[caption id="attachment_13609" align="alignright" width="336"]
Shalqar Dáýletkeldiniń qolǵa túsken birneshe óleńin oqyp bitirgende, sanaǵa túsken salmaq burlyqtyryp tastady. Esime Vimeo-daǵy shaǵyn filmderi arqyly tanylǵan Brendon Lidiń «Azattyq» radiosyna bergen suhbatyndaǵy «film túsirýshi, dokýmentalist belgisiz, erekshe, birtúrlileý ári belgili bir aimaqqa tán nárseni izdep tabýy tiis. Sosyn sol jańa nársemen etene aralasyp, jan rahatyn tárk etip, syrt dúniege shyǵý kerek» degen sózi esime tústi. Aqynnyń «jan rahatyn tárk etip, syrt dúniege shyqqan», estetikalyq máni tereń óleń joldaryn oqyp otyrǵanda qulazyp ári qýanyp qaldyq. Qulazitynyń – aqynnyń kórý aiasy, tanym sheńberi kókeiińde sairap turǵan «dúnie – jalǵandy» jamaý-jasqaýsyz aldyńa alyp keledi. «Júrekti tutqyndaǵan belgisiz maǵynaǵa» ebil-debiliń shyǵyp, egilmeske sharań ne? Qýanatynyń – qalyptasqan qaǵidalardan aýlaq yrǵaq pen shýmaqtyń ón boiyndaǵy ózgeshelik, kórkem túiin.
«Myń qaraly aq kóbelektegi» bolmys sferasyn qamtýǵa jumsalǵan kúsh-jiger de bosqa ketpegen. Epikalyq tynysy, estetikalyq bútindigi bar. Tarihi derekter ap-anyq kórinip turmasa da shyǵarmany oqyp bitirgenińizde nege tutas dáýirdiń kartinasy kóz aldyńyzǵa keledi? Nege balbaldarǵa basyńyzdy súiep, únsiz qulazisyz? Gáp osynda. Kúrdeli qurylymǵa ie shyǵarmada keńistik pen ýaqyt qatynasy sheber jymdasyp, «Balbal basynan ainala ushqan, myńdaǵan aq kóbelektermen» poetikalyq panorama sátti salynady. Ulttyq atribýttardy tutas shyǵarmanyń ón boiyna shashyp jiberip, ony qumnan altyn shaiqaǵandai oqyrmandy azapty jumysqa «jegý» de jaqsy aqynǵa tán jaqsy qasiet.
Yrysbek DÁBEI
Shalqar DÁÝLETKELDI
...
Kel,
Súiikti jel!
Tereń qaiǵy da,
Sheksiz shattyq ta...
Syilaidy ortaq bir dúnie,
Júrekti tutqyndaǵan belgisiz maǵyna,
Maǵynasyzdyqty án etti taǵy da.
Kel,
Súiikti jel!
Súiiktim, sen renjime bul kúnde,
Emdedi jel, óshirdi jel...
Men attap ótýge bolmaityn,
Sen syzǵan syzyqty.
Tasqa tańsyq emes qaýyrsynnyń qulaǵany,
Tastyń qushaǵy tasqa jumsaq.
Sende joq, bunda joq alaqandy,
Meiirimdi eki kózdi –
Syilady jel.
Súiiktim, sen renjime!
Eske túsirmeidi seniń bir jup qolyńdy
Bir-birine shyrmalǵan –
Saýsaq izderi de,
Tereze aldynda sen umyt qaldyrǵan.
Kel,
Súiikti jel!
***
Bir kezgi shaqyrǵan biik – Adasqan kiik.
Qulaǵan qus kún túbinde Qanaty kúiip.
Qulan jalynda saǵymy sýsyǵan,
Qulan jondardan aýnady kún.
Kún astynda ma,
Tún túbinde me,
Izimdi jelge qaldyrdym.
