Qazaqstan 2025 jylǵa deiingi juqpaly emes aýrýlardan bolatyn mezgilsiz ólim-jitimdi 25%-ǵa azaityp, Ǵalamdyq monitoring júiesiniń maqsattaryna qol jetkizgen DDSU-nyń Eýropalyq óńirindegi 9 eldiń qataryna kirdi. Osylaisha Qazaqstan atalǵan jetistikke jetken Ortalyq Aziiadaǵy alǵashqy el boldy. Bul týraly DDSU baiandamasynda aityldy dep jazdy BUU resmi saity.
«Juqpaly emes aýrýlardan bolatyn ólim-jitimniń aldyn alý, qaýip faktorlary jáne kúres strategiialary» baiandamasynda Qazaqstannyń júrek-qan tamyrlary aýrýlary men qaterli isikpen kúres salasyndaǵy ulttyq densaýlyq saqtaý júiesin nyǵaitýda qoldanǵan tájiribesi men sharalary qarastyrylǵan. Aýrýlardyń aldyn alýǵa, erte anyqtaýǵa, emdeýdi jaqsartýǵa jáne ómir súrý uzaqtyǵyn arttyrýǵa erekshe nazar aýdara otyryp, Qazaqstan óńir elderine úlgi bolyp otyr.
"DDSU Qazaqstanmen JEA-dan bolatyn ólimniń negizgi sebepterin joiý baǵytynda yntymaqtastyqta jumys isteidi. El infarkt pen insýltti emdeý boiynsha ulttyq ortalyqtar qurýǵa investitsiia salyp, temeki tutynýǵa qarsy kúres pen qantty sýsyndar tutynýdy qysqartý sharalaryn qabyldady. Bul sharalar halyq densaýlyǵyna oń áserin berip jatyr", – dedi DDSU Eýropalyq biýrosynyń densaýlyqty nyǵaitý jáne aldyn alý bóliminiń direktory doktor Gýndo Vailer.
Insýlt pen infarkttan qorǵaý
JEA – DDSU Eýropalyq óńirinde ólim-jitimniń 90%-yn quraityn eń basty qaýip. Alaida bul ólimderdiń kópshiliginiń aldyn dáleldi derekterge negizdelgen saiasat pen naqty sharalar arqyly alýǵa bolady.
"Qazaqstan DDSU usynǵan JEA-men kúres jónindegi sharalardyń 50%-yn tolyq, al 36%-yn ishinara iske asyrdy. Sondai-aq el JEA men olardyń qaýip faktorlarynyń taralýyn baǵalaýǵa arnalǵan DDSU-nyń altyn standarty – STEPS zertteýin alǵash ret ótkizdi. Bul – halyqaralyq deńgeide salystyrýǵa keletin sapaly derekterge qol jetkizýdegi mańyzdy qadam", – dep qosty doktor Vailer.
2017-2024 jyldar aralyǵynda Qazaqstanda kardiologiialyq aralasýlar júrgizetin kateterizatsiialyq zerthanalar sany 31-den 49-ǵa deiin artty. Sonymen qatar, eldiń túrli aimaqtarynda jumys isteitin 83 insýlt ortalyǵy insýltten bolatyn ólim men múgedektikti aitarlyqtai azaitýǵa kómektesti.
Qazaqstan júrek pen ókpeni transplantatsiialaý salasynda da Ortalyq Aziiada kóshbasshyǵa ainaldy. 2012 jyldan bastap júrek jumysyn qoldaityn 600-den astam qurylǵy sátti implantatsiialanǵan. Al 2025 jyly elde 100-shi júrek transplantatsiiasy jasaldy.
Erte anyqtaý jáne skrining
Qazaqstan JEA-ny erte anyqtaýǵa arnalǵan skrining baǵdarlamalaryn keńeitti. Ulttyq densaýlyq saqtaý júiesi sheńberinde gipertoniia, júrektiń ishemiialyq aýrýy, diabet jáne birneshe qaterli isik túrlerin qamtityn segiz aýrý boiynsha skrining júrgiziledi.
2024 jyldyń qorytyndysy boiynsha, sút bezi men toq ishek qaterli isigine skriningpen qamtý deńgeii 70%-ǵa jetti – bul el tarihyndaǵy eń joǵary kórsetkishterdiń biri.
"Erte diagnostika, ýaqytyly meditsinalyq kómek jáne naýqastardy qoldaý – Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basty basymdyqtary. Bul halyq densaýlyǵy kórsetkishterin jaqsartýǵa yqpal etedi", – dedi QR Densaýlyq saqtaý birinshi vitse-ministri Timýr Sultangaziev.
2023 jyly Qazaqstandaǵy ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 2022 jylmen salystyrǵanda 74,44 jyldan 75,09 jylǵa ósti. Sonymen qatar, ólim-jitim deńgeii de azaidy: 2021 jylǵy 1000 adamǵa shaqqandaǵy 9,6 jaǵdaidan keiin bul kórsetkish turaqty túrde tómendep keledi.
Qazaqstan jatyr moiny obyryna qarsy kúreste adam papilloma virýsyna (HPV) testileýdi engizip, densaýlyq saqtaý standarttaryn halyqaralyq talaptarǵa sáikestendirý jolynda ilgerilep keledi.
Qaýip faktorlaryn azaitý: temeki men durys emes tamaqtaný
Meditsinalyq-profilaktikalyq sharalardan bólek, Qazaqstan JEA-nyń negizgi sebepteri – temeki shegý, durys emes tamaqtaný, qantty artyq tutyný siiaqty faktorlardy azaitýǵa airyqsha nazar aýdarýda.
Qazaqstan postkeńestik elder arasynda temekige qarsy eń qatań saiasat júrgizip otyr. Negizgi sharalar:
Qoǵamdyq oryndarda temeki shegýge tyiym salý;
Temeki qoraptarynda eskertý sýretterin ornalastyrý;
Salyqty kóterý;
Temeki ónimderin jarnamalaýǵa jáne satýǵa shekteý;
Elektrondy temeki men veipterge tolyq tyiym salý.
Osy saiasat sońǵy onjyldyqta shylym shegýshilerdiń sanyn edáýir azaitty – qazirgi ýaqytta olardyń úlesi shamamen 20 paiyz dep baǵalanady.
Sonymen qatar, Qazaqstan qantty sýsyndardy tutynýdy azaitý boiynsha mańyzdy qadamdarǵa bardy:
Mektepterde mundai sýsyndardy satýǵa tyiym salyndy;
2024 jyly 21 jasqa deiingi jastarǵa energetikalyq sýsyn satýǵa tyiym salatyn zań qabyldandy.
Yntymaqtastyq jáne bolashaq josparlar
Memleket aýqymdy jetistikterge qaramastan, jekelegen baǵyttarda áli de qosymsha sharalardy qajet etedi.
"Qazirgi tańda Qazaqstanda tuz tutynýdy azaitý, balalarǵa baǵyttalǵan ziiandy taǵamdardy jarnamalaýǵa shekteý qoiý, emshek sútine almastyrǵyshtar men transmailarǵa qatysty standarttar tolyq engizilmegen. Úkimet osy baǵyttardy kúsheitip, JEA-men kúres saiasatyn jetildirýdi josparlap otyr", – dep qorytyndylady Sultangaziev.
