90-shy jyldardyń tusynda Keńes Odaǵy ydyrap, óz aldymyzǵa jeke otaý qurǵan kezde, eldegi áleýmettik-ekonomikalyq ahýal kúrt nasharlap ketken. Bul óz kezeginde demografiialyq jaǵdaiǵa da áser etip, halyq sanynyń azaiýyna alyp kelgen.
Sarapshynyń pikirinshe sońǵy jyldardyń bederinde halyqtyń tabiǵi ósiminde oń dinamika baiqalady.
«2025-shi jylǵa deiin Qazaqstan halqynyń sany taǵy 1 millionǵa adamǵa ulǵaiady», – deidi Áliia Orazǵalieva.
Onyń atap ótkenindei, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary elimizdiń ekonomikasy úshin ońai bolmaǵan. Tarihi otanyna qonys aýdarýshylardyń sany kúrt artyp, týý kórsetkishine qaraǵanda ólim-jitim kóbeigen. Áleýmettik jaǵdaiǵa bailanysty azattyqtyń alǵashqy úsh jylynda ǵana 1,3 millionnan astam adam elden ketken.
Eń joǵary kóshi-qon kezeńi 1994 jyly tirkelgen – sol kezde Qazaqstannan jarty millionnan astam adam kóship ketken.
«1990 jyldan 2002 jylǵa deiingi aralyqta halyq sany 1,8 millionǵa, iaǵni 16,6-dan 14,8 million adamǵa deiin azaidy. 2002 jyl Qazaqstan úshin «demografiialyq krizistiń» shyrqaý shyńy boldy.
Bilik krizisten shyǵýdyń amaldaryn izdesterdi. Birqatar mańyzdy reformalar qolǵa alyndy.
Eks-prezident Nazarbaev ekonomikany damytýda demografiianyń mańyzdylyǵyn túsine otyryp, 90-shy jyldardyń sońyna qarai jańa demografiialyq saiasattyń mańyzdy baǵytyn aiqyndady.
- Birinshiden, bala týýdy yntalandyrýdyń áleýmettik-ekonomikalyq tetikteri engizildi;
- Ekinshiden, qazaq kóshiniń qabyrǵasy qalanyp, qandastardy elge shaqyrý júiesi iske qosyldy;
- Úshinshiden, turǵyndardyń ómir súrý uzaqtyǵyn arttyrý jáne ómir sapasyn jaqsartý boiynsha eleýli jumys júrgizildi», – deidi sarapshy.
...
Demografiialyq daǵdarysty eńserýdiń alǵashqy nátijeleri 2003 jylǵa qarai sezile bastaǵan.
Osy kezeńnen bastap bala týýdyń turaqty ósýi baiqalǵan.
Qabyldanǵan strategiialyq sharalardyń arqasynda 2011 jylǵa qarai Qazaqstan halqynyń sany 1990 jyldyń deńgeiine, iaǵni 16,6 mln adamǵa jetken.
Sói degen Áliia Orazǵalieva demografiialyq ahýaldyń jaqsarýyna tarihi otanyna oralǵan qandastardyń úlken úles qosqanyn aitady.
«Táýelsizdik jyldary 1,79 million etnikalyq qazaq atamekenine qonys aýdardy. Qazaqstandaǵy halyq sanynyń turaqty ósýi qazaqstandyq demografiialyq modeldiń tabystylyǵyn kórsetedi.
90-shy jyldardyń basynda osyndai demografiialyq daǵdarysqa tap bolǵan kórshi elderge qarasańyz, buǵan kóz jetkize alasyz.
Aitalyq, Reseide barlyq qoldaý sharalaryna, sonyń ishinde "Ana kapitalyna" qaramastan, týý kórsetkishi tómen. Sońǵy 30 jylda Reseide halyq sanynyń ósý protsesi turalap, 2 million adamǵa azaiyp ketti» deidi sarapshy.
Onyń atap ótkenindei demografiialyq saiasatty saýatty júrgizý turaqty áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń negizi.
«Halyq ósiminiń aǵymdaǵy qarqyny saqtalǵan jaǵdaida 2025 jylǵa qarai Qazaqstanda halyq sany kem degende 1 million adamǵa artady. Osylaisha, aldaǵy jyldary depopýliatsiia problemasy bizdiń elge qaýip tóndirmeidi. Degenmen, demografiialyq ósýdiń aǵymdaǵy kórsetkishterin saqtaý jáne kóbeitý eldiń adami kapitalyn ulǵaitýdyń tiisti saiasatymen nyǵaitylýy tiis», – deidi Áliia Orazǵalieva.
