كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ تٷبٸنەن تارتىلاتىن جاڭا ينتەرنەت كابەلٸن قىتاي كومپانيياسى جٷرگٸزەدٸ. بۇل تۋرالى “قازاقتەلەكوم” باسقارما تٶراعاسى باعدات مۋسين قىتايدىڭ تسزيانسۋ پروۆينتسيياسىنداعى زاۋىتىنا بارعان ساپارىندا مەلٸمدەدٸ. ال وسى جوباعا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرگەن قازاقستاندىق ساياسي شولۋشى اتالعان باستاما قازاقستاننىڭ تسيفرلىق تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتىپ, ەلدٸڭ حالىقارالىق ينتەرنەت دەلٸزٸندەگٸ رٶلٸن كٷشەيتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ايتتى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
باعدات مۋسين نە دەدٸ?
“قازاقتەلەكوم” باسقارما تٶراعاسى باعدات مۋسين قىتايدىڭ تسزيانسۋ پروۆينتسيياسىنداعى زاۋىتتا “كاسپيي توبج” جوباسىنا ارنالعان سۋاستى كابەلٸنٸڭ ٶندٸرٸس بارىسىمەن تانىسقان ەدٸ. بۇل تۋرالى ول ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا جازدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان زاۋىتتا ەۋروپا مەن ازييا اراسىنداعى داتا-ترافيككە جاڭا باعىت قالىپتاستىرۋعا ارنالعان 380 شاقىرىمدىق بروندالعان وپتيكالىق كابەل ٶندٸرٸلٸپ جاتىر.
باعدات مۋسين كابەل ٶندٸرٸسٸنٸڭ سوڭعى كەزەڭٸنە جەنە FAT-تەستٸنە قاتىسقانىن اتاپ ٶتتٸ.
“بۇل – ٶنٸمنٸڭ بارلىق تەحنيكالىق تالاپتارعا تولىق سەيكەس كەلەتٸنٸن راستايتىن اسا ماڭىزدى سىناق كەزەڭٸ”, - دەدٸ ول.
سونداي-اق مۋسين مۇنداي كابەلدٸ ٶندٸرۋ جوعارى تەحنولوگييانى قاجەت ەتەتٸن كٷردەلٸ پروتسەسس ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. مۋسيننٸڭ مەلٸمەتٸنشە, كابەل بٸرنەشە قورعانىس قاباتىنان تۇرادى, سىرتقى ەسەرلەرگە تٶزٸمدٸ جەنە ەر كەزەڭدە جوعارى دەلدٸكپەن قۇراستىرىلىپ, مۇقييات تەكسەرٸلەدٸ.
“مۇنداي ٶنٸم تەڭٸز تٷبٸندەگٸ كٷردەلٸ ورتادا ونداعان جىل بويى تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋسٸز جۇمىس ٸستەۋگە ەسەپتەلگەن”, - دەپ قوستى ول.
بۇدان بٶلەك, مۋسين جوبانىڭ كەلەسٸ ماڭىزدى كەزەڭٸ لوگيستيكا بولاتىنىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەندٸ دايىن كابەلدٸ جەتكٸزۋ ٷشٸن ٷش ٸرٸ ترال كولونناسى 7 مىڭ شاقىرىمنان استام جول جٷرۋٸ قاجەت.
ول سۋاستى كابەلدەرٸن تارتۋمەن اينالىساتىن حالىقارالىق مامانداردىڭ ٶزٸ بۇل وپەراتسييانى بٸرەگەي جوبا رەتٸندە باعالاپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.
ساراپشى پٸكٸرٸ
Degdar پاراقشاسىنىڭ ساراپشىسى 2023 جىلى رەسەيدٸڭ جاھاندىق ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸنەن وقشاۋلانۋى مٷمكٸن دەگەن اقپارات تاراعان كەزدە قازاقستان ٷشٸن بالاما بايلانىس ارنالارىنىڭ قاجەتتٸلٸگٸ ايقىن سەزٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سەبەبٸ سول كەزەڭدە قازاقستان ينتەرنەت ترافيگٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ رەسەي ينفراقۇرىلىمى ارقىلى ٶتٸپ وتىرعان.
"بۇل اقپارات كەڭٸنەن تالقىلانىپ, اشىق جازىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, رەسەي اۋماعىندا Telegram شەكتەلٸپ جاتىر, Facebook پەن Instagram بۇرىننان جابىق, WhatsApp پەن YouTube-قا دا تٷرلٸ شەكتەۋلەر قويىلىپ كەلەدٸ. جالپى, رەسەي اۋماعىندا كٶپتەگەن اقپارات قۇرالدارىنا توسقاۋىل جاسالعان", - دەدٸ ول.
