Qazaqstanda konstitýtsiialyq jańǵyrý úderisi jańa kezeńge aiaq basty. 2026 jylǵy 15 naýryzǵa taǵaiyndalǵan respýblikalyq referendým eldiń quqyqtyq damýy men memlekettik basqarý júiesin qaita paiymdaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam retinde baǵalanýda. Bul týraly Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversiteti Zań fakýltetiniń «Azamattyq quqyq jáne is júrgizý, eńbek quqyǵy» kafedrasy meńgerýshisiniń oqý-ádistemelik jáne tárbie isi jónindegi orynbasary, professor m.a. Gúlmira Nurahmetova óz pikirin bildirdi. Mamannyń aitýynsha, usynylyp otyrǵan ózgerister kezdeisoq sipatta emes, júieli taldaý men qoǵamdyq suranysqa negizdelgen.
«Usynylyp otyrǵan konstitýtsiialyq reformany tutastai qarastyrǵanda, onyń júieli ári birizdi úderis ekeni baiqalady. Sheshimder kezdeisoq qabyldanyp otyrǵan joq. Olar qoǵamdyq suranysqa, sarapshylar pikirine jáne memlekettik institýttardyń qyzmetin taldaý nátijelerine súienedi. Mundai tásil basqarý sapasyn arttyryp, quqyqtyq sheshimderdiń boljamdylyǵyn kúsheitedi», - dedi óz sózinde Gúlmira Nurahmetova.
Adam quqyqtary - basty baǵdar. Jańa joba mazmunynda adam quqyqtary men bostandyqtary negizgi qundylyq retinde aiqyndalǵan. Sarapshynyń aitýynsha, bul jai ǵana sóz júzindegi málimdeme emes. Ol zańdardy qabyldaý men olardy is júzinde qoldaný barysynda naqty baǵyt-baǵdar beretin negizgi qaǵida. Sondai-aq, joba halyqaralyq standarttarǵa sáikestendirý qaǵidatyn ustanady. Bul mehanikalyq kóshirý emes, ulttyq quqyqtyq kepildikterdi jahandyq talaptarǵa úilestirý ekeni atap ótildi.
Ókilettikterdi aiqyndaý, eseptilikti kúsheitý jáne qatysý tetikterin jańartý kózdelip otyr. Konstitýtsiialyq baqylaýdy nyǵaitý arqyly Konstitýtsiianyń ústemdigi men quqyq qoldanýdyń biryńǵai standarttary qamtamasyz etilmek. Mátindegi ekiushtylyqty joiý, zań tehnikasyn jetildirý, normalardyń birmándiligin arttyrý - reformanyń mańyzdy mindetteriniń biri. Sarapshylar qoldanystaǵy jekelegen erejelerdiń kúrdeli qabyldanatynyn atap ótip, konstitýtsiialyq mátinniń anyqtyǵyn kúsheitý qajettigin aitty.
«Reformalyq ustanym tek quqyqtyq salaǵa ǵana emes, áleýmettik-ekonomikalyq baǵyttarǵa da qatysty. Basym salalardyń biri - bilim berý júiesi. Memlekettik jáne jekemenshik bilim berý uiymdaryn qarjylandyrý tetikterin jetildirý, balabaqshadan bastap joǵary oqý ornyna deiingi deńgeide tiimdilikti arttyrý máselesi kóterildi», - deidi Nurahmetova.
Talai mańyzdy usynystar men salmaqty pikirler aityldy. 15 naýryz - eldiń quqyqtyq bolashaǵyn aiqyndaityn, ár azamattyń tańdaýy sheshýshi mánge ie bolatyn mańyzdy kún bolǵaly tur.
«Zańger ári joǵary oqý ornynyń oqytýshysy retinde men referendýmdy taǵaiyndaýdy mańyzdy qadam dep baǵalaimyn. Ol joǵary quqyqtyq tártipti, naqty túsindirýdi jáne árbir azamattyń ustanymyna qurmetpen qaraýdy talap etedi. Konstitýtsiialyq tańdaý tek saiasi ustanymdarmen shektelmeidi. Ol daýys berý arqyly qoǵamdyq ómirdiń negizgi erejelerine, quqyqtyq qorǵaý standarttaryna, memlekettik institýttar qurylymyna jáne eldiń qundylyq baǵdarlaryna áser etetinin túsinýdi qajet etedi. Sondyqtan, aldaǵy kezeńde dál aqparatqa, quqyqtyq argýmentatsiiaǵa jáne rásimderge jaýapty kózqarasqa súiený asa mańyzdy. Referendýmǵa qatysý - azamattyq kemeldiktiń kórinisi. Bul óz pikirin bildirý jáne konstitýtsiialyq deńgeidegi sheshimderdi qoǵam qatyspai qabyldai almaitynyn kórsetý múmkindigi bolyp tabylady. Ár azamattyń tańdaýy - jeke jaýapkershilik, al jalpy alǵanda, dál osy tańdaýlar eldiń quqyqtyq damý baǵytyn anyqtaidy» ,- dep támamdady zańger.
Gúlmira Nurahmetova konstitýtsiialyq mádeniet tek normalar mátini arqyly emes, ashyq dialog, dáleldi pikir jáne rásimderdi qurmetteý arqyly qalyptasady deidi. Azamattardyń habardarlyǵy men jaýapkershiligi neǵurlym joǵary bolsa, qabyldanǵan sheshimniń legitimdiligi de soǵurlym berik bolmaq.
