Qazaqstan naryǵynda qytaılyq snekterdiń túr-túri kóbeıip keledi. Búginde mundaı ónimder eldegi saýda oryndarynyń basym bóliginde satylady. Olardyń arasynda tanymal brendterdiń taýarlary da, óndirýshisi belgisiz ónimder de bar.
Bul taǵamdardyń quramynda ne bary jáne densaýlyqqa qanshalyqty qaýipsiz ekeni jóninde Qazaq Expert Club taǵam qaýipsizdigi salasynyń sarapshysy, profesor Laýra Aýteleeva zertteý júrgizdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Sarapshynyń aıtýynsha, S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıteti janyndaǵy ǵylymı úıirme aıasynda stýdenttermen birlesip Qytaıdan ákelingen bes túrli snekke taldaý jasalǵan. Zertteý barysynda keıbir ónimderde tańbalaý múlde bolmaǵany anyqtalǵan. Bul ónim aınalymyna qoıylatyn talaptardyń buzylǵanyn kórsetedi.
Alǵashqy kezeńde mamandar ónimderdiń quramyn saralaǵan. Nátıjesinde barlyq úlgiden dám kúsheıtkishter (E621, E635), táttilendirgishter (E952, E955), sondaı-aq sıntetıkalyq boıaǵyshtar (E102, E110 jáne ózge de qospalar) tabylǵan.
“Atalǵan qospalardyń kóbi qoldanýǵa ruqsat etilgenimen, olardy jıi tutyný asqazan-ishek joldaryna keri áser etip, alergıalyq reaksıa týǵyzýy jáne ishek mıkroflorasyna zıan keltirýi múmkin”, – deıdi sarapshy.
Ol ásirese sıklamat (E952) atty táttilendirgishke nazar aýdardy. Bul qospa AQSH-ta paıdalanýǵa tyıym salynǵan, al Eýropanyń birqatar elinde tek shekteýli mólsherde qoldanýǵa ruqsat etiledi.
“Bul zattyń adam aǵzasyna keri áseri bolýy múmkin degen ǵylymı boljamdar bar. Onyń kanserogendik qasıeti janýarlarǵa jasalǵan tájirıbelerde baıqalǵan”, – dep atap ótti profesor.
Budan bólek, keıbir ónimderden janýar maıy anyqtalǵan. Mamandar mundaı maıdy turaqty tutyný aǵzadaǵy holesterın deńgeıin arttyrýy yqtımal ekenin aıtady.
Ónimderdiń yqtımal ýyttylyǵyn baǵalaý úshin zertteýshiler gýppı balyqtaryna bıotest júrgizgen. Bul – zıandy zattardyń qaýipti konsentrasıasyn anyqtaýǵa múmkindik beretin jedel ádis.
“Zertteý nátıjesinde 24–48 saǵat ishinde tájirıbege alynǵan balyqtardyń 40 paıyzǵa deıini qyryldy. Bul zerttelgen ónimderde ortasha deńgeıdegi ýyttylyq bar ekenin kórsetti”, – dedi Laýra Aýteleeva.
Sonymen qatar maman bul qorytyndylardyń ázirge aldyn ala nátıje ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, naqty retteýshi sharalar qabyldaý úshin qosymsha zertteýler júrgizilip, uzaq merzimdi derekter jınalýy qajet.
Laýra Aýteleevanyń pikirinshe, qazirgi tańda eń mańyzdysy – tutynýshylardy aqparattandyrý. Óıtkeni qaýip snekterden ǵana emes, tańbalaýsyz satylatyn ózge ónimderden de, ásirese balalarǵa arnalǵan taýarlardan týyndaýy múmkin.
“Mundaı snekterdiń quramy balalar densaýlyǵyna qaýip tóndirýi yqtımal. Sondyqtan zańsyz ákelingen, sertıfıkattalmaǵan, óndirýshisi kórsetilmegen jáne quramy qazaq jáne orys tilderinde jazylmaǵan ónimderdi satyp almaýǵa shaqyramyn”, – dep túıindedi sarapshy.
