«Men halyqtyń jaǵyndamyn!». Darhan Satybaldy maqta treiderlerine naqty talap qoidy

«Men halyqtyń jaǵyndamyn!». Darhan Satybaldy maqta treiderlerine naqty talap qoidy
Túrkistan oblysyndaǵy diqandardyń talabyn jetkizý úshin oblys ákimi Darhan Satybaldy óńirdiń maqta óńdeý zaýyttary men halyqaralyq maqta saýdagerlerimen (maqta satyp alatyn treiderler) kezdesý ótkizdi, – dep habarlaidy Dalanews.kz Túrkistan oblysy ákiminiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.

Ashyq áńgime barysynda maqta sharýshylyǵy salasyndaǵy ózekti máseleler talqylanyp, oblys ákimdigi tarapynan tiisti usynystar engizildi. Halyqtyń ýájin jetkizgen Túrkistan oblysynyń ákimi  zaýyt basshylaryna birqatar talap qoidy.

– Sizdermen birge mańyzdy máseleni talqylap, ortaq mámilege kelý úshin arnaiy kezdesip otyrmyz. Sharýalarmen kezdesýimde olar maqta sharýashylyǵy salasyndaǵy birqatar máselelerdi ortaǵa saldy. Birden aitaiyn, biz – halyqtyń jaǵyndamyz. Men halyqtyń ýájimen kelisemin. Sizderdi túsinemiz. Degenmen, halyqtyń jaǵdaiyn oilasańyzdar.

Sharýalar beinetpen ósirilgen aq altynnyń biylǵy baǵasynyń tómendigimen kelispei otyr. Kezdesýde maqta qabyldaý beketterindegi tarazydan aldaý, sekildi jaittardy aitty. Zerthanalar maqta sapasyn qasaqana túsiredi degen sózdi de estidik. Mundai jaǵdailarǵa jol berilmeý kerek.


Jalpy, keleshekke sizderdi tek maqtany tazalap, satpai, qaita óńdeýmen ainalysýdy qolǵa alýǵa shaqyrar edim. Tigin fabrikalary ashylsa, kóp másele sheshiledi. Sharýalarǵa da tiimdi, ishki naryq artady. Jumys oryndary da ashylady. Osy isti qolǵa alsańyzdar, biz qoldaýǵa daiynbyz, – dedi oblys ákimi Darhan Satybaldy.

Oblys basshysy iri zaýyt  ielerine maqtany tazalaýmen qatar, qaita óńdeýmen  ainalysýdy usyndy. Taraptar ortaq máselelerdi ortaǵa salyp, nátijesinde shitti maqtanyń bir tonnasyna búginnen bastap sharýalarǵa 250 myń teńgeden aldyn ala tólem (avans)  jasaityn boldy. Sońǵy baǵa birjaǵa bailanysty bolady.

Shitti maqtanyń ótkizý baǵasy álemdik naryqtaǵy maqta talshyǵynyń baǵasyna tikelei táýeldi, Liverpýl birjasynyń Indeksine sáikes belgilenedi. Óńirde 21 maqta óńdeý zaýytynyń 200-den astam maqta qabyldaý beketteri bar.

Búginde maqta óndirýshi kompaniialar tikelei halyqaralyq maqta saýdagerlerimen (maqta satyp alatyn treiderler) jumys isteidi.

Al, treiderler maqta talshyqtaryn satyp alý boiynsha aldyn ala kelisim shart jasap, qarjylandyrady. Sol sebepti, maqtany shikizat kúiinde satyp alýǵa qajetti qarajattyń barlyǵy derlik jeke investitsiialar deýge bolady.

Jiynǵa kelgen maqta zaýyttarynyń basshylary dál qazirgi kezde suranystyń joqtyǵyn alǵa tartty. Baǵa – maqta sapasyna bailanysty ekenin málimdedi.

Jalpy biyl oblysta 125 myń gektar astam alqapqa maqta egilgen. Bul jalpy egistiktiń 15%. Shitti maqtanyń túsimdiligi gektarynan 26,2 tsentnerden 330 myń tonnadan astam jinalady dep boljanýda.


Búgingi kúnde oblysta 16 myń tonna maqta jinaldy. Jiyn-terim jumystary júrgizilýde. Jalpy bul salada 25 myńnan astam agroqurylymdar eńbek etedi.

Ótken jyly shitti maqtanyń tonnasy ortasha 320- 80 myń teńgeden  qabyldanǵan. Túrkistandyń sharýalardyń maqstasy Resei, Qytai, Túrkiia, Latviia, Moldova, Belarýs, Germaniia, Belgiia elderine 68 myń tonna maqta talshyǵy eksporttalǵan.

Al, qalǵan 19 myń tn maqta talshyǵy ishki naryqqa satyldy. Bul óz kezeginde maqta sharýashylyǵymen ainalysatyn agroqurylymdardyń áleýmettik ekonomikalyq jaǵdaiynyń jaqsarýyna oń áserin tigizdi.

Memleket tarapynan kúzgi jiyn terim jumystaryna 48 myń tonna janar-jaǵar mai (baǵasy naryqtan 15-20% tómen) jáne 522 túrli mineraldy tyńaitqyshtardyń qunyn 50% -yn sýbsidiialaýǵa biýdjetten 6 mlrd teńge sýbsidiia qarjysy bólindi.


Sonymen qatar 653 túrli ósimdik ziiankesteri men aýrýlaryna qarsy qoldanylatyn pestitsidter men biopreparattardyń qunyn sýbsidiialaýǵa 521,4 mln.teńge qarjy qaralsa, agroqurylymdardyń satyp alǵan tuqymynyń qunyn arzandatýǵa 600 mln. teńge qarjy bólindi.