كاسپيي تەڭىزىنىڭ استىمەن تارتىلاتىن جاڭا ينتەرنەت كابەلىن جۇڭگو كومپانياسى جۇرگىزەدى. بۇل تۋرالى “قازاقتەلەكوم” باسقارما ءتوراعاسى باعدات مۋسين قىتايدىڭ سزيانسۋ پروۆينسياسىنداعى زاۋىتىنا بارعان ساپارىندا مالىمدەدى. ال وسى جوباعا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن قازاقستاندىق ساياسي شولۋشى اتالعان باستاما قازاقستاننىڭ سيفرلىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتىپ، ەلدىڭ حالىقارالىق ينتەرنەت دالىزىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
باعدات مۋسين نە دەدى؟
“قازاقتەلەكوم” باسقارما ءتوراعاسى باعدات مۋسين قىتايدىڭ سزيانسۋ پروۆينسياسىنداعى زاۋىتتا “كاسپيي توبج” جوباسىنا ارنالعان سۋاستى كابەلىنىڭ ءوندىرىس بارىسىمەن تانىسقان ەدى. بۇل تۋرالى ول الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا جازدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، اتالعان زاۋىتتا ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى داتا-ترافيككە جاڭا باعىت قالىپتاستىرۋعا ارنالعان 380 شاقىرىمدىق بروندالعان وپتيكالىق كابەل ءوندىرىلىپ جاتىر.
باعدات مۋسين كابەل ءوندىرىسىنىڭ سوڭعى كەزەڭىنە جانە FAT-تەستىنە قاتىسقانىن اتاپ ءوتتى.
“بۇل – ءونىمنىڭ بارلىق تەحنيكالىق تالاپتارعا تولىق سايكەس كەلەتىنىن راستايتىن اسا ماڭىزدى سىناق كەزەڭى”، - دەدى ول.
سونداي-اق مۋسين مۇنداي كابەلدى ءوندىرۋ جوعارى تەحنولوگيانى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى پروسەسس ەكەنىن جەتكىزدى. ءمۋسيننىڭ مالىمەتىنشە، كابەل بىرنەشە قورعانىس قاباتىنان تۇرادى، سىرتقى اسەرلەرگە ءتوزىمدى جانە ءار كەزەڭدە جوعارى دالدىكپەن قۇراستىرىلىپ، مۇقيات تەكسەرىلەدى.
“مۇنداي ءونىم تەڭىز تۇبىندەگى كۇردەلى ورتادا ونداعان جىل بويى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋسىز جۇمىس ىستەۋگە ەسەپتەلگەن”، - دەپ قوستى ول.
بۇدان بولەك، مۋسين جوبانىڭ كەلەسى ماڭىزدى كەزەڭى لوگيستيكا بولاتىنىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەندى دايىن كابەلدى جەتكىزۋ ءۇشىن ءۇش ءىرى ترال كولونناسى 7 مىڭ شاقىرىمنان استام جول ءجۇرۋى قاجەت.
ول سۋاستى كابەلدەرىن تارتۋمەن اينالىساتىن حالىقارالىق مامانداردىڭ ءوزى بۇل وپەراسيانى بىرەگەي جوبا رەتىندە باعالاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ساراپشى پىكىرى
Degdar پاراقشاسىنىڭ ساراپشىسى 2023 جىلى رەسەيدىڭ جاھاندىق ينتەرنەت كەڭىستىگىنەن وقشاۋلانۋى مۇمكىن دەگەن اقپارات تاراعان كەزدە قازاقستان ءۇشىن بالاما بايلانىس ارنالارىنىڭ قاجەتتىلىگى ايقىن سەزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. سەبەبى سول كەزەڭدە قازاقستان ينتەرنەت ترافيگىنىڭ ءبىر بولىگى رەسەي ينفراقۇرىلىمى ارقىلى ءوتىپ وتىرعان.
"بۇل اقپارات كەڭىنەن تالقىلانىپ، اشىق جازىلدى. قازىرگى تاڭدا وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، رەسەي اۋماعىندا Telegram شەكتەلىپ جاتىر، Facebook پەن Instagram بۇرىننان جابىق، WhatsApp پەن YouTube-قا دا ءتۇرلى شەكتەۋلەر قويىلىپ كەلەدى. جالپى، رەسەي اۋماعىندا كوپتەگەن اقپارات قۇرالدارىنا توسقاۋىل جاسالعان"، - دەدى ول.
