Kaspii teńiziniń túbinen tartylatyn jańa internet kabelin Qytai kompaniiasy júrgizedi. Bul týraly “Qazaqtelekom” basqarma tóraǵasy Baǵdat Mýsin Qytaidyń Tsziansý provintsiiasyndaǵy zaýytyna barǵan saparynda málimdedi. Al osy jobaǵa qatysty pikir bildirgen qazaqstandyq saiasi sholýshy atalǵan bastama Qazaqstannyń tsifrlyq táýelsizdigin nyǵaityp, eldiń halyqaralyq internet dálizindegi rólin kúsheitýi múmkin ekenin aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Baǵdat Mýsin ne dedi?
“Qazaqtelekom” basqarma tóraǵasy Baǵdat Mýsin Qytaidyń Tsziansý provintsiiasyndaǵy zaýytta “Kaspii TOBJ” jobasyna arnalǵan sýasty kabeliniń óndiris barysymen tanysqan edi. Bul týraly ol áleýmettik jelidegi paraqshasynda jazdy.
Onyń aitýynsha, atalǵan zaýytta Eýropa men Aziia arasyndaǵy data-trafikke jańa baǵyt qalyptastyrýǵa arnalǵan 380 shaqyrymdyq brondalǵan optikalyq kabel óndirilip jatyr.
Baǵdat Mýsin kabel óndirisiniń sońǵy kezeńine jáne FAT-testine qatysqanyn atap ótti.
“Bul – ónimniń barlyq tehnikalyq talaptarǵa tolyq sáikes keletinin rastaityn asa mańyzdy synaq kezeńi”, - dedi ol.
Sondai-aq Mýsin mundai kabeldi óndirý joǵary tehnologiiany qajet etetin kúrdeli protsess ekenin jetkizdi. Mýsinniń málimetinshe, kabel birneshe qorǵanys qabatynan turady, syrtqy áserlerge tózimdi jáne ár kezeńde joǵary dáldikpen qurastyrylyp, muqiiat tekseriledi.
“Mundai ónim teńiz túbindegi kúrdeli ortada ondaǵan jyl boiy tehnikalyq qyzmet kórsetýsiz jumys isteýge eseptelgen”, - dep qosty ol.
Budan bólek, Mýsin jobanyń kelesi mańyzdy kezeńi logistika bolatynyn alǵa tartty. Onyń aitýynsha, endi daiyn kabeldi jetkizý úshin úsh iri tral kolonnasy 7 myń shaqyrymnan astam jol júrýi qajet.
Ol sýasty kabelderin tartýmen ainalysatyn halyqaralyq mamandardyń ózi bul operatsiiany biregei joba retinde baǵalap otyrǵanyn jetkizdi.
Sarapshy pikiri
Degdar paraqshasynyń sarapshysy 2023 jyly Reseidiń jahandyq internet keńistiginen oqshaýlanýy múmkin degen aqparat taraǵan kezde Qazaqstan úshin balama bailanys arnalarynyń qajettiligi aiqyn sezilgenin atap ótti. Sebebi sol kezeńde Qazaqstan internet trafiginiń bir bóligi Resei infraqurylymy arqyly ótip otyrǵan.
"Bul aqparat keńinen talqylanyp, ashyq jazyldy. Qazirgi tańda ózderińiz bilesizder, Resei aýmaǵynda Telegram shektelip jatyr, Facebook pen Instagram burynnan jabyq, WhatsApp pen YouTube-qa da túrli shekteýler qoiylyp keledi. Jalpy, Resei aýmaǵynda kóptegen aqparat quraldaryna tosqaýyl jasalǵan", - dedi ol.
Osyǵan bailanysty Qazaqstan men Ázerbaijan Kaspii teńiziniń astymen jańa optikalyq-talshyqty bailanys jelisin tartý týraly sheshim qabyldaǵan.
Sarapshynyń sózinshe, qazirgi tańda joba qarqyndy júzege asyrylyp jatyr.
"Ózderińiz oilańyzdarshy, mundai iri jobalar ádette birneshe jyl boiy josparlanady. Al bul joba nebári 9–11 ai ishinde eseptelip, biýdjeti anyqtalyp, qolǵa alynǵan. Jobanyń jalpy quny shamamen 45 million dollardy quraidy.
Keshe Baǵdat Mýsin Qytaidyń Tsziansý qalasyna baryp, teńiz astymen tartylatyn optikalyq bailanys jelisine arnalǵan kabelmen tanysty. Qytai tarapy kabeldi daiyndap qoiǵan, qazir ony synaqtan ótkizip jatyr eken.
Kei derekterge súiensek, joba óte joǵary qarqynmen júzege asyrylyp jatyr jáne Qytai tarapy ony 2026 jyldyń sońyna deiin aiaqtaýdy josparlap otyr", - dep qosty ol.
Sarapshy jańa jeli iske qosylǵan jaǵdaida Qazaqstan halyqaralyq internet dálizderiniń mańyzdy bóligine ainalýy múmkin ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, bul joba internet jyldamdyǵyn arttyryp qana qoimai, Qazaqstannyń Eýropa men Aziia arasyndaǵy tsifrlyq tranzittik hab retindegi rólin kúsheitedi.
"Aita ketý kerek, bul kabeldiń tartylýyna Qytaidyń da qyzyǵýshylyǵy zor. Sebebi qazirgi tańda Qytaidyń internet kabelderi Amerika men Eýropaǵa muhit arqyly jetedi. Al Ázerbaijan arqyly ótetin jańa baǵyt iske qosylsa, jol edáýir qysqarady. Bul degenimiz internet jyldamdyǵynyń artýy degen sóz.
Ásirese birja, saýda jáne óndiris salalary úshin internet jyldamdyǵy óte mańyzdy. Jańa kabeldiń ótkizý qabileti sekýndyna 400 terabait bolady dep josparlanyp otyr. Bul – óte úlken kórsetkish", - dedi ol.
Sarapshynyń aitýynsha, aldaǵy ýaqytta qajettilik týyndasa, mundai kabelder qosymsha tartylýy múmkin.
Ol bul jobany Qazaqstannyń Reseiden tsifrlyq turǵyda táýelsiz bolýyna baǵyttalǵan mańyzdy qadamdardyń biri dep baǵalady.
"Sonymen qatar ózderińiz bilesizder, Qazaqstan aýmaǵyndaǵy keibir amerikalyq hostingter men YouTube, Facebook, Instagram sekildi platformalardyń trafigi buryn Resei infraqurylymy arqyly baqylaýǵa alynatyn.
Endigi kezekte biz bul táýeldilikten arylyp, tsifrlyq derbestikke qol jetkize bastaimyz”, - dedi sarapshy.
Sondai-aq ol bolashaqta Qazaqstan atalǵan kabel arqyly dúniejúzin bailanystyratyn mańyzdy tranzittik habqa ainalýy múmkin ekenin atap ótti.
"Iaǵni, jer sharyn saqina tárizdi bailanystyratyn jahandyq internet júiesiniń negizgi býyndarynyń biri bolamyz. Ázerbaijan men Grýziiaǵa da bul baǵyttaǵy áriptestigi úshin alǵys aitýǵa bolady", - dep túiindedi ol.