Árine, bul maqalany erte bastan jazýǵa da bolar edi. «Byltyrǵy jyly qaidan qaldyńdar?» deseńiz, esh renjimeimiz. Saýalyńyz oryndy. Túsinemiz. Bul másele áli de ózektiligin joiǵan joq, biraq. Nege? Sózimizdi dáleldep berýge tyrysalyq.
Kúni keshe kórmeniń basqarma tóraǵasy Ahmejan Esimov barlyq oblys ákimderiniń orynbasarlaryn jinap shuǵyl jiyn ótkizdi. Kórmeni nasihattaý kóńilden shyqpai otyrǵanyn aitty.
Jazǵanymyz ótirik bolmasyn. Esimovtiń sózinen mysal keltire ketelik.
«EKSPO-nyń elge tigizer paidasy, ekonomikalyq tabysy, jalpy, Qazaqstanǵa bereri jaiynda halyqqa durys aqparat jetkizý kerek, myrzalar. Kórmeni nasihattaý bilet satýmen ǵana shektelmeidi. Sharanyń shyn mánindegi elge qajettiligin naqty mysaldarmen dáleldesek, jurttyń shynaiy qyzyǵýshylyǵyn týdyramyz»
dedi ol.
Durys aitady. Osy ýaqytqa deiin biliktiń tarapynan halyq kórmeni óz erkimen tamashalaýǵa keletindei ne jasalyndy? Ne atqaryldy? Bul álem jurtyna da qatysty. Dúiim dúnie bizde EKSPO ótetinin estidi me? Esimovtyń aitpaǵy da osy shyǵar. Kim, kim basqarma tóraǵasy kórmege kimniń kelip, kimniń ketetinin jaqsy bilip otyrǵan bolar.
Anyǵy, áli de kesh emes. EKSPO-ny jarnamalaýǵa, nasihattaýǵa áli de úlgeremiz. Bul úshin aqsha emes, adam kúshine sený kerek.
EKSPO-ǵa TÝRIST KELE ME?
Árine, keledi. Az ba, kóp pe? Az bolmas úshin olardyń qushtarlyǵyn oiatý mańyzdy. «Bolashaq energiiasy» taqyrybynda álemniń qandai jetistigi baryn, ne jasalyp jatqanyn kórýge umtylsa jaman emes qoi.
Aitalyq, kórmeni nasihattaýda Dimashtyń múmkindigin nege paidalanbasqa? Kúlli Qytaidy tabyndyrǵan Dimash EKSPO-ǵa qytai týristerin júzdep, myńdap tartsa utylmasymyz anyq qoi.
Osyǵan bailanysty biz Qytai elshiligine osydan eki apta buryn saýal jibergenbiz. Budan buryn kórmege 350 myń qytai keledi degen aqparat taraǵan. Osynyń anyq-qanyǵyn bilgimiz kelgen.Gazetimizdiń saýalyna kelgen jaýapta bylai delingen eken.
– Qytailyq týrister EKSPO-ǵa úlken top bolyp keledi. Biraq, olardyń naqty sany týraly eshteńe aita almaimyz. Qytailyq týristerdi kórmege shaqyrý, odan buryn olardyń qyzyǵýshylyǵyn oiatý úshin stimýl qajet. Týristik operatorlar osy jaǵynan iske jumylyp jatyr, – delingen eken jaýapta.
Bul aradaǵy stimýl degen ne? Árine, Dimash. Qazaqstannyń tabiǵaty men kórikti jerleri, tarihi oryndary týraly Qytai týristeri bilmeýi múmkin.
Biraq, Dimashty biledi. Olardyń kókeiinde «Dimash qaida elde týdy, qai elde ósti....bilse ǵoi, kórse ǵoi» degen qyzyǵýshylyq oiansa endeshe EKSPO-ny da ainalyp ótpeidi.
Anyǵy, Dimash bizdi Qytai fobiiasynan aryltty. Qytai kórermeniniń ónerdi súietinin, talantty baǵalaitynyn bildik. Demek, olar Dimashtyń «EKSPO-ǵa kelińizder, kórmeni tamashalańyzdar!» degen usynysyn da jerge tastamaýy kerek.
Esimov osyny aitqysy kelgen shyǵar...
«BILETTI MEN ALYP BEREMIN...»
Osy maqalany jazý ústinde Ońtústik Qazaqstan oblysynyń baspasóz qyzmeti habarlasty.
