Premer-ministr Oljas Bektenov Abai oblysyna jumys sapary aiasynda Memleket basshysynyń biylǵy qańtar aiynda Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda energetikany damytý jáne iadrolyq klaster qurý jónindegi bergen tapsyrmalarynyń júzege asyrylý barysyn tekserdi, - dep habarlaidy Dalanews.kz
Burynǵy Semei poligony aýmaǵyn tikushaqpen aralaý kezinde Premer-ministr «Balapan» synaq alańy nysandaryn, onyń ishinde «Atom kóli» men shahtalyq iske qosý qondyrǵylaryn qarap shyqty. Sondai-aq Premer-ministr álemdegi alǵashqy tokamak (magnitti katýshkalary bar toroidty kamera) «Baikal-1» iadrolyq zertteý reaktorynyń jumysymen tanysty. Ulttyq iadrolyq ortalyqta bolyp, energetikalyq qaýipsizdik máseleleri boiynsha keńes ótkizdi. Jumys sapary barysynda Premer-ministr Kýrchatov qalasynyń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna baǵyttalǵan, atap aitqanda, turǵyn úi qoryn qalpyna keltirý, injenerlik infraqurylymdy jańǵyrtý jáne basqa da qabyldanyp jatqan sharalarmen tanysty.
«Baikal-1» kesheni aýmaǵynda Oljas Bektenovke nysanda júrgizilip jatqan iadrolyq reaktorlardy zertteýdiń negizgi baǵyttary týraly baiandaldy. Atom energetikasy jáne energetikalyq tehnologiialar salasyndaǵy ǵylymi ázirlemeler úshin paidalanylatyn IVG.1M zertteý reaktory jumysyna nazar aýdaryldy. Mańyzdy kezeń – IVG.1M reaktoryn tómen baiytylǵan otynǵa konversiialaýdy aiaqtaý. Bul bastamany Atom energiiasy jónindegi halyqaralyq agenttikte (AEHA) jan-jaqty qoldady. Konversiia barysynda reaktor kesheniniń júieleri aitarlyqtai jańǵyrtyldy, bul atom energiiasyn beibit maqsatta paidalanýǵa jáne elimizdiń tehnologiialyq, energetikalyq táýelsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan ǵylymi bastamalardy odan ári damytýǵa yqpal etedi. Premer-ministr qolda bar áleýetti ashýda jáne strategiialyq máseleni sheshýde ǵalymdarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý qajettigin atap ótti. Jaqyn arada IVG.1M reaktory jobalyq sipattamalaryna qol jetkizý úshin jańǵyrtý jumystary aiaqtalady.
Premer-ministr qazaqstandyq materialtaný tokamagy (QMT) biregei tájiribelik termoiadrolyq qondyrǵysyn tekserý barysynda negizgi jabdyqtarmen jáne júrgizilip jatqan zertteýler nátijelerimen tanysty. Bul sońǵy 10 jylda paidalanýǵa berilgen álemdegi mundai deńgeidegi alǵashqy mamandandyrylǵan qondyrǵy. Tokamak basqarylatyn termoiadrolyq sintez salasynda irgeli jáne qoldanbaly zertteýler júrgizýge, reaktorlarǵa arnalǵan materialdardy synaýǵa arnalǵan. Munda elimizdegi termoiadrolyq tehnologiialardy damytýdyń mańyzdy baǵyty sanalatyn plazmalyq razriadty zertteý jáne materialdardy synaý boiynsha tájiribeler júrgiziledi.
