Qazaqstan ónerkásibi 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda damý qarqynyn kórsetti. Zamanaýi tehnologiialardy engizý jáne óndiristik protsesterdi avtomattandyrý óndiris tiimdiligin edáýir arttyrýǵa jáne shyǵarylatyn ónimniń sapasyn jaqsartýǵa múmkindik berdi. Ónerkásiptik kásiporyndar salanyń turaqty damýyna yqpal etetin óndiristiń energiialyq tiimdi jáne ekologiialyq ádisterin engizýde. Birinshi jartyjyldyqta eldiń eksporttyq áleýetiniń ósýi Qazaqstannyń halyqaralyq ustanymdaryn nyǵaitýdaǵy ónerkásiptik saiasattyń mańyzdylyǵyn kórsetedi.
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boiynsha QR Ónerkásip jáne qurylys ministrligi qyzmetiniń málimetteri men taldaýlary Primeminister.kz saity redaktsiiasynyń sholýynda usynylǵan.
Jyl basynan beri Qazaqstan boiynsha 570 mlrd teńgege 40 jańa joba iske qosylyp, 6,9 myń turaqty jumys orny ashyldy. 2024 jyldyń sońyna deiin shamamen 1,4 trln teńgege 180 jobany iske qosý jáne shamamen 17,4 myń turaqty jumys ornyn ashý josparlanýda, onyń ishinde kelesi negizgi jobalar boiynsha:
● «EkibastuzFerroAlloys» JShS, Pavlodar oblysynda 800 jumys ornyna arnalǵan ferroqorytpa zaýyty, investitsiia kólemi 92,4 mlrd teńgeni, jobalyq qýaty — jylyna 240 myń tonna ferrosilitsiidi quraidy;
● «KamLitKZ» JShS, Qostanai oblysyndaǵy júk kólikteriniń qosalqy bólshekterin shoiyn quiý arqyly óndiretin zaýyt, investitsiialar kólemi – 78,2 mlrd teńge, 360 jumys orny, naqty mánindegi jobalyq qýaty – jylyna 45 myń tonna;
● «Jetisý Volframy» JShS, Almaty oblysyndaǵy «Buǵyty» volfram ken ornyn ónerkásiptik igerý, investitsiialar kólemi – 135 mlrd teńge, 350 jumys orny, jylyna 3,3 mln tonnadan ken óndirý jáne óńdeý, jylyna 10 myń tonna kontsentrat, WO3 kontsentraty – 65%;
● «TehnoNIKOL-KAZAHSTAN» JShS, Almaty oblysyndaǵy jylý oqshaýlaǵysh materialdar óndiretin zaýyt, investitsiialar kólemi – 43,9 mlrd teńge, 220 jumys orny, jylyna 1,4 mln tekshe metr maqta tas jáne jylyna 400 myń tekshe metr polimerli oqshaýlaý;
● «Prýjina» ǵylymi-óndiristik firmasy» JShS, temirjol jyljymaly quramy serippelerin óndiretin zaýyt, investitsiia kólemi – 1,1 mlrd teńge, 51 jumys orny, naqty mánindegi jobalyq qýaty – jylyna 298,5 myń dana.
Barlyq jobalar tolyq qýatyna shyqqanda, olardyń óndiris kólemi shamamen 1,8 trln teńgeni quraityn bolady, onyń ishinde eksportqa – 0,4 trln teńge, importty almastyrý – 1,4 trln teńge.
Qara metallýrgiia: Qazaqstan metall synyqtaryn jinaý jáne qaita óńdeý erejelerin qatańdatady
2024 jyldyń alǵashqy 5 aiynda Qazaqstanda metallýrgiia óniminiń óndirisi aitarlyqtai ósti, 54,2%-ǵa artty. Bul ósim ferroqorytpalar, óńdelmegen aliýminii, óńdelmegen qorǵasyn jáne tazartylǵan mys óndirisiniń ulǵaiýymen bailanysty.
Qazaqstan qara jáne tústi metaldardyń iri eksporttaýshysy sanalady. Eksporttan túsken tabys eldiń saýda teńgerimin jaqsartýǵa jáne valiýtalyq rezervterdiń ósýine yqpal etedi. 2024 jyldyń alǵashqy 4 aiynda metallýrgiia salasynyń eksporty 8,3%-ǵa ósip, $4,7 mlrd-ty qurady.
Qazaqstannyń metallýrgiia ónerkásibinde jumys isteitin kásiporyndar sany aitarlyqtai ósti, óz kezeginde bul básekelestiktiń kúsheiýine ákeldi. Ulttyq statistika biýrosynyń málimeti boiynsha, qazirgi tańda elde 442 metallýrgiialyq kompaniia jumys isteidi, onyń ishinde 26-sy iri kásiporyndar. Atalǵan salada jumys isteitin azamattardyń jalpy sany shamamen 85,6 myń adamdy quraidy.
