2025 jyly qazaqstandyqtar rekordtyq kólemde - 2,4 trln teńgege ıpoteka rásimdedi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 16,7%-ǵa kóp. Alaıda bul ósimniń artynda qurylymdyq másele bar: barlyq nesıelerdiń 74%-y memlekettik baǵdarlamalar arqyly berilse, halyqtyń naqty tabysy 1,7%-ǵa tómendegen.
Qazaq Expert Club uıymynyń qurylys salasyndaǵy sarapshysy Dılára Seıtnýrovanyń aıtýynsha, bul ıpotekalyq naryqtyń naryqtyq modelden alystap bara jatqanyn kórsetedi, sebebi naryqtyń negizgi qozǵaýshy kúshi retinde memleket qalyp otyr - «Otbasy bank» AQ jáne «7-20-25» baǵdarlamalary arqyly.
«Bir jaǵynan, bul baǵdarlamalar halyqtyń ártúrli sanattary úshin turǵyn úıge qoljetimdilikti arttyrady. Ekinshi jaǵynan, jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy baǵanyń ósýine áser etetin faktorǵa aınalyp otyr, - deıdi sarapshy. - Bir jyl ishinde jańa qurylystardyń baǵasy 12,7%-ǵa, al qaıtalama naryqtaǵy turǵyn úı 10,3%-ǵa qymbattady».
Sonymen qatar, Seıtnýrovanyń aıtýynsha, ıpotekalyq nesıeleýdegi komersıalyq bankterdiń úlesi 26%-ǵa deıin qysqarǵan. Buǵan qazirgi aqsha-nesıe saıasaty sebep bolyp otyr. Bazalyq mólsherleme 18% deńgeıinde jáne JTSM (GESV) 20% deńgeıinde shektelgen jaǵdaıda, naryqtyq ıpoteka berý ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz bolyp otyr.
Suranystyń ósýine qosymsha faktor retinde zeınetaqy jınaqtaryn paıdalaný da áser etti. 2025 jyly BJZQ-dan turǵyn úı satyp alýǵa 839 mlrd teńge baǵyttaldy, bul 87%-ǵa ósim kórsetti. Bul bir jaǵynan suranysty arttyrsa, ekinshi jaǵynan azamattardyń bolashaq zeınetaqy jınaqtaryn azaıtady.
«Alaıda negizgi másele - turǵyn úı tapshylyǵy. Bir adamǵa shaqqandaǵy turǵyn úımen qamtamasyz etý normasy 30 sharshy metr bolsa, Qazaqstanda naqty kórsetkish shamamen 24 sharshy metrdi quraıdy. Jalpy tapshylyq 120 mln sharshy metrge baǵalanady, al jyl saıyn tek 16–18 mln sharshy metr ǵana paıdalanýǵa beriledi. Jeńildetilgen baǵdarlamalar suranysty arttyrady, biraq usynysty kóbeıtpeıdi. Bul baǵanyń ósýiniń negizgi sebebine aınalyp otyr», - dep túsindiredi sarapshy.
Seıtnýrovanyń pikirinshe, eger ákimshilik kedergiler azaıtylyp, jyl saıynǵy turǵyn úı qurylysy 16–18 mln-nan 25–30 mln sharshy metrge deıin artsa, naryq jańa serpin alady.
«Bazalyq mólsherlemeni qazirgi 18%-dan 12–13%-ǵa deıin tómendetý jaǵdaıdy aıtarlyqtaı jaqsartar edi. Sonymen qatar, JTSM boıynsha qatań shekti qaıta qaraý da naryqqa serpin beredi, sebebi qazirgi talaptar komersıalyq bankterdi naryqtan yǵystyryp otyr», - deıdi ol.
Dıláranyń aıtýynsha, jappaı jeńildetilgen baǵdarlamalardyń ornyna kópbalaly otbasylarǵa, kezekte turǵan azamattarǵa jáne depressıvti óńirler turǵyndaryna baǵyttalǵan naqty qoldaý sharalaryna kóshý qajet.
«Memlekettik baǵdarlamalar júzdegen myń otbasynyń baspana alýyna múmkindik berdi. Alaıda usynystyń artýynsyz, ınflásıanyń tómendeýinsiz jáne naryqtyq qarjylandyrý damymaıynsha, bul baǵdarlamalar naryqtyń memleketke táýeldiligin kúsheıtýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda jeńildetilgen baǵdarlamalar ýaqytsha qoldaý sharasy emes, júıeniń turaqty elementine aınalady», - dep qorytyndylaıdy sarapshy.
