Úkimette 2025 jylǵy sý tasqyny kezeńine daiyndyq barysy qaraldy, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Premer-ministr Oljas Bektenov tiisti ministrler men óńir ákimderiniń qatysýymen 2025 jylǵy sý tasqyny kezeńine daiyndyq máselesi boiynsha keńes ótkizdi. Basty mindet – sý tasqynyna daiyndyqty qamtamasyz etý jáne halyq pen infraqurylymǵa qaýip-qaterdi azaitý.
Jyldaǵy qaýipti jerlerde oryn alýy yqtimal sý tasqyny jaǵdaiynyń aldyn alý boiynsha daiyndyq sharalary júrgizilýde. Atyraý, Qostanai, Túrkistan, Batys Qazaqstan oblystarynyń ákimderi jáne ekologiia jáne tabiǵi resýrstar, tótenshe jaǵdailar, kólik ministrleri, sondai-aq sý resýrstary jáne irrigatsiia vitse-ministri baiandama jasady.
Gidrologiialyq boljamdarǵa sáikes, qysta temperatýra rejimi klimattyq norma sheginde bolyp, jaýyn-shashyn mólsheri kópjyldyq normadan asady dep kútilýde. 2025 jylǵy sý tasqyny kezeńin boljaýdy jaqsartý maqsatynda «Qazgidromet» RMK sý basý qaýpi basym ózen ýchaskelerinde 31 deńgeili gidrologiialyq beket uiymdastyrylyp, ashyldy. Búgingi tańda 377 gidrologiialyq beket, 25 qar ólsheýish marshrýt jáne 347 meteorologiialyq stansa jumys isteidi. 9 oblysta kommýnaldyq menshiktegi gidrotehnikalyq qurylystardy kútip ustaý jáne olarǵa qyzmet kórsetý boiynsha mamandandyrylǵan uiymdar quryldy. Ózender úshin «HBV» jáne «SWIM» sandyq modelderin beiimdeý boiynsha jumystar jalǵasýda, bul aldaǵy sý tasqyny kezeńinde sý basý qaýpi bar aimaqtardy anyqtaý múmkindigimen sýdyń kútiletin eń joǵary deńgeiin kórsete otyryp, gidrologiialyq boljam jasaýǵa múmkindik beredi.
Batys Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda 95 km kanaldy mehanikalandyrylǵan tazartý jumystary júrgizildi. Ózenderdiń 51 ýchaskesi jáne 10 oblysta 1 kól anyqtaldy, onda birinshi kezekte ózenderdiń arnalaryn sanatsiialaý qajet. Ortalyq, soltústik jáne batys óńirlerdegi ózenderdiń basym ýchaskelerinde topografiialyq túsirilim jáne jaiylmalar men arnalardyń batimetriiasy júrgiziledi. Jumystar aiaqtalǵannan keiin derekter FLOOD. GHARYSH. KZ sý tasqynyn modeldeý júiesine júkteý úshin TsDIAÓM-ge jiberiledi.
Jergilikti atqarýshy organdar 1110 shaqyrym qorǵanys bógetteri salynyp, nyǵaityldy, onyń 275 shaqyrymy 2025 jylǵy sý tasqyny maýsymyna daiyndalǵan. Biylǵy tájiribe men apat aýqymyn eskere otyryp, 63 myńnan astam adam jumyldyryldy. Sondai-aq shamamen 7 myń birlik tehnika tartyldy.
Sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerde avtojoldardy rekonstrýktsiialaý jáne jóndeý kezinde topyraq tósemi úiindisin biikttetý, qosymsha kópirler men sý ótkizgish qubyrlardy ornatý, sý ótkizgish qubyrlardyń diametrlerin jáne olardyń sanyn ulǵaitý boiynsha jumystar júrgiziledi. Búginde rekonstrýktsiia júrgizilgen nysandarda 63 kópir salynyp, 324 sý ótkizgish qubyr tóseldi. Respýblikalyq joldardy ortasha jóndeý sheńberinde 6 apatty kópirdi kúrdeli jóndeý jáne sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerde 420 sý ótkizý qubyryn ornatý jumystary júrgizilýde. Ol boiynsha barlyǵy 396 sý tasqyny qaýpi bar ýchaskeler, 68 kópir jáne 768 sý ótkizý qubyrlary anyqtalyp, erekshe baqylaýǵa alyndy.
