Orda men QazTAG daýly istiń ortasynda qaldy
Qazaqstannyń media keńistigi qaita qyzý talqyǵa tústi: qysqa ýaqyt ishinde eki iri aqparat quraly – QazTAG HAA (halyqaralyq aqparat agenttigi) men Orda.kz – Qylmystyq kodekstiń 274-baby «kórineý jalǵan aqparat taratý» boiynsha qozǵalǵan isterdiń figýranttary boldy. Bul eki jaǵdai da sóz bostandyǵynyń shekarasy men jariialanǵan málimet úshin BAQ-tyń jaýapkershiligi týraly jańa pikirtalas týdyrdy, dep habarlaidy Dalanews.kz
9 jeltoqsanda aqparat agenttigi QazTAG basshylyǵyna qatysty qylmystyq is qozǵalǵany týraly jańalyq jariialady. Bas direktor Aset Mataev pen bas redaktor Amir Kasenov Freedom Finance kompaniiasynyń (Timýr Týrlov tizginindegi) aryzy negizinde tergeý tarapynan resmi túrde kúdikti retinde tirkeldi. Sebep – kompaniiada alaiaqtyq boldy dep málimdegen azamattardyń sózderine súiengen jariialanymdar.
Aita keteiik, QazTAG isi Freedom Finance kompaniiasynyń shaǵymynan bastaldy. Kompaniia agenttik óziniń bedeline nuqsan keltiretin málimetter jariialady dep kórsetti. Tergeý áreketteri 25 qarashada bastalyp, redaktsiia qyzmetkerleri suraq-jaýapqa shaqyryldy. Is – diskreditatsiia, iskerlik bedelge ziian keltirý jáne Freedom Finance-tyń zańdy qyzmetin destabilizatsiialaý faktileri boiynsha qozǵalǵan.
Kompaniia ókilderi jaǵdaidy sotqa deiingi tártippen retteýge tyrysqanyn alǵa tartty. «Kompaniia Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasy aiasynda qatań túrde jumys isteidi, baǵaly qaǵazdar naryǵynyń kásibi qatysýshysy retinde litsenziiaǵa ie jáne eldegi iri jeke brokerlerdiń qataryna kiredi. Halyqaralyq arenada kompaniia Qazaqstandy ashyq ári senimdi qarjy institýty retinde tanytyp, memlekettiń investitsiialyq tartymdylyǵy men bedelin arttyrýǵa úles qosady», – dep málimdedi Freedom Finance. Advokat Aleksandr Kamendrovskiidiń aitýynsha, QazTAG redaktsiiasy kompaniianyń resmi ótinishterin elemegen. Al aqparat agenttigi holdingtiń aiyptaýlaryn joqqa shyǵarady, alaida Freedom kompaniiasynyń negizin qalaýshy Timýr Týrlov 9 jeltoqsanda bylai dedi: «Olar shyndyqqa múlde sáikes kelmeitin kóptegen derekterdi keltirdi… Biz barlyq dálelder men qujattyq negizderdi jinaýǵa tyrystyq. Biz zań aiasynda áreket etkimiz keledi. Eger adamdar shyndyqqa janaspaityn málimet aitsa, biz qujattardy usynyp, óz ustanymymyzdy qorǵaýǵa tyrysamyz».
QazTAG isi talqylanyp jatqan tusta, jeltoqsan basynda Orda.kz bas redaktory Gúlnar Bajkenovaǵa qatysty da qylmystyq is qozǵalǵany belgili boldy. Tergeý redaktsiianyń birqatar jariialanymdaryn ádeii jáne qaitalap taratylǵan jalǵan aqparat dep sanaidy. Is týraly habarlanǵan kúni Orda.kz keńsesinde jáne Bajkenovanyń úiinde tintý júrgizilip, tehnika tárkilendi. Kelesi kúni sot ony eki ai merzimge úi qamaqqa jiberý týraly sheshim shyǵardy.
Tergeýdegi epizodtardyń biri 2024 jyly jariialanǵan material boldy. Onda quqyq qorǵaý organynyń qyzmetkeri para alyp jatqan kezinde ustaldy dep aitylǵan. Materialdyń shyqqanyna bir jyldan assa da, ony tekserý jumystary tek 2025 jyldyń sońyna qarai bastalǵan. Jýrnalistik qaýymdastyq bul jaǵdaidy túsiniksiz ári orynsyz ýaqytta jasalǵan is dep qabyldady.
Eki oqiǵa da keń qoǵamdyq talqylaý týdyrdy. “Argýmenty i fakty. Kazahstan” basylymyna bergen pikirinde sarapshy Edýard Poletaev medianaryqta qarqyndy kommertsializatsiia júrip jatqanyn atap ótti: mundai jaǵdaida sapa standarttary jyldamdyq pen básekelestikke umtylýdyń kóleńkesinde qalýy múmkin. Sondai-aq ol kóptegen BAQ, blogerler jáne onlain-platformalar kóbine tabys tabý nietimen áreket etetinin aitqan: «Bul salanyń edáýir dárejede kommertsialanǵanyn kórip otyrmyz, al tabys tabý múmkindigi qandai da bir haipqa uryndyrýy múmkin» dedi ol.
Alaida osy materialda saiasattanýshy Marat Shibýtov «aqparattyq soǵystardyń» qarqyny tómendep kele jatqanyn aitady: memleket mundai jaǵdailardy retteýdi úirendi, al media-shabýyldardyń tiimdiligi álsirei tústi. Degenmen, onyń aitýynsha, aýditoriianyń nazaryn túrli faktorlar bólip jibergen qazirgi zamanda repýtatsiia men obektivtilik óziniń salmaǵyn joǵalta bastaidy.
QazTAG pen Orda.kz tóńiregindegi jaǵdailar sóz bostandyǵy men jaýapkershiliktiń arasyndaǵy tepe-teńdiktiń qanshalyqty názik ekenin anyq kórsetedi. Jýrnalister qolaisyz suraq qoiýǵa quqyly, biraq aqparattyń durystyǵyn tekserýge mindetti. Memleket zańnyń oryndalýyn qamtamasyz etýi tiis, biraq bul rette baqylaý quraldaryn qysym tetigine ainaldyrmaýy qajet.
Media keńistiktegi senimdi saqtaý – tek media, quqyq qorǵaý organdary, biznes jáne aýditoriia kásibi normalardy saqtaǵanda jáne zańǵa súiengende ǵana múmkin. Sebebi qoǵam úshin sapaly aqparat – ózgermeitin basty qundylyq.
