Dombyra – dastan
Qazaq halqynyń jan serigi, rýhani azyǵy bolyp kelgen kieli dombyrany búkil el bolyp qazirgi kúni jer –jerde toilaimyz. Merekege orai S.Jienbaev atyndaǵy oblystyq jasóspirimder kitaphanasynda «Dombyra – mádeni rýhani qazyna» atty onlain sazdy saǵat ótkizgen bolatyn. Uiymdastyrylǵan sharanyń maqsaty: kitaphana oqyrmandaryn halyq mýzykasyn, mádenieti men ónerin túsinip, boiyna sińire bilýge daǵdylandyrý. Ulttyq aspabymyzdy dáripteý. Shara barysynda kitaphana qyzmetkeri Shyrailym Oralbaiqyzy dombyranyń shyǵý tarihy, dombyra aspabynyń qurylysy, dombyranyń kútimi, dombyra túrleri týraly oqyrmandarǵa keńinen túsindire ótti. Dombyra - san ǵasyrlardan beri syryn saqtaǵan, qazaq dalasynda keńinen tanymal aspap.
Dombyra aspabynyń negizgi eki túrine bailanysty aspapta kúi oryndaýdyń eki túri «tókpe» men «shertpe» qaǵystary qalyptasqan. Sazdy kúiler Arqa óńirinde, al tókpe kúiler batys aimaqtarda keń taralǵan. Dombyra shertýdiń «suqpa» (suq jáne orta saýsaqpen shertip oinaý), «jap taqymta» (ishekti bos kúiinde qaǵyp, perneni basyp otyrý), «ilip-qaqpai» (ishekti ilip qaǵý), «teris qaqpai» (joǵary-tómen) dep atalatyn túrleri bar eken. Dombyra aspabynyń eki ishekti túrinen basqa úsh ishekti, qos jaqty, keń shanaqty, shińkildek nemese «balaqai dombyra» degen túrleri bar eken.
Dombyrada halyq kúilerin ǵana emes, batys jáne shyǵys klassikalyq shyǵarmalaryn, tanymal týyndylaryn oryndaidy. Ár túrli eskertkishterge, sondai-aq etnograftardyń jazyp qaldyrǵan eńbekterine júginsek, dombyra jáne ózge halyqtardyń osy tektes aspaptary tipti sonaý orta ǵasyrlarda belgili bolǵan eken.
Mysaly, Ábý Nasyr ál-Farabidiń eńbekterinen tambýr aspaby jaiynda oqýymyzǵa bolady. Ózbek halqynyń dombyraǵa óte uqsas eki ishekti dýtary alǵash ret ál-Hýseinidiń «Mýzykalyq kanon» degen traktatynda dombyra týraly aitylady. Qazaqtyń halyq aspaby dombyra XIV ǵasyr jazbalarynda kezdesedi. Onyń bastaǵy túri men qurylysy qazaqtyń dombyrasynan aýmaidy. Osyndai aspap attarynyń uqsastyǵy da olardyń túpki shyǵý tegi bir ekenin kórsetse kerek.
Ótken ǵasyrda uly halyq kompozitory Qurmanǵazymen birge Dáýletkerei, Táttimbet, Seitek, Baiserke, Qazanǵap sekildi sańlaq kúishiler dúiim jurtty aýzyna qaratqan. Barmaǵynan bal tamǵan maitalman dombyrashy bolýymen birge neler bir ǵajap kúi de shyǵarǵan shyn mánindegi óner ieleri boldy. Olardyń arqasynda dombyrada tartylatyn kúilerdiń mýzykalyq formasy úzdiksiz jetildirile tústi. Dombyranyń tehnikalyq múmkindikteri artqan saiyn dombyra tartý óneri de edáýir órge basyp, baii tústi. Onlain sharaǵa qatysqan oqyrmandar óleń oqyp, dombyramen kúi oryndap belsendilik tanytty. Shara sońynda kitaphana qyzmetkeri Laýra Erikqyzy Iliias Jansúgirovtyń «Dombyra» óleńin oqyrman qaýymǵa oqyp, «Dombyra-dastan» atty kitap kórmesine bibliografiialyq sholý jasady.
Qudasova Shyrailym, S.Jienbaev atyndaǵy oblystyq jasóspirimder kitaphanasynyń qyzmetkeri,
Aqtóbe qalasy
