QR Saýda jáne integratsiia ministriniń orynbasary Azamat Asqaruly óz sózinde ótken jyldyń 11 aiynda elimizdiń taýar eksporty 4,7% tómendep, aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń eksporty 7,1% óskenin, sonymen qatar óńdelgen taýarlardyń eksporty 4,1% tómendegenin atap ótti. Ol sondai-aq eksport kórsetkishteriniń tómendeýi azyq-túlik taýarlaryna álemdik eksport baǵasynyń tómendeýine bailanysty ekenin aitty.
– Importty almastyrý basty másele bolyp otyr. «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha tamaq jáne jihaz ónerkásibi siiaqty birinshi kezekte qajet bolatyn taýarlarmen qamtamasyz etý úshin importty almastyrýǵa qarjy bólindi, – dep atap ótti ministrdiń orynbasary.
Senat Tóraiymy óz kezeginde fermer odaqtary mundai statistikamen kelispeitinin atap ótti.
– Bizdiń ónimderimizdiń óz sóremizge jetýi óte qiyn. Iri saýda ortalyqtary ónim óndirýshilerdi paidasyz jaǵdaiǵa dýshar etedi. Deldaldar 200-300% ústeme baǵa qosyp otyr. Otandyq naryqqa ónim shyǵarý tiimsiz bolýǵa ainaldy. Saýda ústemesin, ásirese, bólshek saýda baǵasyn retteý saiasaty bolýy tiis. Eń bolmaǵanda, ózimiz eń tómengi kúnkóris deńgeii dep esepteitin birinshi kezekte qajet bolatyn taýarlarǵa qatysty bolýy kerek, – dedi D.Nazarbaeva.
Dariǵa Nazarbaeva azyq-túlik qaýipsizdigi taqyrybyn jalǵastyra otyryp, tamaq ónimderi baǵasynyń ósýine nazar aýdardy.
– Halyq birinshi kezekte qajet bolatyn azyq-túlikterdiń, kartop, qaraqumyq baǵasynyń ósýine alańdaýly. Qanshama jumystar atqaryldy, sýbsidiia berildi, qarjy salyndy, túrli baǵdarlamalar men jol kartalary bar, áitse de jaǵdai jaqsarmai keledi. Halyqtyń áleýmettik álsiz toptaryna kórsetiletin memlekettik qoldaýdyń barlyq sharalaryn baǵanyń ósýi joiyp otyr, – dedi Senat Tóraiymy.
Palata basshysynyń aitýynsha, eksport saiasatyn retteýde tájiribeden ótken birqatar tetikteri bar. Máselen, importtaýshy elderge qatysty dálme-dál qarsy shara qoldanýǵa jáne ákelinetin ónimniń sapasyn baqylaý sharalaryn kúsheitýge bolady.
Bul rette, ekinshi jaǵynan eksportty damytý jáne arzandatý úshin agroónerkásip kesheni ónimderiniń logistikasyn ońailatý, oǵan jeke kompaniialardyń qarqyndy qosylý múmkindigi jóninde baǵdarlama ázirleý kerek.
Senator Áli Bektaev statistikalyq derekterdegi ónimniń ártúrli ataýlary men túrli memlekettik organdarda bólekshe alynǵan tarmaqtardy túsiný máselesin kóterdi. «Óz kezeginde mundai málimetter memlekettik organdardy jańylystyrýǵa alyp keledi» dep atap ótti senator jáne bul júieni tártipke keltirýge shaqyrdy.
Shara barysynda «Azyq-túlik kelisimshart korporatsiiasy» ulttyq kompaniiasy» AQ Basqarma tóraǵasy Qanat Qaraýylov baiandama jasady. Ol astyq qabyldaý mekemelerindegi astyqtyń san men sapalyq turǵyda saqtalý problemasyna toqtala kelip, olardyń ielerine qatysty urlyq-qarlyq pen memlekettik baqylaýdyń joqtyǵyn aitty.
Q.Qaraýylov máseleni sheshý retinde astyq qabyldaý jáne astyq qabyldaý mekemelerindegi astyqty tiep jóneltýdi esepke alý protsesterin avtomattandyrýda elektrondyq astyq qolhattaryn damytýdy; Problemalyq kreditter qorynda kepilde turǵan astyq qabyldaý kásiporyndaryn Azyq-túlik korporatsiiasyna berýdi; astyqtyń naryqqa qatysýshylarda bolýy men sapasyn jáne onyń esebine sáikestigin mezgil-mezgil tekserýdi usyndy.
Sharaǵa qatysýshylar aýyl sharýashylyǵynyń óndirisi taqyrybyn jalǵastyra otyryp, sharýashylyq júrgizetin sýbektiler úshin nesie resýrstarynyń qoljetimsizdigi týraly aityp berdi. Sala ókilderiniń baǵalaýy boiynsha ekinshi deńgeidegi bankter aýyl sharýashylyǵy sektoryn ótimdiligi tómen ári kepil bazasynyń joqtyǵymen sipattalatyn táýekeli joǵary sanatqa jatqyzady, bul beriletin kepildikterdiń mólsherin azaitady.
«Atameken» basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Eldar Jumaǵazievtiń aitýynsha, ónimdi eksporttaý kezinde qosymsha qun salyǵyn qaitarý – kásipkerlerdiń ózekti máseleleriniń biri bolyp tabylady. Bul birneshe jyldan beri sheshilmei kele jatqan másele.
– Qazaqstannyń un óndirýshileri salyq organdarynda únemi qosymsha qun salyǵyn qaitarý problemasyna tap bolady. Osyǵan bailanysty eksporttaýshylardyń jeńildetilgen tetiktermen eksporttaý kezindegi qosymsha qun salyǵyn qaitarý rásimin qaita qaraý qajettigi týyndaidy, – dedi E.Jumaǵaziev.
Ulttyq Kásipkerler palatasynyń basshysy sondai-aq astyq pen undy basqa elder arqyly tranzitteý kezindegi joǵary tarifterdi atap ótti. E.Jumaǵaziev qazaqstandyq astyq pen undy eksporttaýshylardyń temir jol kóligimen tasymaldaý kezinde tranzittik elderde qolaily tariftik jaǵdailar qamtamasyz etilse jaǵdai jaqsararatynyn alǵa tartty.
Dariǵa Nazarbaeva kezdesý sońynda shikizattyq emes eksportty damytý jónindegi negizgi institýttar fýnktsiialarynyń qaitalanýyna qatysýshylardyń nazaryn aýdardy.
– Osy uiymdar qyzmetiniń tiimdiligin baǵalaýǵa kim taldaý jasaidy? Eksportqa múddeli adamdar úshin búgingi kúni nege «biryńǵai tereze» jasalmaidy? Óz unymen nemese kartobymen kelgende «bir tereze» arqyly tiisti barlyq qajet aqparatty, konsýltatsiialyq qoldaý men sýbsidiialardy alýǵa jáne jumys isteýge ketýge bolmas pa edi, – dedi D.Nazarbaeva.
Sharanyń qorytyndysy boiynsha Parlament joǵarǵy palatasynyń basshysy Agrarlyq máseleler, tabiǵatty paidalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komitetine kezdesýge qatysýshylar qozǵaǵan problemalyq máselelerdi zerdeleýdi jáne olardy parlamenttik tyńdaýlarda talqylaýǵa daiyndaýdy tapsyrdy.