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Qazaqstannyń qara metallýrgiia salasynda eleýli ózgerister oryn aldy. Qara metall synyqtaryn jinaý, daiyndaý jáne qaita óńdeý qyzmetin ruqsat berý tártibine kóshirý strategiiasy aiasynda birqatar jańa zańnamalyq jáne normativtik aktiler qabyldanyp, iske qosyldy. QR Úkimeti osy qyzmet túrimen ainalysatyn kásiporyndar úshin ekinshi sanattaǵy ruqsattardy berý jónindegi jaýapty organdardy anyqtap, táýekelderdi baǵalaý rásimderi men kriteriilerin bekitti.
Eksporttyq baqylaý máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Ishki naryqty nyǵaitý jáne jergilikti metallýrgiialyq kásiporyndardyń shikizattyq qajettilikterin qamtamasyz etý úshin qara metall synyqtary men tústi metall qaldyqtaryn shyǵarýǵa tyiym salyndy.
Nazarǵa metal synyqtaryn jinaý, saqtaý, qaita óńdeý jáne satý salasyndaǵy ádistemeler men kórsetkishterdi ázirleý jáne kelisý alynýda. Olar protsesterdiń tiimdiligi men ashyqtyǵyn arttyrýǵa arnalǵan, memlekettik organdarmen qaitalama kelisý kezeńinde jáne sońǵy bekitýin kútýde.
2024 jyldyń qańtar-mamyr ailarynda himiia ónerkásibiniń negizgi kapitalyndaǵy investitsiia 68,4 mlrd teńgeni qurady. Investitsiia kólemin arttyrý Pavlodar oblysynda tehnikalyq kremnii óndirisi, Túrkistan oblysynda sýtek asqyn totyǵy, Atyraý oblysynda suiyq azot jáne basqa da negizgi bastamalar boiynsha jobalardyń iske qosylýymen bailanysty. Alǵashqy jartyjyldyqta Qazaqstanda 9 jańa shaǵyn kásiporyn ashyldy. Negizgi investitsiialyq kólemder Pavlodar oblysynda – 38,2%, Jambylda – 18,6%, Atyraýda – 18,4%, Túrkistanda – 10,3% jáne Mańǵystaýda – 7,4% shoǵyrlanǵan.
Tústi metallýrgiia: strategiialyq mineraldar salasyndaǵy yntymaqtastyq
2024 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda Qazaqstannyń tústi metallýrgiiasy strategiialyq mańyzdy mineraldar boiynsha álemdik naryqtaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty arttyrý jáne pozitsiialardy nyǵaitý aiasynda belsendi damý qarqynyn kórsetýde. Ónerkásip jáne qurylys ministrligi Qytai Halyq Respýblikasynyń Kommertsiia ministrligimen jáne Koreia Respýblikasynyń Saýda, ónerkásip jáne energetika ministrligimen saladaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan ózara túsinistik týraly memorandýmdarǵa qol qoidy.
Ishki zańnama aiasynda osy saladaǵy ónimge qoiylatyn talaptarǵa qatysty tehnikalyq reglamentterge ózgerister engizýdi qosa alǵanda, birqatar túzetýler ázirlenýde.
Sonymen qatar tústi metallýrgiia obektilerin antiterroristik qorǵaýdy kúsheitý sharalaryna nazar aýdarylýda, bul júieli kásiporyndardyń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyn kórsetedi.
Mashina jasaý: investitsiialyq yntymaqtastyq jáne óndiristi jańǵyrtý
2024 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda Qazaqstandaǵy ónerkásip óniminiń kólemi 814,4 mlrd teńgege jetti. Osy kezeńde barlyq tiptegi 62 435 avtokólik, onyń ishinde tirkemeler men jartylai tirkemeler, 57 055 jeńil avtokólik jáne 1 090 avtobýs shyǵaryldy.
Barlyq avtomobil ónerkásibi mekemeleri iri toraptyq jinaqtaýdan usaq toraptyq jinaqtaýǵa kóshti, avtomobilder men kabinalardyń dánekerleý jáne boiaý boiynsha zamanaýi tehnologiialyq operatsiialaryn qoldanýda. Usaq toraptyq ádispen óndiris talaptary jyl saiyn 10% artyp otyrady. Jeńil avtokólik óndirisimen ainalysatyn barlyq zaýyttar halyqaralyq standarttarǵa sai keletin zamanaýi joǵary tehnologiialyq jabdyqtarmen, onyń ishinde robottalǵan júielermen qamtamasyz etilgen.
Úkimettiń Qaýlysymen transformatorlar men elektr stantsiialary Memlekettik satyp alý ulttyq rejiminen alynyp tastaldy, tizim 1,6 myńnan astam mashina jasaý taýarlarymen keńeitildi. Bul sharalar ishki óndiristi yntalandyrý jáne otandyq óndirýshilerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan.
Temirjol ónerkásibin damytý jáne jańǵyrtýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Temirjol ónerkásibin damytý jáne jańǵyrtý aiasynda investitsiialyq sharttyń qosymsha kelisimine sáikes temirjol lokomotivteri men jyljymaly quramdy óndirý jáne tehnikalyq qyzmet kórsetý jobasyna salyqtar men kedendik alymdardan bosatý merzimi uzartylady. Bul qadam ónerkásiptiń damýyna jáne onyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa yqpal etedi.