وسىعان بايلانىستى قازاقستان مەن ازەربايجان كاسپيي تەڭىزىنىڭ استىمەن جاڭا وپتيكالىق-تالشىقتى بايلانىس جەلىسىن تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.
ساراپشىنىڭ سوزىنشە، قازىرگى تاڭدا جوبا قارقىندى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
"وزدەرىڭىز ويلاڭىزدارشى، مۇنداي ءىرى جوبالار ادەتتە بىرنەشە جىل بويى جوسپارلانادى. ال بۇل جوبا نەبارى 9–11 اي ىشىندە ەسەپتەلىپ، بيۋدجەتى انىقتالىپ، قولعا الىنعان. جوبانىڭ جالپى قۇنى شامامەن 45 ميلليون دوللاردى قۇرايدى.
كەشە باعدات مۋسين قىتايدىڭ سزيانسۋ قالاسىنا بارىپ، تەڭىز استىمەن تارتىلاتىن وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىنە ارنالعان كابەلمەن تانىستى. جۇڭگو تاراپى كابەلدى دايىنداپ قويعان، ءقازىر ونى سىناقتان وتكىزىپ جاتىر ەكەن.
كەي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، جوبا وتە جوعارى قارقىنمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر جانە جۇڭگو تاراپى ونى 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر"، - دەپ قوستى ول.
ساراپشى جاڭا جەلى ىسكە قوسىلعان جاعدايدا قازاقستان حالىقارالىق ينتەرنەت دالىزدەرىنىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل جوبا ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرىپ قانا قويماي، قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى سيفرلىق ترانزيتتىك حاب رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتەدى.
"ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل كابەلدىڭ تارتىلۋىنا قىتايدىڭ دا قىزىعۋشىلىعى زور. سەبەبى قازىرگى تاڭدا قىتايدىڭ ينتەرنەت كابەلدەرى امەريكا مەن ەۋروپاعا مۇحيت ارقىلى جەتەدى. ال ازەربايجان ارقىلى وتەتىن جاڭا باعىت ىسكە قوسىلسا، جول ەداۋىر قىسقارادى. بۇل دەگەنىمىز ينتەرنەت جىلدامدىعىنىڭ ارتۋى دەگەن ءسوز.
اسىرەسە بيرجا، ساۋدا جانە ءوندىرىس سالالارى ءۇشىن ينتەرنەت جىلدامدىعى وتە ماڭىزدى. جاڭا كابەلدىڭ وتكىزۋ قابىلەتى سەكۋندىنا 400 تەرابايت بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – وتە ۇلكەن كورسەتكىش"، - دەدى ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، الداعى ۋاقىتتا قاجەتتىلىك تۋىنداسا، مۇنداي كابەلدەر قوسىمشا تارتىلۋى مۇمكىن.
ول بۇل جوبانى قازاقستاننىڭ رەسەيدەن سيفرلىق تۇرعىدا تاۋەلسىز بولۋىنا باعىتتالعان ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى دەپ باعالادى.
"سونىمەن قاتار وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، قازاقستان اۋماعىنداعى كەيبىر امەريكالىق حوستينگتەر مەن YouTube، Facebook، Instagram سەكىلدى پلاتفورمالاردىڭ ترافيگى بۇرىن رەسەي ينفراقۇرىلىمى ارقىلى باقىلاۋعا الىناتىن.
ەندىگى كەزەكتە ءبىز بۇل تاۋەلدىلىكتەن ارىلىپ، سيفرلىق دەربەستىككە قول جەتكىزە باستايمىز”، - دەدى ساراپشى.
سونداي-اق ول بولاشاقتا قازاقستان اتالعان كابەل ارقىلى دۇنيەجۇزىن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى ترانزيتتىك حابقا اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
"ياعني، جەر شارىن ساقينا ءتارىزدى بايلانىستىراتىن جاھاندىق ينتەرنەت جۇيەسىنىڭ نەگىزگى بۋىندارىنىڭ ءبىرى بولامىز. ازەربايجان مەن گرۋزياعا دا بۇل باعىتتاعى ارىپتەستىگى ءۇشىن العىس ايتۋعا بولادى"، - دەپ تۇيىندەدى ول.
