Qazaqstanda psihikalyq syrqattarǵa bailanysty múgedektigi bar adamdardyń sany jyl saiyn artyp keledi. Biylǵy málimetke júginsek, el aýmaǵynda osyndai diagnozy bar shamamen júz qyryq myń adam tirkelgen. Bul – elimizdegi barlyq múgedek jandardyń besten bir bóligi. Solardyń ishinde ár besinshisi – bala. Memleket mundai azamattarǵa járdemaqy, meditsinalyq kómek, bilim alý jáne jumyspen qamtý baǵytynda ártúrli áleýmettik qoldaý kórsetedi.
Múgedektik boiynsha tólenetin memlekettik járdemaqy mólsheri múgedektik tobyna qarai bólinedi. Biyl járdemaqy kólemi kúnkóris deńgeiiniń ósýine bailanysty indeksatsiialandy. Atalǵan tólemder eńbek ótiline, jumysbastylyǵyna qaramai beriledi. Sonymen birge, eńbekke jaramsyz bolyp tanylǵan azamattar, eger olar áleýmettik saqtandyrý qoryna jarna aýdaryp otyrǵan bolsa, qosymsha tólem alýǵa quqyly. Bul qarajat naýqasqa naqty qansha ýaqyt boiy eńbekke jaramsyz degen meditsinalyq qorytyndy berilgenine bailanysty tólenedi.
Jańa ózgeristerdiń biri – aýyr psihikalyq syrqatpen aýyratyn azamattarǵa kútim jasaityn tulǵalarǵa da ai saiyn járdemaqy tólenedi. Bul – olardyń jumys isteý múmkindigi shekteýli ekenin eskergen mańyzdy sheshim.
Bilim berý salasynda da birqatar múmkindikter qarastyrylǵan. Múmkindigi shekteýli balalarǵa arnaiy mektepke deiingi jáne mekteptik mekemeler jumys isteidi. Eger balanyń densaýlyǵy mektepke barýyna múmkindik bermese, úide oqytý uiymdastyrylady. Orta jáne joǵary bilim berý oryndary múmkindigi shekteýli talapkerlerge arnap arnaiy kvota usynady. Eger oqýǵa túsý baly birdei bolsa, birinshi jáne ekinshi toptaǵy múgedek talapkerlerge basymdyq beriledi.
Jumysqa ornalasý máselesi de memleket nazarynan tys qalǵan joq. Jumys berýshilerge osyndai azamattarǵa arnalǵan jumys oryndaryn beiimdeýge járdemaqy qarastyrylǵan. Sonymen qatar, eńbek naryǵynda olarǵa jeńildetilgen sharttarmen jumysqa ornalasýǵa múmkindik beriledi. Jumys ýaqyty qysqartylyp, túngi jáne artyq saǵattyq jumysqa tartýǵa tyiym salynǵan. Jyl saiyn qosymsha aqyly demalys beriledi. Jeke isin bastaimyn degen jandarǵa memleket qaitarymsyz grant beredi, kásiptik oqytý baǵdarlamalaryna qatysý múmkindigi bar.
Budan bólek, memleket tarapynan birqatar jeńildikter qarastyrylǵan. Psihikalyq múgedektigi bar azamattar sanatorlyq emdeý mekemelerine tegin joldama ala alady. Olar memlekettik jaldamaly turǵyn úige kezeksiz ornalasý quqyǵyna ie. Sonymen qatar, belgili bir tabys kólemine deiin salyqtan bosatylady. Temirjol biletteri men qoǵamdyq kólikpen júrýge de jeńildikter qarastyrylǵan. Mundai azamattar memlekettik baj salyǵynan bosatylady, al mindetti meditsinalyq saqtandyrý jarnalaryn tóleýden tolyqtai bosatylady.
Múgedektik rásimdeý protsesi birneshe kezeńnen turady: aldymen ýchaskelik dárigerge qaralyp, tiisti tekserýlerden ótedi. Keiin qorytyndy VKK arqyly jasalyp, mediko-áleýmettik saraptama komissiiasyna jiberiledi. Eger azamattyń múgedektigi psihikalyq syrqatqa bailanysty bolsa, sheshim arnaiy mamandandyrylǵan komissiiada qabyldanady. Járdemaqy taǵaiyndaý ótinishi «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» korporatsiiasy arqyly beriledi. Qujattar tolyq bolsa, jeti jumys kún ishinde jaýap beriledi.
2025 jyly júzege asqan bul ózgerister – eldegi múmkindigi shekteýli jandardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan naqty qadamdar. Áleýmettik qoldaýdyń keńeiýi – bul azamattarǵa tek qarjylai kómek qana emes, qoǵamda óz ornyn taýyp, laiyqty ómir súrýine jasalǵan múmkindik.
