Qazaqstanda qoǵamdyq oryndarda bet-júzdi tolyq jabýǵa tyiym salatyn zańnyń qabyldanýy qoǵamda qyzý pikirtalas týdyrdy. Osy rette teolog Jandáýlet Súleimenov atalǵan zańnyń basty maqsaty dini kózqarasty shekteý emes, qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý ekenin atap ótti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
“Bul zań barlyǵyna ortaq qaýipsizdik sharasy retinde qabyldandy. Árine, bet-júzin dini sebeptermen jabatyn adamdar da onyń aiasynda qarastyrylady. Biraq bul zań dini negizde qabyldanǵan joq. Birinshi kezekte – qaýipsizdik máselesi tur”, – dedi ol.
Súleimenovtiń aitýynsha, zań qabyldanǵannan keiin keibir azamattar máseleni dini turǵyda qabyldap, qoǵamda ekiudai pikir qalyptastyryp jatyr.
“Dindar bola ma, dinsiz bola ma, ateist pe – bul ár adamnyń jeke tańdaýy. Biraq atalǵan zań bet-júzdi jasyrýǵa qatysty qabyldandy. Ony dinmen bailanystyrý durys emes. Qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin qabyldanǵan qujat ekenin túsinip alýymyz kerek”, – deidi teolog.
Ol Konstitýtsiianyń 14-babyna toqtalyp, din negizinde kemsitýge jol berilmeitinin eske saldy.
“Biz zaiyrly, quqyqtyq memleketpiz. Bizde dini qyzmet pen dini birlestikterge qatysty arnaiy zań bar. Qandai da bir shekteý engizilý úshin mindetti túrde sot sheshimi nemese naqty zań qajet. Al basqa aitylyp jatqan dúnieler – jekelegen azamattardyń jeke kózqarasy ǵana”, – dedi Súleimenov.
Sondai-aq teolog Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń (QMDB) bul máselege qatysty ustanymyn da atap ótti.
“QMDB bul zańnyń bizdiń dástúrimizge qaishy ekenin, Hanafi mázhabynda betti jabý mindetti amal bolyp sanalmaitynyn aitty. Biz bul pikirdi múftiiattyń kózqarasy retinde qabyldaimyz”, – dedi ol.
Súleimenovtiń aitýynsha, bet-júzdi jabýǵa tyiym Qazaqstanda ǵana emes, kórshi Ózbekstan men Qyrǵyzstanda da zańmen bekitilgen.
“Mundai shekteý dini sebepten emes, qaýipsizdik maqsatynda engizilip otyr. Óitkeni keibir azamattar betin búrkep, qylmystyq áreketke – mysaly, úi tonaýǵa barýy múmkin. Buǵan deiin dini ekstremizmge qatysy bolǵan oqiǵalar da bar. Sondyqtan bul zań jalpy qylmystyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan”, – dedi ol.
Teologtyń pikirinshe, qoǵamda durys túsinik qalyptastyrý úshin jańa zańdy quqyqtyq turǵydan keńirek túsindirilgeni jón.
Buǵan deiin...
Aita keteiik, buǵan deiin Prezident Qasym-Jomart Toqaev adamnyń júzin jasyratyn kiimderge qatysty máseleni retteitin zańǵa qol qoiǵan edi. Mundai kiimderdi kiiýge endi resmi túrde tyiym salynady.
Tyiym salý normasy "Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine quqyq qorǵaý qyzmetin, quqyq qorǵaý jáne arnaiy memlekettik organdar, azamattyq qorǵaý organdary men áskeri qyzmetshilerdiń turǵyn úimen qamtamasyz etilýi men áleýmettik qorǵalýyn jetildirý, sondai-aq ishki ister organdary qyzmetindegi artyq zańnamalyq retteýdi alyp tastaý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" zańǵa engizildi.
Zań mátininde bylai delingen:
"Qazaqstan Respýblikasynyń zańdarynda, qyzmettik (laýazymdyq, eńbek) mindetterde, meditsinalyq maqsatta, azamattyq qorǵaý kezinde, aýa raiynyń erekshelikterine bailanysty, sondai-aq sporttyq, sporttyq-buqaralyq jáne mádeni-buqaralyq is-sharalarǵa tikelei qatysatyn tulǵalardan basqa jaǵdailardy qospaǵanda, qoǵamdyq oryndarda adamnyń bet-júzin tanýǵa kedergi keltiretin kiim-keshek kiiýge tyiym salynady".
Depýtattar pikiri
Eske salaiyq, maýsym aiynyń basynda Senat qoǵamdyq oryndarda adamnyń túr-sipatyn tanýǵa kedergi keltiretin kiimdi kiiýge tyiym salýdy qarastyratyn túzetýdi usyndy.
"Másele hidjabta emes. Másele – islamdaǵy destrýktivti aǵymdardyń Qazaqstandaǵy ulttyq dástúrlerge ziian keltirip jatqanynda. Eger biz zaiyrly memleket retinde damyǵymyz kelse, syrtqy ideologiia men dini yqpaldyń jeteginde bolmaýymyz kerek. Negizgi túitkil – osynda. Bizdiń bolashaǵymyz – óz ulttyq dástúrlerimizde", – dedi Ermurat Bapi Májilis kýlýarynda tilshilerge.
Sonymen qatar Bapi Parlament dinge jáne basqa aǵymdarǵa qatysty máseleni qolǵa alatyn zań jobasyn engizýdi josparlap otyr degen edi.
“Qujatta mektepke dini kiimmen kelý de bar. Oǵan tolyq tyiym salynady. Qoǵamdyq orynda betti jaýyp turatyn dini kiim kiiýge tyiym salý da bar. Jaza retinde eskertý jasalyp, aiyppul salý da qarastyrylady”, – dedi Bapi.
Al Májilis depýtaty Elnur Beisenbaev elimizde oranýǵa tyiym salatyn zań jobasy joq ekenin atap ótken edi.
Depýtattyń sózinshe, Qazaqstanda dini-nanym senimge tolyǵymen erkindik berilgen.
“Ermurat Seitqazyuly Bapidiń ol jeke pikiri ǵoi. Hidjab, nikabqa qatysty másele bizdi qarastyrylyp jatqan joq. Odan da basqa mańyzdy másele bar ǵoi”, - dedi Elnur Beisenbaev.
