Dári-dármekter qazirgi zamanǵy ómirdiń ajyramas bóligine ainaldy. Olar tótenshe jaǵdailarda ómir saqtaidy, sozylmaly aýrýlardy baqylaýda ustaýǵa kómektesedi, adamdarǵa aýyrsynýsyz ómir súrý múmkindigin beredi. Alaida paidasymen qatar, árbir patsient ózine qoiatyn basty suraq ózgermeidi: bul em qanshalyqty qaýipsiz jáne oǵan senýge bola ma?
Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júiesinde osy máselege farmakologiialyq qadaǵalaý jaýap beredi. Bul baǵyt kóp jaǵdaida qoǵamdyq nazardan tys qalyp jatady, alaida dárilik terapiianyń naqty qaýipsizdigi dál osy júiege súienedi. Preparattar naryqqa shyqqannan keiin olardyń qoldanylýy qalai baqylanady, barlyq standarttar saqtalǵan jaǵdaida da nege jaǵymsyz reaktsiialar týyndaýy múmkin jáne osy júiede patsienttiń ózi qandai ról atqarady - bul týraly materialda keńirek baiandalady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Farmakoterapiia qaýipsizdigi: másele dáriniń sapasynda ǵana emes
Dárilik zattardy saraptaý ulttyq ortalyǵy Farmakologiialyq qadaǵalaý departamentiniń sarapshysy Áigerim Digárbektiń aitýynsha, emdeýdiń qaýipsizdigin tek preparattyń quramy nemese óndiris sapasymen ǵana shekteýge bolmaidy.
«Búginde farmakoterapiia tek himiia nemese óndiris tehnologiiasy ǵana emes. Emdeý qaýipsizdigi dárini taǵaiyndaýdan bastalyp, patsienttiń usynymdardy qalai oryndaitynymen aiaqtalatyn keshendi protsess. Dári barlyǵyna birdei áser etedi degen keń taralǵan túsinik shyndyqqa sáikes kelmeidi. Bir preparat bir adamǵa kómektesse, ekinshisinde jaǵymsyz reaktsiia týyndatýy múmkin. Jas ereksheligi, sozylmaly aýrýlar, genetikalyq faktorlar, qosymsha terapiia - munyń bári aǵzanyń dárini qalai qabyldaitynyna áser etedi», - deidi sarapshy.
Sondyqtan farmakoterapiia qaýipsizdigi ujymdyq jaýapkershilik retinde qarastyrylady.
«Bul tek dárigerdiń nemese farmatsevttiń mindeti emes. Bul óndirýshiden bastap patsientke deiingi árbir qatysýshy óz jaýapkershilik úlesin atqaratyn júie», - dep atap ótti ol.
Dári tirkelgennen keiin ne bolady?
Patsientter arasynda preparatqa baqylaý tirkeý kezeńinde aiaqtalady degen pikir keń taralǵan. Alaida is júzinde negizgi jumys dál osy sátten keiin bastalady.
«Tirkeý - dárini naryqqa shyǵarýdyń negizgi kezeńi, osy satyda onyń sapasy, tiimdiligi jáne qaýipsizdigi baǵalanady. Alaida eń qarqyndy jumys preparat naqty klinikalyq tájiribede keńinen qoldanylǵan kezde júrgiziledi. Dál osy kezeńde farmakologiialyq qadaǵalaý qyzmeti iske qosylady. Elde kóp deńgeili farmakologiialyq qadaǵalaý júiesi jumys isteidi. Meditsinalyq uiymdar taǵaiyndaý hattamalaryna súienedi, dárigerler turaqty túrde oqytýdan ótedi, biraq negizgi element - keri bailanys», - deidi Áigerim Digárbek.
Farmakologiialyq qadaǵalaý qyzmetiniń derekteri boiynsha, jaǵymsyz reaktsiia týraly árbir habarlama búkil dárilik qaýipsizdik júiesi úshin mańyzdy signal bolyp sanalady. Mundai jaǵdailar preparatty saqtaý sharttaryn, ony qabyldaý tártibin, qatar júrgizilgen terapiiany jáne patsienttiń jalpy jaǵdaiyn eskere otyryp jan-jaqty taldanady. Mamandardyń aitýynsha, bir epizod jeke jaǵdaida kezdeisoq kórinýi múmkin, alaida osyndai habarlamalar jinaqtalǵan kezde belgili bir úrdis anyqtalyp, nusqaýlyqtardy naqtylaýdan bastap preparatty naryqtan ýaqytsha alyp tastaýǵa deiingi retteýshi sheshimder qabyldanýy múmkin.
Jaǵymsyz reaktsiia - «sapasyz dári» degendi bildirmeidi
Áigerim Digárbektiń aitýynsha, eń keń taralǵan qate túsinikterdiń biri - jaǵymsyz reaktsiiany preparattyń sapasymen avtomatty túrde bailanystyrý.
«Jaǵymsyz reaktsiia - sapasyz dáriniń kórsetkishi emes. Kóp jaǵdaida bul aǵzanyń jeke erekshelikterinen týyndaidy. Máselen, allergiialyq reaktsiialar. Preparatty alǵash qoldanǵan kezde allergiialyq reaktsiianyń paida bolatynyn aldyn ala boljaý múmkin emes. Óndirýshi barlyq talaptar men standarttardy saqtaýy múmkin, alaida aǵzanyń jeke reaktsiiasy kútpegen túrde kórinýi yqtimal», - dep túsindiredi sarapshy.
