسىرىلدى. انىق-قانىعىن بٸلەيٸن دەپ, گوسپيتالعا باردىم. بارسام شەتٸنەن باسى-قولى بايلاۋلى əسكەريلەر گوسپيتالعا سىيماي تۇر. قولىم سىندى دەپ بايلانىپ العان بٸرەۋٸن جانىما شاقىرىپ الدىم دا: «مىنانى الا تۇرشى», – دەپ قالامىمدى بەرٸپ ەدٸم, əلگٸ شاپ بەرٸپ ۇستاپ الدى.
نەگٸزٸ, قولى سىنعان ادامنىڭ ساۋساعى ٸستەمەيدٸ. سوسىن باس دəرٸگەردٸ شاقىرتىپ الىپ: «بۇلاردىڭ باسى-قولى سىنسا, رەنتگەندٸ كٶرسەت», – دەپ ەدٸم, جوق بولىپ شىقتى. سوسىن əلگٸ سولداتتىڭ قولىن شەشكٸزدٸم. قولىن شەشسە, تٷگٸ جوق.
باسىم جارىلدى دەگەن بٸر ورىستى شەشٸندٸرٸپ ەدٸم, جارىلماق تۇرماق بٶرٸتكەن بولسا بۇيىرماسىن.
اقىرى انىعىنا جەتكەن سوڭ گوسپيتالدا جاتقان 200 ادامدى تٷن ٸشٸندە تٷگەل شىعارتىپ جٸبەردٸم.
سول əرەكەتٸم مəسكەۋدەگٸ ادامداردىڭ قۇلاعىنا جەتكەن.
ارتىنشا مەنٸ سوتقا بەرمەك بولىپ, داۋ-داماي باستالدى.
كٶتەرٸلٸس باسىلعاننان كەيٸن ماعان مəسكەۋدەن قازاقستاندا تۇرۋعا بولمايدى دەگەن شەشٸم شىعارىپ, بٸر-اق كٷننٸڭ ٸشٸندە اۋعانستانعا ايداپ جٸبەردٸ.
ول كەزدە مەن ەلۋدەمٸن, تٸپتٸ نەمەرەم بار بولاتىن. امالسىز اۋعان سوعىسىنا كەتە باردىم...