Sonymen qatar TJM-niń óńirlerdegi sý tasqynyna qarsy is-sharalardyń iske asyrylý barysyn tekserý nátijeleri boiynsha Úkimet basshysyna injenerlik josparlarda kózdelgen birqatar jumystardyń oryndalmaǵany týraly baiandaldy.
Oljas Bektenov jergilikti jerlerdegi jumys qarqynyn synǵa alyp, olar tiisti deńgeide júrgizilmei jatqan óńirlerdegi infraqurylym men gidrotehnikalyq qurylystardy daiyndaý boiynsha aldyn alý sharalaryn kúsheitýdi tapsyrdy.
Premer-ministr mundai tásilge jol berýge bolmaitynyn atap ótti. Qostanai, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan jáne Abai oblystarynyń ákimderine bir ai merzimde josparlanǵan sharalardyń júzege asyrylýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
«Óńir ákimderi qysqa merzimde sý tasqynyna qarsy is-sharalardy júzege asyrý boiynsha barlyq keshendi sharalardy qabyldaýy tiis. Eń aldymen, sý burý arnalarynyń, aryqtar men drenaj júieleriniń daiyndyǵyn qamtamasyz etý qajet. Tasqyn qaýpi bar eldi mekender mańyna topyraq bógetter turǵyzylyp, úlken sýdyń kelýinen qorǵalýy tiis», — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Premer-ministr sý tasqyny qaýpi bar eldi mekenderdi qorǵaýdy qamtamasyz etý, azyq-túlik pen dári-dármektiń jetkilikti qoryn daiyndaýdy tapsyrdy. Dál osyndai sharalardy kólik qatynasy úzilip qalýy múmkin jerlerde de qabyldaý kerek. Qys mezgilinde, ásirese aýyldyq eldi mekenderden qardy ýaqtyly shyǵarýdy uiymdastyrý tapsyryldy. Sý tasqyny maýsymyna arnaiy jáne injenerlik tehnika aldyn ala jumysqa saqadai sai turýy tiis. Sonymen qatar jergilikti biýdjetterde yqtimal tótenshe jaǵdailarǵa qarajat qarastyryp, qajetti resýrstardy daiyndaý mańyzdy.
Sý resýrstary ministrliginiń aldyna sý qoimalaryn toltyrý kólemin baqylaýdy qamtamasyz etý, qajet bolǵan jaǵdaida sýdy qaýipsiz aǵyzý jóninde sharalar qabyldaý mindeti qoiyldy. Kórshi memlekettermen sý shyǵyny jáne transshekaralyq ózenderde qaýipterdiń týyndaýy týraly únemi aqparat almasý uiymdastyrylady.
Tótenshe jaǵdailar ministrligine «Kóktem–2025» oqý-jattyǵýy sheńberinde sý tasqyny jaǵdaiynyń kúrdelenýi kezinde naqty is-qimyldar algoritmin pysyqtaý, onyń ishinde jedel den qoiýǵa arnalǵan kúshter men quraldar toptamasyn aiqyndaý tapsyryldy. Premer-ministr TJ aimaqtaryna, onyń ishinde temirjol jáne áýe kóligimen kúshter men quraldardy jetkizýdiń naqty tetigi qajet ekenin atap ótti. Sondai-aq jarylǵysh zattar men inertti materialdardyń qoryn daiyndaý, qulaqtandyrý júieleriniń daiyndyǵyn tekserý, evakýatsiialanatyn halyqty qabyldaý pýnktterin anyqtaý jáne turǵyndardy belgilengen oryndar týraly aldyn ala habardar etý, aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn aidap aparý úshin qaýipsiz ýchaskelerdi qarastyrý tapsyryldy.
Oljas Bektenov tótenshe jaǵdailardyń saldaryn joiý, onyń ishinde zalaldy óteý kezinde den qoiý máselesine jeke toqtaldy. TJM múddeli memlekettik organdarmen birlesip, osy baǵyttaǵy máselelerdi sheshý tetikterin pysyqtaý qajet.
Sondai-aq eldi mekenderge qaýip tóngen jáne sý basqan kezdegi ózin-ózi ustaý, qaýipti aimaqtardan qaýipsiz jerlerge kóshirý erejeleri týraly halyqty ýaqtyly jáne sapaly habardar etý máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Mádeniet jáne aqparat ministrligine tiisti tapsyrmalar berildi.
