قازاقستاندا كونستيتۋسيالىق جاڭعىرۋ ۇدەرىسى جاڭا كەزەڭگە اياق باستى. 2026 جىلعى 15 ناۋرىزعا تاعايىندالعان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ەلدىڭ قۇقىقتىق دامۋى مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قايتا پايىمداۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام رەتىندە باعالانۋدا. بۇل تۋرالى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ «ازاماتتىق قۇقىق جانە ءىس جۇرگىزۋ، ەڭبەك قۇقىعى» كافەدراسى مەڭگەرۋشىسىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جانە تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى، پروفەسسور م.ا. گۇلميرا نۇراحمەتوۆا ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. ماماننىڭ ايتۋىنشا، ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر كەزدەيسوق سيپاتتا ەمەس، جۇيەلى تالداۋ مەن قوعامدىق سۇرانىسقا نەگىزدەلگەن.
«ۇسىنىلىپ وتىرعان كونستيتۋسيالىق رەفورمانى تۇتاستاي قاراستىرعاندا، ونىڭ جۇيەلى ءارى ءبىرىزدى ۇدەرىس ەكەنى بايقالادى. شەشىمدەر كەزدەيسوق قابىلدانىپ وتىرعان جوق. ولار قوعامدىق سۇرانىسقا، ساراپشىلار پىكىرىنە جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىن تالداۋ ناتيجەلەرىنە سۇيەنەدى. مۇنداي ءتاسىل باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرىپ، قۇقىقتىق شەشىمدەردىڭ بولجامدىلىعىن كۇشەيتەدى»، - دەدى ءوز سوزىندە گۇلميرا نۇراحمەتوۆا.
ادام قۇقىقتارى - باستى باعدار. جاڭا جوبا مازمۇنىندا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى نەگىزگى قۇندىلىق رەتىندە ايقىندالعان. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل جاي عانا ءسوز جۇزىندەگى مالىمدەمە ەمەس. ول زاڭداردى قابىلداۋ مەن ولاردى ءىس جۇزىندە قولدانۋ بارىسىندا ناقتى باعىت-باعدار بەرەتىن نەگىزگى قاعيدا. سونداي-اق، جوبا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋ قاعيداتىن ۇستانادى. بۇل مەحانيكالىق كوشىرۋ ەمەس، ۇلتتىق قۇقىقتىق كەپىلدىكتەردى جاھاندىق تالاپتارعا ۇيلەستىرۋ ەكەنى اتاپ ءوتىلدى.
وكىلەتتىكتەردى ايقىنداۋ، ەسەپتىلىكتى كۇشەيتۋ جانە قاتىسۋ تەتىكتەرىن جاڭارتۋ كوزدەلىپ وتىر. كونستيتۋسيالىق باقىلاۋدى نىعايتۋ ارقىلى كونستيتۋسيانىڭ ۇستەمدىگى مەن قۇقىق قولدانۋدىڭ ءبىرىڭعاي ستاندارتتارى قامتاماسىز ەتىلمەك. ماتىندەگى ەكىۇشتىلىقتى جويۋ، زاڭ تەحنيكاسىن جەتىلدىرۋ، نورمالاردىڭ بىرماندىلىگىن ارتتىرۋ - رەفورمانىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. ساراپشىلار قولدانىستاعى جەكەلەگەن ەرەجەلەردىڭ كۇردەلى قابىلداناتىنىن اتاپ ءوتىپ، كونستيتۋسيالىق ءماتىننىڭ انىقتىعىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
«رەفورمالىق ۇستانىم تەك قۇقىقتىق سالاعا عانا ەمەس، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتارعا دا قاتىستى. باسىم سالالاردىڭ ءبىرى - ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى. مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ، بالاباقشادان باستاپ جوعارى وقۋ ورنىنا دەيىنگى دەڭگەيدە تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى»، - دەيدى نۇراحمەتوۆا.
تالاي ماڭىزدى ۇسىنىستار مەن سالماقتى پىكىرلەر ايتىلدى. 15 ناۋرىز - ەلدىڭ قۇقىقتىق بولاشاعىن ايقىندايتىن، ءار ازاماتتىڭ تاڭداۋى شەشۋشى مانگە يە بولاتىن ماڭىزدى كۇن بولعالى تۇر.
«زاڭگەر ءارى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىسى رەتىندە مەن رەفەرەندۋمدى تاعايىنداۋدى ماڭىزدى قادام دەپ باعالايمىن. ول جوعارى قۇقىقتىق ءتارتىپتى، ناقتى ءتۇسىندىرۋدى جانە ءاربىر ازاماتتىڭ ۇستانىمىنا قۇرمەتپەن قاراۋدى تالاپ ەتەدى. كونستيتۋسيالىق تاڭداۋ تەك ساياسي ۇستانىمدارمەن شەكتەلمەيدى. ول داۋىس بەرۋ ارقىلى قوعامدىق ءومىردىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىنە، قۇقىقتىق قورعاۋ ستاندارتتارىنا، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار قۇرىلىمىنا جانە ەلدىڭ قۇندىلىق باعدارلارىنا اسەر ەتەتىنىن ءتۇسىنۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان، الداعى كەزەڭدە ءدال اقپاراتقا، قۇقىقتىق ارگۋمەنتاسياعا جانە راسىمدەرگە جاۋاپتى كوزقاراسقا سۇيەنۋ اسا ماڭىزدى. رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ - ازاماتتىق كەمەلدىكتىڭ كورىنىسى. بۇل ءوز پىكىرىن ءبىلدىرۋ جانە كونستيتۋسيالىق دەڭگەيدەگى شەشىمدەردى قوعام قاتىسپاي قابىلداي المايتىنىن كورسەتۋ مۇمكىندىگى بولىپ تابىلادى. ءار ازاماتتىڭ تاڭداۋى - جەكە جاۋاپكەرشىلىك، ال جالپى العاندا، ءدال وسى تاڭداۋلار ەلدىڭ قۇقىقتىق دامۋ باعىتىن انىقتايدى» ،- دەپ ءتامامدادى زاڭگەر.
گۇلميرا نۇراحمەتوۆا كونستيتۋسيالىق مادەنيەت تەك نورمالار ءماتىنى ارقىلى ەمەس، اشىق ديالوگ، دالەلدى پىكىر جانە راسىمدەردى قۇرمەتتەۋ ارقىلى قالىپتاسادى دەيدى. ازاماتتاردىڭ حاباردارلىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگى نەعۇرلىم جوعارى بولسا، قابىلدانعان شەشىمنىڭ لەگيتيمدىلىگى دە سوعۇرلىم بەرىك بولماق.
