Qazaqstanda konstıtýsıalyq jańǵyrý úderisi jańa kezeńge aıaq basty. 2026 jylǵy 15 naýryzǵa taǵaıyndalǵan respýblıkalyq referendým eldiń quqyqtyq damýy men memlekettik basqarý júıesin qaıta paıymdaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam retinde baǵalanýda. Bul týraly Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Zań fakúltetiniń «Azamattyq quqyq jáne is júrgizý, eńbek quqyǵy» kafedrasy meńgerýshisiniń oqý-ádistemelik jáne tárbıe isi jónindegi orynbasary, profesor m.a. Gúlmıra Nurahmetova óz pikirin bildirdi. Mamannyń aıtýynsha, usynylyp otyrǵan ózgerister kezdeısoq sıpatta emes, júıeli taldaý men qoǵamdyq suranysqa negizdelgen.
«Usynylyp otyrǵan konstıtýsıalyq reformany tutastaı qarastyrǵanda, onyń júıeli ári birizdi úderis ekeni baıqalady. Sheshimder kezdeısoq qabyldanyp otyrǵan joq. Olar qoǵamdyq suranysqa, sarapshylar pikirine jáne memlekettik ınstıtýttardyń qyzmetin taldaý nátıjelerine súıenedi. Mundaı tásil basqarý sapasyn arttyryp, quqyqtyq sheshimderdiń boljamdylyǵyn kúsheıtedi», - dedi óz sózinde Gúlmıra Nurahmetova.
Adam quqyqtary - basty baǵdar. Jańa joba mazmunynda adam quqyqtary men bostandyqtary negizgi qundylyq retinde aıqyndalǵan. Sarapshynyń aıtýynsha, bul jaı ǵana sóz júzindegi málimdeme emes. Ol zańdardy qabyldaý men olardy is júzinde qoldaný barysynda naqty baǵyt-baǵdar beretin negizgi qaǵıda. Sondaı-aq, joba halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendirý qaǵıdatyn ustanady. Bul mehanıkalyq kóshirý emes, ulttyq quqyqtyq kepildikterdi jahandyq talaptarǵa úılestirý ekeni atap ótildi.
Ókilettikterdi aıqyndaý, eseptilikti kúsheıtý jáne qatysý tetikterin jańartý kózdelip otyr. Konstıtýsıalyq baqylaýdy nyǵaıtý arqyly Konstıtýsıanyń ústemdigi men quqyq qoldanýdyń biryńǵaı standarttary qamtamasyz etilmek. Mátindegi ekiushtylyqty joıý, zań tehnıkasyn jetildirý, normalardyń birmándiligin arttyrý - reformanyń mańyzdy mindetteriniń biri. Sarapshylar qoldanystaǵy jekelegen erejelerdiń kúrdeli qabyldanatynyn atap ótip, konstıtýsıalyq mátinniń anyqtyǵyn kúsheıtý qajettigin aıtty.
«Reformalyq ustanym tek quqyqtyq salaǵa ǵana emes, áleýmettik-ekonomıkalyq baǵyttarǵa da qatysty. Basym salalardyń biri - bilim berý júıesi. Memlekettik jáne jekemenshik bilim berý uıymdaryn qarjylandyrý tetikterin jetildirý, balabaqshadan bastap joǵary oqý ornyna deıingi deńgeıde tıimdilikti arttyrý máselesi kóterildi», - deıdi Nurahmetova.
Talaı mańyzdy usynystar men salmaqty pikirler aıtyldy. 15 naýryz - eldiń quqyqtyq bolashaǵyn aıqyndaıtyn, ár azamattyń tańdaýy sheshýshi mánge ıe bolatyn mańyzdy kún bolǵaly tur.
«Zańger ári joǵary oqý ornynyń oqytýshysy retinde men referendýmdy taǵaıyndaýdy mańyzdy qadam dep baǵalaımyn. Ol joǵary quqyqtyq tártipti, naqty túsindirýdi jáne árbir azamattyń ustanymyna qurmetpen qaraýdy talap etedi. Konstıtýsıalyq tańdaý tek saıası ustanymdarmen shektelmeıdi. Ol daýys berý arqyly qoǵamdyq ómirdiń negizgi erejelerine, quqyqtyq qorǵaý standarttaryna, memlekettik ınstıtýttar qurylymyna jáne eldiń qundylyq baǵdarlaryna áser etetinin túsinýdi qajet etedi. Sondyqtan, aldaǵy kezeńde dál aqparatqa, quqyqtyq argýmentasıaǵa jáne rásimderge jaýapty kózqarasqa súıený asa mańyzdy. Referendýmǵa qatysý - azamattyq kemeldiktiń kórinisi. Bul óz pikirin bildirý jáne konstıtýsıalyq deńgeıdegi sheshimderdi qoǵam qatyspaı qabyldaı almaıtynyn kórsetý múmkindigi bolyp tabylady. Ár azamattyń tańdaýy - jeke jaýapkershilik, al jalpy alǵanda, dál osy tańdaýlar eldiń quqyqtyq damý baǵytyn anyqtaıdy» ,- dep támamdady zańger.
Gúlmıra Nurahmetova konstıtýsıalyq mádenıet tek normalar mátini arqyly emes, ashyq dıalog, dáleldi pikir jáne rásimderdi qurmetteý arqyly qalyptasady deıdi. Azamattardyń habardarlyǵy men jaýapkershiligi neǵurlym joǵary bolsa, qabyldanǵan sheshimniń legıtımdiligi de soǵurlym berik bolmaq.