12 maýsymda Koreia Respýblikasynyń $7,53 mln kólemindegi grantymen lift ónerkásibi úshin synaqtyq R&D ortalyǵyn qurý týraly kelissózder hattamasyna qol qoiyldy. Bul joba innovatsiialyq tehnologiialardy engizýge jáne shyǵarylatyn ónimniń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Eýraziialyq ekonomikalyq komissiiamen yntymaqtastyq aiasynda belgili bir taýarlardyń importtyq kedendik alymdaryn ýaqytsha tómendetý týraly sheshim qabyldandy, bul Qazaqstanda elektrotehnikalyq ónimdi óndirý úshin jaǵdaidy jaqsartýǵa yqpal etedi.
Úkimettiń 2024 jylǵa arnalǵan ekonomikalyq ósýdi qamtamasyz etý boiynsha is-qimyl Josparyn iske asyrý aiasynda 50 mlrd teńge kóleminde memlekettik investitsiialyq usynys ázirlendi. Bul usynys elimizdiń negizgi indýstrialdy holdingteriniń jarǵylyq kapitalyn ulǵaitýǵa, sonyń ishinde «Baiterek» Ulttyq basqarýshy holdingi, «Qazaqstannyń Damý Banki» jáne «Ónerkásipti damytý qory» AQ jarǵylyq kapitalyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Qurylys materialdary, jihaz, qaǵaz óndirisi jáne aǵash óńdeý
Memlekettik retteý aiasynda ulttyq memlekettik satyp alý rejiminen túrli qurylys pen jylý oqshaýlaǵysh materialdar boiynsha alynǵan erekshelikter jergilikti óndirýshilerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan. Qurylys naryǵyna taldaý jasaldy. 2024 jyldyń qyrkúieginde «Tehno-NIKOL Ortalyq Aziia» JShS jylý oqshaýlaǵysh materialdar zaýytynyń ashylýy josparlanýda.
Jihaz ónerkásibindegi óndiris kólemi alǵashqy 4 aida 31,2 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 130,4% ósimdi kórsetýde. Salaǵa 1,6 mlrd teńge kóleminde investitsiialar tartyldy.
Jeńil ónerkásip: eleýli ózgerister men jańalyqtar
Biylǵy aqpan aiynda Úkimet jeńil ónerkásip taýarlaryn memlekettik satyp alý kezinde ulttyq rejimnen 2 jylǵa ýaqytsha alyp tastaýdy kózdeitin qaýly qabyldady. Bul qadam otandyq óndirýshilerdi qoldaýǵa jáne salanyń damýyn yntalandyrýǵa baǵyttalǵan.
2023-2029 jyldarǵa arnalǵan Óńdeýshi ónerkásipti damytý tujyrymdamasynyń iske asyrylýy aiasynda jeńil ónerkásip investitsiialyq jobalardy júzege asyrý úshin negizgi salalardyń qataryna qosyldy.
«AZALA Textile» JShS-niń qurylys jáne kólik salalaryndaǵy iri kompaniialarmen yntymaqtastyq ornatýy mańyzdy qadam boldy. Jergilikti qamtýdyń joǵary deńgeii mindettemesimen tósek jabdyqtaryn jetkizý boiynsha uzaqmerzimdi kelisimder jasaldy. Jalpy somasy 2,6 mlrd teńgeni quraityn kelisimder jasaldy, bul qazaqstandyq óndirýshilerdiń senimin jáne naryqtaǵy pozitsiialaryn nyǵaitýyn kórsetedi.
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda jeńil ónerkásip óniminiń kólemi 95,7 mlrd teńgeni qurady. Kiim óndirisi sektory oń dinamika kórsetti, ósim 11,5% qurady.
2024 jyldyń qańtar-sáýir ailarynda jeńil ónerkásip óniminiń eksporty $67,3 mln jetti, bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 69%-ǵa artyq. Negizgi eksporttyq taýarlar arasynda trikotaj ónimderi, maikalar, jeideler, sómkeler men qaptama paketteri bar. Resei, Túrkiia jáne Qytai negizgi ótkizý naryqtary bolyp qala bermek.
2024 jyldyń 6 aiynda jeńil ónerkásiptiń negizgi kapitalyndaǵy investitsiialar 4,2 mlrd teńgeni qurady. Sonymen qatar kiim óndirisindegi investitsiialar 6,7 ese – 1,3 mlrd teńgege deiin ósti, teri jáne teri ónimderi óndirisindegi investitsiialar 3 ese – 94 mln teńgege deiin artty.
Biyl Aqtóbe oblysynda toqylmaǵan materialdar óndirisi, ekstrýziialyq geosintetika óndirisi, sondai-aq Atyraý oblysynda polipropilennen qapshyqtar men plenkalar óndirý sekildi jańa jobalardy belsendi túrde iske asyrylyp jatyr.