Óńirdegi biznesmenniń biri Rahym Táńirbergenov 2 mln. teńgege EKSPO biletterin satyp alypty. Árine, ózine emes, elge. Táńirbergenovti tanymaimyz. Jańalyqty jariialaǵanymyz sol synǵa qaldyq. «2 mln. teńgeni basqa iske jumsasa, qaiyrylymdylyqqa baǵyttasa ne eter edi» dedi jurt. Durys aitady, solai jasaýyna da bolar edi. Jurttyń synyna qalǵan kásipkerge telefon shalýǵa týra keldi. Bilet kimge, nege alyp berdi? Bul upai jinaýdyń amaly?
«Joq. Bul jasqa jetkende maǵan munyń qajeti shamaly. Óz basym EKSPO-2017» kórmesine árbir azamat atsalysýy tiis dep esepteimin. Óitkeni bul óte mańyzdy shara. Elimizge álemniń 100-den astam memleketinen qonaqtar kelgeli otyr. Sondyqtan osyndai aýqymy zor sharadan ońtústikqazaqstandyqtar da syrt qalmaýy tiis dep oilap, búgin óz qarajatyma 500 bilet satyp alyp otyrmyn.
Bul biletterdi turmysy tómen otbasylar men múgedekterge jáne de ardagerlerge syilyq retinde usynamyn. Sonymen qatar, jaz aiynda kórmege barý úshin arnaiy avtobýstar uiymdastyryp, túrkistandyqtardy óz esebimnen Astanaǵa aparyp qaitamyn», –
– dedi Rahym Táńirbergenov.
Túsine bilgen adamǵa bul da qaiyrlymdylyqtyń bir túri shyǵar. Kórmeni kórgisi keletin áleýmettik jaǵdaiy tómen otbasylarǵa bilet alyp bergennen qandai astar izdeýimiz qajet? Anyǵy, álgi kásipker basqa da biznesmenderge úlgi bolsa, utylmas edik. Mundaida «muǵalimder men dárigerlerge EKSPO biletterin alǵyzyp jatyr" degen áńgimeler de sap tyiylar ma edi...
RIANNA KELSIN BE? KELSIN...
Bizdiń oqyrman talǵampaz ǵoi. Synshyl. Solai bolǵany durys ta shyǵar. Solai bolsa da aitaiyq .Bilesiz be, budan buryn EKSPO-nyń ashylý saltanatyna álemge áigili pop-juldyz Rianna keledi degen aqpar taraǵan. Keiin sybys bolyp shyqty.
Buǵan qatysty pikir bildirgen Mádeniet ministri ánshiniń sharaǵa shaqyrtý alǵanyn estimegenin aitty. Endi qarańyz, Riannanyń kelgeninen, án salyp ketkeninen Qazaqstan utylar ma edi?
EKSPO qazaqstandyq emes, halyqaralyq kórme. Al halyqaralyq sharalarǵa álemdik deńdeidegi juldyzdy shaqyrtý burynnan bar tájiribe. Iá, shashylý shyǵar. Iá, daraqylyq bolyp kóriner. Biraq, óz elińde ótip jatqan aýqymdy sharany shartarapqa tanytýdyń jalǵyz joly osy qazir.
Fýtbol alamandaryn alyp qarańyz, aitalyq. Álem chempionattaryn, Eýropa birinshiligin. EKSPO-ny ótkizýge biz budan kem shashylǵan joqpyz ǵoi. Al onyń qaitarymy bolýy úshin jarnamasy da belgili bir deńgeide shoýǵa jaqyn bolýy kerek pe edi.
Sol siiaqty «Golovkinniń kezdesýi ótsin be? Ótsin...» deýge ábden negiz bar. Munyń barlyǵyna EKSPO sebepshi bolsa kórmeniń dańqy da, daqpyrty da dúiim dúnieniń esinde qalýy tiis.
Ilgeride Esimovtiń sózin mysalǵa keltirgenbiz. «EKSPO-nyń elge tigizer paidasy, ekonomikalyq tabysy, jalpy, Qazaqstanǵa bereri jaiynda halyqqa durys aqparat jetkizý kerek» degen ol. Biraq, bul úshin ne istelindi? Halyqqa qandai aqparat jetti?
EKSPO-nyń ekonomikalyq tabysy týraly ne aityldy? Ne aitylyp jatyr? Bilik aryz, sóilep semiz shyqty ma? Bul týraly aldaǵy ýaqytta egjei-tegjeili jazatyn bolamyz.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