Sarapshylardyń derekterine súiensek, ekinshi jii kezdesetin sebep - dárilerdiń ózara árekettesýi.
«Kóptegen adamdar birneshe preparatty bir mezgilde qabyldaidy, keide olardy óz betinshe biriktiredi. Al qarapaiym ibýprofenniń ózi qandy suiyltatyn dárilermen birge qabyldansa, qan ketý qaýpin edáýir arttyrady. Kóp jaǵdaida adamdar muny bilmei, óz densaýlyǵyna qaýip tóndiredi», - deidi maman.
Dáriniń qaýipsizdigine kim jaýap beredi?
Dárilik qaýipsizdik júiesine birden birneshe tarap qatysady jáne bul júie olardyń úilesimdi áreketi arqyly ǵana tiimdi jumys istei alady. Sarapshynyń aitýynsha, árbir býynnyń róli emdeýdiń túpki nátijesi úshin airyqsha mańyzdy.
«Dáriger klinikalyq sheshim qabyldaidy: patsienttiń jaǵdaiyn baǵalaidy, preparatty tańdaidy jáne dozasyn esepteidi. Bul - búkil protsestiń negizi. Farmatsevt taǵaiyndaý men dárini naqty qoldaný arasyndaǵy bailanysty qamtamasyz etedi: qabyldaý tártibin túsindiredi, yqtimal qaýipterge nazar aýdarady jáne qatelikterdiń aldyn alýǵa kómektesedi. Al patsient terapiia nátijesine tikelei áser etetin negizgi qatysýshy. Eger adam dozany óz betinshe ózgertse nemese alǵashqy jaqsarýdy baiqaǵan sátte emdeýdi toqtatsa, eń dál taǵaiyndaýdyń ózi mańyzyn joǵaltady», - deidi ol.
Óndirýshi de erekshe jaýapkershilikke ie. Ol preparattyń sapasy men qaýipsizdigine ázirleý men zertteý kezeńinen bastap óndiristik standarttardy saqtaýyna jáne naryqqa shyqqannan keiingi monitoringke deiin barlyq satylarda jaýap beredi. Sonymen qatar yqtimal qaýipter týraly aqparatty ýaqtyly jańartyp, preparattyń qaýipsiz qoldanylatynyn rastaýǵa tiis.
«Barlyq tarap óz jaýapkershiligin adal atqaryp, bir-birine senim artqanda ǵana emdeý tiimdi ári qaýipsiz bolady», - dep atap ótti sarapshy.
Sarapshylardyń aitýynsha, dárilik terapiia kezindegi qaýipterdiń edáýir bóligi preparattardyń ózinen emes, patsientterdiń emdeý barysynda jiberetin qatelikterinen týyndaidy.
«Eń jii ári eń qaýipti qatelik - emdi merziminen buryn toqtatý. Ásirese bul bakteriiaǵa qarsy terapiiaǵa qatysty: tolyq emdelmegen infektsiia joiylmai, turaqty túrge ainalady, keiin ony emdeý áldeqaida qiynǵa soǵady. Sondai-aq patsienttiń «kóbirek - tezirek nemese tiimdirek» degen oimen dozany óz betinshe ózgertýi de úlken qaýip týdyrady. Áleýmettik jelilerdegi keńester de erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Internet búginde dárigermen birdei yqpalǵa ie, alaida kezdeisoq beineler men jazbalarǵa súiene otyryp qabyldanǵan sheshimder densaýlyqqa eleýli ziian keltirýi múmkin», - deidi departament ókilderi.
Emniń nátijesi — sanaly kózqarasqa bailanysty
Sarapshynyń aitýynsha, qoǵamda dári qabyldaýǵa qatysty jaýapty kózqaras birtindep qalyptasyp keledi, biraq bul úderis jańa syn-qaterlermen qatar júrýde.
«Adamdar dárigerge jiirek júginedi, nusqaýlyqtardy muqiiat oqidy, farmatsevtke suraq qoiady. Bul, sózsiz, oń úrdis. Alaida sonymen birge tekserilmegen aqparattyń taralýy da kúsheiýde, ol kóbine senimdi kórinip, patsientterdiń sheshimine áser etedi», - deidi Áigerim Digárbek.
Jaǵymsyz reaktsiialar týraly habarlaýdyń mańyzdylyǵyna toqtalǵan sarapshy dárilik qaýipsizdik tirkeý kezeńimen shektelmeitinin atap ótti.
«Dáriniń qaýipsizdigi - úzdiksiz protsess. Onyń naqty qaýipsizdik beinesi preparat naryqqa shyqqannan keiin qalyptasady, al keibir reaktsiialar sirek nemese uzaq ýaqyt ótken soń ǵana baiqalýy múmkin. Dárigerler men patsientterden keletin keri bailanyssyz mundai qaýipterdi anyqtaý múmkin emes», - dedi ol.
Jaǵymsyz reaktsiialar týraly habarlaýdy jeńil ári qoljetimdi etý úshin farmakologiialyq qadaǵalaý júiesi kúrdeli ári formaldy rásimderden birtindep bas tartyp keledi. Áigerim Digárbektiń aitýynsha, qazirgi ýaqytta mynadai sharalar júzege asyrylǵan:
- patsientterge arnalǵan DariKz mobildi qosymshasyn engizý;
- meditsina qyzmetkerlerine arnalǵan oqytý treningteri;
- dárigerlerge birneshe batyrma arqyly habarlama jiberýge múmkindik beretin meditsinalyq aqparattyq júielermen integratsiialaý jumystarynyń bastalýy.
