– Joldaý nege dástúrge sai jyl basynda emes, kúzde jasaldy?
Bul – eldegi áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaidyń tym kúrdelengenin bildiredi, – deidi ol.
Onyń aitýynsha, halyqtyń suraǵy kóbeiip, bilikke degen narazylyq kúsheigeni sondai, ókimet joldaýdy 5-6 aiǵa sozýdyń óte qaýipti ekenin boljaǵan.
– Infliatsiianyń artýy, teńgeniń qunsyzdanýy, jumyssyzdyqtyń artýy halyq pen úkimet arasyn barǵan saiyn alshaqtatyp barady.
Onyń ústine, halyq memlekettik mekemeler taratatyn makroekonomikalyq kórsetkishter týraly aqparatqa senýden qalǵan. Sondyqtan, halyqty dál qazir sabasyna túsirý qajet boldy, – degen pikirde Muhtar Seńgirbai.
Saiasattanýshy biylǵy joldaýdyń formaty ózgeshe bolǵanyn ańdapty. Onyń pikirinshe prezidenttiń keńesshileri qazirgi jaǵdaida dástúr boiynsha parlament zalynda joldaý arnaýdyń tiimdiligi tómen ekenin túsingen.
– Onyń ornyna jaýapty vedomstvo basshylaryn otyrǵyzyp-turǵyzyp, tapsyrma berip, jol nusqap otyrý qarapaiym qoǵamnyń qabyldaýy turǵysynan da, psihologiialyq, vizýaldyq turǵydan da tiimdi.
Bul Elbasynyń basty sheshim qabyldaýshy tulǵa ekenin, onyń barlyq jaǵdaidy baqylap otyrǵanyn, bilik tizgininiń myǵym qolda ekenin dáleldeidi.
Joldaýda rýhaniiattan bastap makroekonomikaǵa deiingi taktikalyq, strategiialyq máseleler tolyq qamtyldy.
Prezident tek resmi mátinmen shektelip qalmai, jan-jaqty mysal keltirip, sózin dáiektep otyrdy. Iaǵni, joldaý degen jai ǵana mátin emes, naqty is-áreket, tapsyrmalar men nusqaýlar ekenin uǵyndyrdy.
Jáne bul format prezidentti halyqtyń óz adamy etip kórsetýge múmkindik berdi, – deidi Muhtar Seńgirbai.
Nazarbaev biylǵy joldaýynda memleketti keri tartyp otyrǵan máselelerdi qaǵazǵa qaramai aitty. Seńgirbaidyń pikirinshe prezidenttiń bul áreketi de halyqqa unap qaldy.
– Memleket basshysy ekiniń biriniń aýzynda júrgen eń ózekti máseleler – jemqorlyq pen paraqorlyqty, qaǵazbastylyqty, meditsina, bilim berý, quqyq salasyndaǵy kemshilikterdi jaýapty tulǵalarǵa nuqyp kórsetti. “Sýdia bolý qansha turady?”, “Eden jýýshy bolyp turý úshin taksa berý kerek” degen siiaqty pikirler – el aýzyndaǵy sóz, tipti qarabaiyr stil men jargonǵa deiin saqtalǵan.
Eki saǵat boiy búkil laýazymdy tulǵalardy “silkileý” arqyly halyqtyń ishindegi qyjyly shyǵyp, erteńge degen úmiti oianyp qaldy.
Ásirese pedagogtar men meditsina qyzmetkerleriniń máseleleri – ekiniń biriniń basyndaǵy problema.
Osylardyń ózi "bilik tranziti" stsenariiniń ne soǵan daiyndyqtyń bir bóligi siiaqty kórinedi. Bul ári qarai sailaý nemese basqa bir saiasi naýqan ne is-shara formasynda ári qarai iske asatyn siiaqty, – deidi ol.
Ókinishtisi...
Degenmen bul joldaý bizdegi biliktiń bir adamnyń qolynda toptasqanyn taǵy bir márte dáleldedi. Muhtar Seńgirbai sondai pikirde.
– Bul joldaý Qazaqstanda avtoritarlyq basqarý júiesiniń túbegeili ornyqqanyn aiǵaqtap berdi.
Buryndary prezident parlament ǵimaratyna baryp, halyqtyń tikelei sailaǵan ókilderi sanalatyn depýtattardyń aldynda sóz sóilese, bul joly biliktiń barlyq tarmaqtarynyń ókilderi prezidenttiń aldyna keldi.
N.Nazarbaev Joǵarǵy sot tóraǵasyna tapsyrma berip, mindetter júktedi. Senat tóraǵasy Q.Toqaevtan bastap parlament depýtattaryna deiin prezidenttiń tapsyrmalaryn jazyp alyp jatty.
Bul bilik tarmaqtarynyń arasyndaǵy tejeý, teńgerý mehanizmderiniń de Konstitýtsiia boiynsha “memlekettik biliktiń barlyq tarmaǵynyń kelisip jumys isteýin qamtamasyz etetin” prezidentke táýeldi ekenin bildiredi.
Saiasi partiialardyń, ideialar men usynystardyń erkin básekesi bolmaǵandyqtan, qujattarǵa, sonyń ishinde prezidenttiń joldaýyna da qatysty jan-jaqty saraptama men taldaý bolmaǵandyqtan, eldegi saiasi ómir suryqsyzdanyp, halyq bilikten alshaqtap barady, – deidi saiasattanýshy.
Onyń aitýynsha, joldaý jaiynda habar taratqan telearnalar qur sózden qýyrdaq qýyrǵannan árige aspaǵan.
– Joldaý týraly habar bergen telearnalar da eski sovettik stilde “jappai jinalyp, joldaýdy uiyp tyńdap otyrǵan eńbekkerler” týraly reportajdar berýde jarysyp jatty.
Sovettik stildegi propagandanyń bul jolǵy ereksheligi – dástúrli aqparat quraldarynyń qataryna blogshylar da qosyldy.
Basty telearnalarda ár máseleni syni turǵyda tereń taldap, baǵa beretin naǵyz saraptamalyq habar joq. Munyń ózi ásirese aqparat júiesinde tyń kózqaras pen jańa reforma kerek ekenin bildiredi.
Ókinishke qarai, Qazaqstanda klassikalyq avtoritarizmniń bir belgisi – "memleket basshysy ǵana synai alady” degen qaǵida ornyǵyp keledi.
Eger joldaýda aitylǵan pikirlerdi prezidenttiki emes, basqa bir kisiniń pikiri dep qarastyrsaq, ol adam naǵyz oppozitsioner bolyp shyǵar edi.
Bul júieni eldegi mekemelerdiń kóbi kóshirip alǵan. Al munyń qaida aparatynyn boljaý qiyn, – deidi Muhtar Seńgirbai.
