Dinshildik pen dindarlyq arasy

Dinshildik pen dindarlyq arasy
Din - dúniia men aqyret arasyn iman arqyly retteidi. Ári sol islam, adamǵa aqyl sheńberinde tulǵalyq dárejesi men jaýapkershilik sezimin beredi. Sebebi din- qudailyq institýt.

Sondyqtan din qubylysy degende onyń tek qoǵamdaǵy kórinisteri ǵana emes, adam erki, jaýapkershiligi, ary, namysy, dili, moraldyq negizi, amaly, duǵasy men qulshylyǵyn birge tutas qaraý qajet. Mine bular – adamnyń Allamen bailanysyn kórsetetin qabattar. Allamen bailanys degen teister, ateister, deister, panteister, agnostikter jáne t.b. degen siiaqty qoǵamdaǵy adamdar tobyn da anyqtaidy. Meniń aitaiyn degenim, osy ózimizdiń islam dini negizinde Allamen bailanys ornatýshylardyń eń basty problemasy: ol dindar men dinshil arasy. Ǵylymda din qubylysynyń tórt negizgi salasy - dini senim, dini tájiribe, dini tanym jáne dini sana - qabattary adammen anyqtalady.

Osylardyń ishinde halyqtyń dinshildigi men dindarlyǵyn anyqtaityn ólshem ol dini tanym. Shákárim atamyz, «Dinshilder, anyqty bilmes kúnshilder “Janyńdy joldan qosty” dep, Shariǵat aityp kúńkilder» deidi. Bul qazaqty dinmen aldap, ózi de aldanyp, nápsiniń jeteginde ketken «dinshilder». Olar ótirik nemese ádeii eldi islamnan sýytyp, islamofobiiaǵa jaldanyp júrgender. Rasynda atamyz aitqandai, bizdegi dinshilder syrty islam ishi jahiliia kezeńindegi tanym túsinikterge ábden malynyp alǵan.

Búgingi qoǵamdaǵy islamǵa degen narazylyq psihologiiasyn da órshitip otyrǵandar solar, iaǵni dinshilder. Búginde qoǵamda jamaǵatshylyq psihologiiamen bes alty kitap ne bolmasa bes alty aiat jattap alǵan “dinshilder” tolyp júr. Bir jaǵynan dinshilder dindi qulqynyna jemtikke ainaldyrady. Nápsi degen bále kez kelgen qundylyqty ózine qural qylyp alady. Bundai ustanym eshqashan islam dininiń mánimen úilespeidi. Búgin talaq pen balaq, hijap, saqal, kóp áiel alý, fanatizm jalpy islamofobiianyń quraly. Muny nadandyq deidi. Al nadandyq islamnyń qas jaýy. Al endi dindi aqylmen, tanymmen, bilimmen alǵandar da bar, dindar tulǵalar. Olar úshin dinniń buiryqtaryn oryndaý, tyiymdarynan qashý, qulshylyq pen minajattaryn júzege asyrý ojdanynyń tilegi, jaýapkershiligi retinde qaralady. Islam dini - qazaq bolmysynyń máni, eldik tájiribesiniń de órkeniettik bastaýy. Búgingi egemendikti baiandy qylýdyń basty sharty dinshildik emes, dindarlyq. Dindarlyq paiǵambarymyz aitqandai, ol Allanyń raqymy. Naǵyz dindar, Alla jolyndamyn degen jan, kez kelgen máselege, qoǵamdaǵy bolyp jatqan teris túsinikter men qubylystarǵa jamaǵatshylyq kózqaraspen emes, tanymdyq, metodologiialyq turǵydan baǵa beredi. Sebebi, naǵyz dindar adam, jamaǵatshylyqtyń qoǵamdy, ultty jikshildikke bastap, bólip tastaityn qara kúsh ekenin biledi. Búgin qoǵamda osyndai kórinbeitin partiialyq qýaty bar, dinshildikke negizdelgen jamaǵattar kóbeiip ketti. Aralarynda eń bolmasa dialog ta joq. Iasaýi atamyzdyń osyndaida «Sen - men degen halaiyqtan qashtym, men» degen hikmeti eske oralady. Al dinshilder budan habarsyz. Túiinimiz, sońǵy egemendik jyldar «jamaǵatshyldyqqa boi aldyrǵan dinshilder» de qazaqtar. Endigi maqsat, ýaqyt óte kele, sol ýahabi-sopy, eski men jańa qazaqtar, orys tildi-qazaq tildiler arasynda mámile, ózara qurmet pen kelisim túsinigi qalyptasýy kerek. Bul máselede, «ala qoidy bóle qyrqýdy» buqaralyq aqparat quraldary da toqtatý kerek. Bar qazaq bir qazaqpyz. Seniń dindi qabyldaý metodyń mynaý, meniki mynaý, endi ortada eki tanymdyq metodty biriktiretin aqiqatty tabýǵa bastaityn dialog múmkindigine jol ashsaq qana utamyz.

Eshqashan óz elimizde, óz ishimizde ózara, suhbat qura almasaq, bireý bizge syrttan kelip, yntymaqta, birlikte, bolyńdar dep jol kórsetpeidi. Sondyqtan qazaq úshin, «meniń jolym aq, seniki qara, men jannatqa sen tozaqqa bara jatyrsyń» degen «balalyq sezimnen arylyp», aqyretti Allaǵa qaldyryp, qazaqtyq tuǵyrǵa oralýdy basty maqsat etip, dindardyń syrtyna emes, rýhaniiatyna mán berýdi úirenbese, el bolýdan ada bolýy ǵajap emes. Sondyqtan qazirgi din saiasaty da, dini saiasat ta dindi bolmystyq turǵydan tanyp, tanytýdy qolǵa alýǵa bailanysty bolyp otyr. Dinniń barlyq qabattaryn tutas taný kerek. Ol tek qana formadan, qulshylyqtan, tildegi sózder men aýyzdaǵy duǵalardan, iilip búgilýden ǵana turmaidy.

Dosai Kenjetai