Búgingi zamannyń talǵamy men talaby turǵysynan alyp qaraǵanda – internetsiz dúnie bos. Dúiim dúnieni tarynyń qaýyzyna syiǵyzyp jibergen aqparattyq tehnologiialar jyl ótken saiyn jetilip, damý ústinde. Bul úrdisten bizdiń eldiń da qalys qalmaýy mańyzdy. Qazaqstandy tsifrlyq habqa ainaldyrýdyń amal-tásilderi bar ma? El turǵyndary internetten taryǵyp otyrǵan joq pa? Atalǵan salada ashyq, ádil báseke naryǵyn qalai qalyptastyramyz?
Huawei Technologies Kazakhstan jáne ADT muryndyq bolýymen QR Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi uiymdastyrǵan «Tsifrlyq Qazaqstanǵa» forýmynda osy mańyzdy máseleler tarazyǵa tartylyp, talqyǵa tústi. Elimizdegi aqparattyq-tehnologiialardyń damý úrdisine baǵa berip, onyń damý joldary qarastyrylǵan sharada sala mamandary óz ekspertizalaryn ortaǵa saldy.
IDC halyqaralyq konsalting agenttigi 2022 jyldyń sáýir-maýsym ailarynda QR Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi úshin arnaiy zertteý ázirlegen edi. Ol zertteýler "Huawei Technologies Kazakhstan" tarapynan da qoldaý tapqan. Osy zertteýge qaraǵanda elimizdegi optikalyq-talshyqty internettiń úlesi qalalarda 28%, al aýyldy jerlerde 18 paiyzdy quraidy. Internet naryǵyndaǵy DSL tehnologiiasynyń úlesi budan áldeqaida joǵary, qalalar men aýdan-aýyldarda tiisinshe 37 jáne 35 paiyz bolǵan. Keńjolaqty internettiń qyzmeti men infraqurylymyn jetildirý jumystary ministrler kabinetiniń kún tártibine enipti. Sebebi, onsyz aqparattyq ekonomikanyń irgetasyn qalaý neǵaibyl.
Jańa tehnologiialarǵa negizdelgen ekonomikany jolǵa qoiǵanda turǵyndardyń turmysy túzelip, tútini túzý ushatyn bolady. Jańa tehnologiialar jańa jumys oryndarynyń qurylýyna jol ashyp, bizneske jańa múmkindikteri syilaidy dep kútilýde. Qazaqstan turǵyndaryn neǵurlym joǵary jyldamdyqty internetpen qamtyǵan saiyn qoǵamnyń saiasi saýaty men ekonomikalyq belsendigi soǵurlym arta túsedi.
Bul sózimizdi QR Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vitse-ministri Ashat Orazbek te rastap otyr. Onyń atap ótkenindei, 2011 jyly BUU «internettiń qol jetimdi bolýyn adam quqyǵyn saqtaýdyń bir belgisi» dep baǵalaǵan.
«Qoǵamdaǵy tsifrlyq teńsizdikten arylýymyz kerek. Tsifrlandyrý salasynda «qaita qurý» saiasatyna basymdyq berip, aqparattyq tehnologiialardy arqa tutatyn biznes jobalardyń ósip-ónýine jol ashýǵa tiispiz. Alaida bul baǵytta – regýliatorlar, telekommýnikatsiia operatorlary men bailanys qyzmetin tutynatyn aýditoriia aýyrbirshilik tanytyp, tyǵyz bailanys ornatýy tiis», – deidi, QR Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vitse-ministri Ashat Orazbek.
Ministrlik málimetinshe, qazirgi ýaqytta elimizdegi ADSL, FttN, 3G, 4G tehnologiiamen taralatyn keńjolaqty internetpen 6459 eldi-meken, sonyń ishinde 118 qala jáne 5214 aýyl-aimaq tolyq qamtylǵan. Qazaqstan turǵyndaryn qoljetimdi internetpen qamtý maqsatynda Úkimet «250+» baǵdarlamasyn ázirlep, osy baǵytta kezeń-kezeńimen alǵa jyljyp keledi. Qazirgi ahýal boiynsha, el turǵyndarynyń 99,3 paiyzy internetke qoly jetip, ǵalamtordan ózine kerekti aqparatty alyp otyr. Ilgeridegi «250+» baǵdarlamasyna qosymsha retinde «Tsifrlandyrý, ǵylym jáne innovatsiia esebinen tehnikalyq damýǵa umtylý» atty ulttyq joba ázirlegen QR Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi aldaǵy ýaqytta el turǵyndarynyń 100 paiyzyn joǵary sapaly internetpen qamtamasyz etpek.
Qazaqstandaǵy tsifrlyq ekonomikanyń betalysyna baǵa bergen Huawei Eurasia kompaniiasyndaǵy operatorlar jumysyn baqylaityn qurylymynyń ókili Ma Siao myrza internettiń jalpy ishki ónimdi arttyratyn «qudireti» baryn aitty.
«Eldegi barlyq salaǵa dendep engen, keńjolaqty, joǵary jyldamdyqpen taralatyn internet memlekettiń jalpy ishki ónimin 1,3 paiyzǵa arttyrady. Tez taralatyn internettiń arqasynda ekonomikanyń tamyryna qan júgirip, túrli-túrli ǵylymi jańalyq jasalady. Aitalyq, búginderi «aqyldy sheshim», «jasandy intellekt» naryǵynyń úlesi 30 paiyzǵa artqan. Bul óz kezeginde ekonomikanyń barlyq salasyn jańartýǵa, jańa úrdiske beiimdeýge múmkindik beredi. Bul turǵyda Huawei bútin bir memleketti joǵary jyldamdyqtaǵy internetpen qamtamasyz etýge áleýeti jetetin álemdegi jetekshi kompaniianyń biri. Biz Qazaqstan úkimetimen aradaǵy áriptestiktiń órisin keńeite túsýge ázirmiz. Osy arqyly aqparattyq tehnologiiaǵa arqa súiegen ekojúieni qalyptastyryp, joǵarytehnologiialy álemniń qabyrǵasyn qalaǵymyz keledi», – dedi Ma Siao myrza.