Kól túbine shókken sáigúliktiń úmiti sekildi,
Kól shaiqaǵan aq pen qyzyl kóbigi.
Kún túbinde qulaǵan qus –
Oi teńizin qanatymen syzǵan hattar da,
Bir kezde toqtaǵan.
Eski qorǵanda tunshyqqan
dybystar qalǵan ornynda,
Birte-birte
tússizdikpen ketti úndesip solǵyndap.
Shyraǵyńdy qaita-qaita óshirer,
Óshirer...
Qiialyńda qalǵan qustyń qanatynan jel zýlap.
Eski qorǵanda umytylǵan,
Eski qaqpadan enip sen kelersiń, Ai.
Aýlaqta, Balbaldar mańdaiynda sáýleń dirildep.
Mergiia japyraǵyndai julynǵan ai túbinde,
Ony da Jel terbep turǵandai...
***
Ol saýsaqtarymen qoshtasqan,
...perneler basqan,
Qoshtasqan taǵy –
Jelbiremes týlarmen,
Jelkildemes jalaýmen.
Bir kezde qulaǵan kúiinde,
Silkinbegen shańy.
Júrip ótken ústimen,
Búieler túkti siraqtarymen salqyn,
Sana jolynda izi jasyrynǵan qiial sekildi...
Esigi jabylǵan eski úi – sý sýyq,
Shókti qobyz kúrsinip,
Shyńyraýdan qalǵan qaityp shyǵa almai,
Aýyr shynjyr qursaǵan jol baiaǵy,
Kilt sózi umytylǵan,
Ótkender qiialynda shegelengen qol-aiaǵy.
Er túriktiń sarbazy,
Ǵasyrlar buryn siltengen semser ushymen,
Sana jolynda izi jasyrynǵan qiial sekildi...
Sońǵy sózin qumǵa jazdy;
O, aǵashtyń japyraǵy jaiqalǵan táńir isimen,
Ai túbinde úzilgen táńir isimen.
Kitabym – aspan, jer...
Sózim tilim ushynda...
Jazýym semser ushynda...
Sen batarsyń, Ai, aýlaqta
Qumda jazylǵan jazýlar ústinde,
Sáýleń dirildep.
***
Shaǵylǵan terezeden sáýle de túspedi,
Meiirimdi samal da enbedi...
Kúnsiz gúl soldy,
gúlsiz kún sóndi.
Kún túbinde qulaǵan qus sekildi,
(Oi teńizin qanatymen syzǵan hattar da,
Bir kezde toqtaǵan).
Sana jolyna nury sińgen,
Ne uǵynýǵa bolady,
Terezeden telmirgen kózden
Óń be, tús pe, belgisiz eleske shyrmalǵan.
Topyraq astynan semserler syńǵyry estiler,
Jýsandar yrǵaǵynan semserler syńǵyry estiler,
Balbalǵa ainalǵan sarbazdyń oiynan
Semserler syńǵyry estiler.
Balbal – ákemiz,
balbal – anamyz,
balbal – jarymyz...
Balbal basynan ainala ushqan,
myńdaǵan aq kóbelek
Qanattar sýsylynan semserler syńǵyry estiler.
Tutylǵan kún – qulan jondardan aýnaǵan kún.
Kúnsizde kúl boldy – gúl,
Kúnsizde kúbirledi qyz;
Balbal – ákemiz,
balbal – anamyz,
balbal – jarymyz...
Alys mezgilder arasyn jalǵaǵan izben,
tereze aldynan Shaǵylǵan.
Myń qaraly aq kóbelek ushyp ótti,
Qanattar sýsyly shaqyrǵan...
***
Shaǵylǵan terezeden keshigip endiń, Ai,
Eleýsiz jabylǵan esikten –
Eshkim ony eske túsirer saýsaq izi de tabylmas.
Aýlaqta,
balbaldar mańdaiynda sáýleń dirildep,
Sen batyp barasyń.