وسىعان بايلانىستى قازاقستان مەن ەزەربايجان كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ استىمەن جاڭا وپتيكالىق-تالشىقتى بايلانىس جەلٸسٸن تارتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعان.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا جوبا قارقىندى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
"ٶزدەرٸڭٸز ويلاڭىزدارشى, مۇنداي ٸرٸ جوبالار ەدەتتە بٸرنەشە جىل بويى جوسپارلانادى. ال بۇل جوبا نەبەرٸ 9–11 اي ٸشٸندە ەسەپتەلٸپ, بيۋدجەتٸ انىقتالىپ, قولعا الىنعان. جوبانىڭ جالپى قۇنى شامامەن 45 ميلليون دوللاردى قۇرايدى.
كەشە باعدات مۋسين قىتايدىڭ تسزيانسۋ قالاسىنا بارىپ, تەڭٸز استىمەن تارتىلاتىن وپتيكالىق بايلانىس جەلٸسٸنە ارنالعان كابەلمەن تانىستى. قىتاي تاراپى كابەلدٸ دايىنداپ قويعان, قازٸر ونى سىناقتان ٶتكٸزٸپ جاتىر ەكەن.
كەي دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, جوبا ٶتە جوعارى قارقىنمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر جەنە قىتاي تاراپى ونى 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر", - دەپ قوستى ول.
ساراپشى جاڭا جەلٸ ٸسكە قوسىلعان جاعدايدا قازاقستان حالىقارالىق ينتەرنەت دەلٸزدەرٸنٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالۋى مٷمكٸن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرىپ قانا قويماي, قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازييا اراسىنداعى تسيفرلىق ترانزيتتٸك حاب رەتٸندەگٸ رٶلٸن كٷشەيتەدٸ.
"ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل كابەلدٸڭ تارتىلۋىنا قىتايدىڭ دا قىزىعۋشىلىعى زور. سەبەبٸ قازٸرگٸ تاڭدا قىتايدىڭ ينتەرنەت كابەلدەرٸ امەريكا مەن ەۋروپاعا مۇحيت ارقىلى جەتەدٸ. ال ەزەربايجان ارقىلى ٶتەتٸن جاڭا باعىت ٸسكە قوسىلسا, جول ەدەۋٸر قىسقارادى. بۇل دەگەنٸمٸز ينتەرنەت جىلدامدىعىنىڭ ارتۋى دەگەن سٶز.
ەسٸرەسە بيرجا, ساۋدا جەنە ٶندٸرٸس سالالارى ٷشٸن ينتەرنەت جىلدامدىعى ٶتە ماڭىزدى. جاڭا كابەلدٸڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ سەكۋندىنا 400 تەرابايت بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – ٶتە ٷلكەن كٶرسەتكٸش", - دەدٸ ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا قاجەتتٸلٸك تۋىنداسا, مۇنداي كابەلدەر قوسىمشا تارتىلۋى مٷمكٸن.
ول بۇل جوبانى قازاقستاننىڭ رەسەيدەن تسيفرلىق تۇرعىدا تەۋەلسٸز بولۋىنا باعىتتالعان ماڭىزدى قادامداردىڭ بٸرٸ دەپ باعالادى.
"سونىمەن قاتار ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, قازاقستان اۋماعىنداعى كەيبٸر امەريكالىق حوستينگتەر مەن YouTube, Facebook, Instagram سەكٸلدٸ پلاتفورمالاردىڭ ترافيگٸ بۇرىن رەسەي ينفراقۇرىلىمى ارقىلى باقىلاۋعا الىناتىن.
ەندٸگٸ كەزەكتە بٸز بۇل تەۋەلدٸلٸكتەن ارىلىپ, تسيفرلىق دەربەستٸككە قول جەتكٸزە باستايمىز”, - دەدٸ ساراپشى.
سونداي-اق ول بولاشاقتا قازاقستان اتالعان كابەل ارقىلى دٷنيەجٷزٸن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى ترانزيتتٸك حابقا اينالۋى مٷمكٸن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"ياعني, جەر شارىن ساقينا تەرٸزدٸ بايلانىستىراتىن جاھاندىق ينتەرنەت جٷيەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ بۋىندارىنىڭ بٸرٸ بولامىز. ەزەربايجان مەن گرۋزيياعا دا بۇل باعىتتاعى ەرٸپتەستٸگٸ ٷشٸن العىس ايتۋعا بولادى", - دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
