Qazaqstan naryǵynda qytailyq snekterdiń túr-túri kóbeiip keledi. Búginde mundai ónimder eldegi saýda oryndarynyń basym bóliginde satylady. Olardyń arasynda tanymal brendterdiń taýarlary da, óndirýshisi belgisiz ónimder de bar.
Bul taǵamdardyń quramynda ne bary jáne densaýlyqqa qanshalyqty qaýipsiz ekeni jóninde Qazaq Expert Club taǵam qaýipsizdigi salasynyń sarapshysy, professor Laýra Aýteleeva zertteý júrgizdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sarapshynyń aitýynsha, S.Seifýllin atyndaǵy Qazaq agrotehnikalyq zertteý ýniversiteti janyndaǵy ǵylymi úiirme aiasynda stýdenttermen birlesip Qytaidan ákelingen bes túrli snekke taldaý jasalǵan. Zertteý barysynda keibir ónimderde tańbalaý múlde bolmaǵany anyqtalǵan. Bul ónim ainalymyna qoiylatyn talaptardyń buzylǵanyn kórsetedi.
Alǵashqy kezeńde mamandar ónimderdiń quramyn saralaǵan. Nátijesinde barlyq úlgiden dám kúsheitkishter (E621, E635), táttilendirgishter (E952, E955), sondai-aq sintetikalyq boiaǵyshtar (E102, E110 jáne ózge de qospalar) tabylǵan.
“Atalǵan qospalardyń kóbi qoldanýǵa ruqsat etilgenimen, olardy jii tutyný asqazan-ishek joldaryna keri áser etip, allergiialyq reaktsiia týǵyzýy jáne ishek mikroflorasyna ziian keltirýi múmkin”, – deidi sarapshy.
Ol ásirese tsiklamat (E952) atty táttilendirgishke nazar aýdardy. Bul qospa AQSh-ta paidalanýǵa tyiym salynǵan, al Eýropanyń birqatar elinde tek shekteýli mólsherde qoldanýǵa ruqsat etiledi.
“Bul zattyń adam aǵzasyna keri áseri bolýy múmkin degen ǵylymi boljamdar bar. Onyń kantserogendik qasieti janýarlarǵa jasalǵan tájiribelerde baiqalǵan”, – dep atap ótti professor.
Budan bólek, keibir ónimderden janýar maiy anyqtalǵan. Mamandar mundai maidy turaqty tutyný aǵzadaǵy holesterin deńgeiin arttyrýy yqtimal ekenin aitady.
Ónimderdiń yqtimal ýyttylyǵyn baǵalaý úshin zertteýshiler gýppi balyqtaryna biotest júrgizgen. Bul – ziiandy zattardyń qaýipti kontsentratsiiasyn anyqtaýǵa múmkindik beretin jedel ádis.
“Zertteý nátijesinde 24–48 saǵat ishinde tájiribege alynǵan balyqtardyń 40 paiyzǵa deiini qyryldy. Bul zerttelgen ónimderde ortasha deńgeidegi ýyttylyq bar ekenin kórsetti”, – dedi Laýra Aýteleeva.
Sonymen qatar maman bul qorytyndylardyń ázirge aldyn ala nátije ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, naqty retteýshi sharalar qabyldaý úshin qosymsha zertteýler júrgizilip, uzaq merzimdi derekter jinalýy qajet.
Laýra Aýteleevanyń pikirinshe, qazirgi tańda eń mańyzdysy – tutynýshylardy aqparattandyrý. Óitkeni qaýip snekterden ǵana emes, tańbalaýsyz satylatyn ózge ónimderden de, ásirese balalarǵa arnalǵan taýarlardan týyndaýy múmkin.
“Mundai snekterdiń quramy balalar densaýlyǵyna qaýip tóndirýi yqtimal. Sondyqtan zańsyz ákelingen, sertifikattalmaǵan, óndirýshisi kórsetilmegen jáne quramy qazaq jáne orys tilderinde jazylmaǵan ónimderdi satyp almaýǵa shaqyramyn”, – dep túiindedi sarapshy.
