2025 jyly qazaqstandyqtar rekordtyq kólemde - 2,4 trln teńgege ipoteka rásimdedi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 16,7%-ǵa kóp. Alaida bul ósimniń artynda qurylymdyq másele bar: barlyq nesielerdiń 74%-y memlekettik baǵdarlamalar arqyly berilse, halyqtyń naqty tabysy 1,7%-ǵa tómendegen.
Qazaq Expert Club uiymynyń qurylys salasyndaǵy sarapshysy Diliara Seitnýrovanyń aitýynsha, bul ipotekalyq naryqtyń naryqtyq modelden alystap bara jatqanyn kórsetedi, sebebi naryqtyń negizgi qozǵaýshy kúshi retinde memleket qalyp otyr - «Otbasy bank» AQ jáne «7-20-25» baǵdarlamalary arqyly.
«Bir jaǵynan, bul baǵdarlamalar halyqtyń ártúrli sanattary úshin turǵyn úige qoljetimdilikti arttyrady. Ekinshi jaǵynan, jyljymaityn múlik naryǵyndaǵy baǵanyń ósýine áser etetin faktorǵa ainalyp otyr, - deidi sarapshy. - Bir jyl ishinde jańa qurylystardyń baǵasy 12,7%-ǵa, al qaitalama naryqtaǵy turǵyn úi 10,3%-ǵa qymbattady».
Sonymen qatar, Seitnýrovanyń aitýynsha, ipotekalyq nesieleýdegi kommertsiialyq bankterdiń úlesi 26%-ǵa deiin qysqarǵan. Buǵan qazirgi aqsha-nesie saiasaty sebep bolyp otyr. Bazalyq mólsherleme 18% deńgeiinde jáne JTSM (GESV) 20% deńgeiinde shektelgen jaǵdaida, naryqtyq ipoteka berý ekonomikalyq turǵydan tiimsiz bolyp otyr.
Suranystyń ósýine qosymsha faktor retinde zeinetaqy jinaqtaryn paidalaný da áser etti. 2025 jyly BJZQ-dan turǵyn úi satyp alýǵa 839 mlrd teńge baǵyttaldy, bul 87%-ǵa ósim kórsetti. Bul bir jaǵynan suranysty arttyrsa, ekinshi jaǵynan azamattardyń bolashaq zeinetaqy jinaqtaryn azaitady.
«Alaida negizgi másele - turǵyn úi tapshylyǵy. Bir adamǵa shaqqandaǵy turǵyn úimen qamtamasyz etý normasy 30 sharshy metr bolsa, Qazaqstanda naqty kórsetkish shamamen 24 sharshy metrdi quraidy. Jalpy tapshylyq 120 mln sharshy metrge baǵalanady, al jyl saiyn tek 16–18 mln sharshy metr ǵana paidalanýǵa beriledi. Jeńildetilgen baǵdarlamalar suranysty arttyrady, biraq usynysty kóbeitpeidi. Bul baǵanyń ósýiniń negizgi sebebine ainalyp otyr», - dep túsindiredi sarapshy.
Seitnýrovanyń pikirinshe, eger ákimshilik kedergiler azaitylyp, jyl saiynǵy turǵyn úi qurylysy 16–18 mln-nan 25–30 mln sharshy metrge deiin artsa, naryq jańa serpin alady.
«Bazalyq mólsherlemeni qazirgi 18%-dan 12–13%-ǵa deiin tómendetý jaǵdaidy aitarlyqtai jaqsartar edi. Sonymen qatar, JTSM boiynsha qatań shekti qaita qaraý da naryqqa serpin beredi, sebebi qazirgi talaptar kommertsiialyq bankterdi naryqtan yǵystyryp otyr», - deidi ol.
Diliaranyń aitýynsha, jappai jeńildetilgen baǵdarlamalardyń ornyna kópbalaly otbasylarǵa, kezekte turǵan azamattarǵa jáne depressivti óńirler turǵyndaryna baǵyttalǵan naqty qoldaý sharalaryna kóshý qajet.
«Memlekettik baǵdarlamalar júzdegen myń otbasynyń baspana alýyna múmkindik berdi. Alaida usynystyń artýynsyz, infliatsiianyń tómendeýinsiz jáne naryqtyq qarjylandyrý damymaiynsha, bul baǵdarlamalar naryqtyń memleketke táýeldiligin kúsheitýi múmkin. Mundai jaǵdaida jeńildetilgen baǵdarlamalar ýaqytsha qoldaý sharasy emes, júieniń turaqty elementine ainalady», - dep qorytyndylaidy sarapshy.
